Kaucji we Włoszech nie ma

Zatrzymany nie wraca do domu po przelewie, więc rodzina musi zorganizować wszystko inaczej

Brak kaucji oznacza, że rodzina nie może „wykupić” bliskiej osoby i przystąpić do normalnego życia. Do czasu decyzji sędziego zatrzymany nie pracuje, nie odbiera dzieci ze szkoły i nie pojawia się w domu, a wszystko, co zostało po jego stronie, trzeba przejąć albo zamrozić. Najpierw pojawia się praca: pracodawca musi usłyszeć jasne wyjaśnienie, bo niewyjaśniona nieobecność kończy się wypowiedzeniem. Zwolnienie lekarskie nie wchodzi w grę, a urlop trzeba umówić z kimś, kto go zatwierdza.

Następnie pojawiają się codzienne rzeczy, które nie czekają: czynsz, rata, samochód zaparkowany w niewłaściwym miejscu, rachunek za telefon, dziecko zostawione z sąsiadką. Rodzina mieszkająca w Polsce nie ma jak ich załatwić z odległości, a pełnomocnictwo do rachunku bankowego trzeba przygotować na piśmie, najlepiej po polsku i po włosku. Warto też pomyśleć o pieniądzach na koncie zatrzymanego: nie są one „kaucją”, ale pozwalają opłacić codzienne wydatki, kupić rzeczy z zakładowego sklepu i opłacić telefon.

Wreszcie kwestia pobytu. Osoba, która mieszka we Włoszech na podstawie umowy o pracę, traci zwykle stały dochód, a zmiana sytuacji zawodowej może później wpłynąć na jej status w kraju. Nie wolno tego panicznie rozstrzygać już teraz; trzeba natomiast zapisać, kiedy i jak pracodawca został poinformowany, bo ten zapis będzie potrzebny sędziemu i, w przyszłości, urzędnikowi. W domu najważniejsza jest spokojna, powtarzalna informacja dla dzieci: gdzie jest rodzic, kto się nim zajmuje i kiedy będzie wiadomo więcej.

Rodzina w Polsce szuka kwoty, którą trzeba przelać

Na tę stronę trafiają najczęściej krewni z Polski, którzy usłyszeli od bliskiej osoby krótką wiadomość z komisariatu albo od kogoś z jej otoczenia i od razu pytają, ile kosztuje wyjście. Mają w pamięci polskie doświadczenia, w których wpłata poręczenia bywała możliwa, i trudno im przyjąć, że tutaj nie ma takiej opcji. To rozczarowanie nie jest ich winą, tylko skutkiem różnicy między systemami.

Zdarza się też, że kontakt nawiązuje osoba, która pracowała we Włoszech jako kierowca, budowlaniec, opiekunka albo pracownik sezonowy i została zatrzymana wraz z grupą. Sama nie ma jak zadzwonić, a współpracownicy znikają, żeby nie narazić siebie. Ktoś bliski w Polsce ma tylko numer telefonu i urywane zdania.

Jeszcze inna, najbardziej niepokojąca sytuacja to wiadomość o wniosku, który prokurator złożył, zanim sędzia podjął decyzję. Rodzina ma wtedy krótką chwilę na przygotowanie dokumentów, a nikt nie wie, w jakim zakresie sędzia będzie czytał ich treść. Ta strona jest dla nich wszystkich: wyjaśnia, co zrobić, kiedy w grę nie wchodzi przelew, i jak obronę zbudować na dokumentach, które można zebrać z odległości.

Zdarza się wreszcie, że rodzina dopiero planuje wyjazd do Włoch po wiadomości, że bliska osoba przebywa w zakładzie karnym, i pyta, czy ma sens przyjeżdżać od razu. Odpowiedź zależy od tego, czy w najbliższym czasie odbędzie się posiedzenie, na którym rodzina może się pojawić, i czy jej obecność cokolwiek da obrońcy. Podróż bez wcześniejszego ustalenia terminu i miejsca przebywania bywa kosztowna i bezcelowa; lepiej najpierw zadzwonić do obrońcy.

Dokumenty, które sędzia czyta zamiast przelewu

Sędzia nie pyta, ile rodzina może zapłacić. Pyta, czy osoba zatrzymana ma stały adres, pracę, więzi i czy da się ją odnaleźć. Dlatego to dokumenty są odpowiednikiem pieniędzy.

• Umowa najmu lub dokument własności mieszkania we Włoszech, z numerami rachunków za media; dowód, że adres jest prawdziwy i stały.
• Umowa o pracę, ostatnie odcinki wypłaty i krótkie pismo od pracodawcy, że miejsce pracy jest zachowane. Pismo powinno być podpisane i opatrzone danymi kontaktowymi.
• Dokumenty rodzinne: akt małżeństwa, akty urodzenia dzieci, zaświadczenia ze szkoły. Pokazują, że życie danej osoby toczy się tutaj lub w znanym miejscu.
• Paszport i dowód osobisty, kopie z przodu i z tyłu, aby sędzia widział, kto jest przed nim, i aby ocenić ryzyko wyjazdu.
• Zaświadczenie o niekaralności z Polski, z tłumaczeniem przysięgłym, jeśli rodzina może je szybko pozyskać.
• Dokumentację medyczną, gdy osoba choruje, razem z listą leków, bo stan zdrowia wpływa na dobór środka.
• Adres w Polsce potwierdzony dokumentem i numer telefonu osoby, która zapewni stałość pobytu, jeśli w grę wchodzi powrót.
• Wykaz zobowiązań, które trzeba obsłużyć w czasie nieobecności osoby: czynsz, raty, opłaty za media, szkoła dzieci. Sędzia czyta takie zestawienie jako dowód, że osoba ma co stracić i do czego wrócić.
• Zdjęcia dokumentów potwierdzających miejsce zamieszkania, jeśli istnieją, razem z wpisem w urzędzie gminy albo jego odpowiednikiem.

Adres we Włoszech, adres w Polsce i głos zatrzymanego: decyzje bez zwłoki

Zamiast kaucji rodzina staje przed wyborem rodzaju dokumentów i miejsca, które proponuje się sędziemu, a każde ma swoją cenę. Wskazanie adresu we Włoszech daje sędziemu coś, co może skontrolować natychmiast, ale oznacza, że osoba pozostanie w tym mieszkaniu pod nadzorem, bez pracy i bez możliwości spotkań poza domem. Cena jest wysoka dla budżetu rodziny, a mimo to ten wariant jest zwykle łatwiejszy do udowodnienia, bo adres jest tuż obok.

Wskazanie adresu w Polsce brzmi kusząco, bo rodzina jest blisko, ale sędzia ma wtedy kłopot z kontrolą, i trudno ocenić, czy uzna taki wniosek za wiarygodny. Ten wybór ma sens wtedy, gdy centrum życia danej osoby naprawdę jest w Polsce, a nie wtedy, gdy rodzina chciałaby mieć ją przy sobie.

Osobna kwestia to głos zatrzymanego. Osoba może złożyć oświadczenie na przesłuchaniu albo zachować milczenie, a rodzina pyta, co jest bezpieczniejsze. Bez znajomości akt nie ma uniwersalnej odpowiedzi; ten wybór powinien zapaść po rozmowie z obrońcą, który wie, co wynika z wniosku prokuratora. Dla rodziny najważniejsze jest to, żeby nie obiecywać zatrzymanemu przez telefon, że „wszystko się wyjaśni”, bo takie zdania wpływają na jego decyzje i zostają w pamięci.

Przed każdą z tych decyzji rodzina powinna zadać obrońcy to samo pytanie: jaka część akt jest już znana sędziemu i jak odczyta on dany dokument. Bez tej wiedzy łatwo zebrać dużo papierów, które nie odpowiadają na jego wątpliwości, a pominąć ten, który wprost odpowiada na zarzut ryzyka.

Czego rodzina nie robi, szukając sposobu na „wpłatę”

Presja czasu i brak informacji sprawiają, że w tej sprawie rodziny padają ofiarą oszustów. Poniższa lista opisuje zachowania, które zwykle szkodzą, razem z powodem.

• Nie przelewa pieniędzy osobom, które w komunikatorze lub przez telefon obiecują „zwolnienie za opłatą”. Takie obietnice są nieprawdziwe, a pieniądze nie wracają.
• Nie próbuje wręczać pieniędzy funkcjonariuszom ani zakładowi karnemu. To odrębne przestępstwo i zniszczenie wiarygodności całej rodziny.
• Nie wskazuje fikcyjnego adresu ani nie prosi znajomych o podpisanie nieprawdziwych oświadczeń. Weryfikacja jest zwykle szybka, a sędzia traci zaufanie.
• Nie kontaktuje się ze świadkami ani z pokrzywdzonym, aby „załatwić sprawę” polubownie; może to wyglądać jak wpływanie na dowody.
• Nie ukrywa przed obrońcą wcześniejszych spraw ani zatrzymań w innym kraju. Prokurator je znajdzie, a obrońca nie może ich nie znać.
• Nie pisze o zatrzymaniu w mediach społecznościowych i nie omawia w grupach znajomych, gdzie wiadomości przybierają inną treść niż pierwotna.
• Nie obiecuje zatrzymanemu przez telefon ani w liście, że „zaraz go wyciągnie” albo że „wpłata jest już załatwiona”. Takie zapewnienia budują nadzieję, która rozbija się o decyzję sędziego.
• Nie wysyła pieniędzy na konto w zakładzie karnym w większej kwocie, zanim obrońca nie sprawdzi, ile zatrzymany może mieć przy sobie; nadwyżka bywa blokowana, a zwrot trwa.
• Nie pożycza ani nie zastawia majątku w przekonaniu, że to wpłynie na decyzję sędziego. Sędzia nie rozpatruje zasobności rodziny, tylko ryzyko.

Pytania do obrońcy, zanim rodzina zacznie szukać pieniędzy

Skoro pieniądze nie kupują wolności, trzeba wiedzieć, na co faktycznie wpływa rodzina. Poniższe pytania pomagają skupić rozmowę.

• Jaki środek zastosowano lub proponuje prokurator i na czym polega ryzyko, które według akt uzasadnia ten wybór?
• Czy da się wykazać, że ryzyko jest mniejsze, niż wynika z wniosku, i jakie dokumenty najlepiej to pokazują?
• Czy adres, który rodzina wskazuje, jest akceptowalny dla sędziego, i kto go sprawdzi?
• Co oznacza dla pracy i dla pobytu we Włoszech każdy z możliwych środków?
• Kiedy odbędzie się następna czynność i czy rodzina może w niej uczestniczyć lub przekazać pismo?
• Czy istnieje możliwość złagodzenia środka w czasie postępowania i na jakiej podstawie się o to wnosi?
• Kto zajmie się komunikacją z zakładem karnym, jeśli osoba tam przebywa, i jak rodzina ma przekazywać pieniądze na jej wydatki?
• Jakie sprawy z Polski, jeśli istnieją, mogą wpływać na ocenę ryzyka?
• Czy brak stałego adresu we Włoszech zmienia ocenę ryzyka i czy rodzina może go zapewnić szybko, na przykład przez wynajem mieszkania?
• Czy sędzia może wziąć pod uwagę zobowiązania osoby, takie jak dzieci na utrzymaniu albo chorzy rodzice, i jak je wykazać?
• Czy w razie zmiany sytuacji, na przykład utraty pracy, trzeba o tym zawiadomić sąd z własnej inicjatywy?
• Czy rodzina może przesłać sędziemu pismo wspierające, na przykład od pracodawcy, i w jakiej formie ma być sporządzone?
• Czy obecność bliskich na posiedzeniu pomaga, czy raczej rozprasza i jak powinni się zachować?

Gdy dokumenty są w Polsce, a posiedzenie we Włoszech

Największą trudnością w sprawach rodzin żyjących na styku Polski i Włoch jest czas dokumentów. Zaświadczenie o niekaralności, akt urodzenia, odpis z rejestru i zaświadczenie z pracy trzeba zdobyć w Polsce, przetłumaczyć przysięgle i dostarczyć do Włoch, a sędzia nie czeka na pocztę. Dlatego skany wysyła się natychmiast, a oryginały doręcza kurierem, dopiero gdy wiadomo, które w ogóle będą potrzebne.

Zdarza się, że rodzina w Polsce może poręczyć za zatrzymanego własnym zobowiązaniem i adresem, i że to ma znaczenie dla oceny. Trzeba pamiętać, że włoski sędzia nie zna polskich realiów: potrzebuje prostego zdania, kto mieszka pod danym adresem, jak długo i w jakich relacjach. Zbyt rozbudowane pisma tylko zaciemniają obraz.

Polskie przedstawicielstwo konsularne może potwierdzić fakt zatrzymania, zapytać o miejsce pobytu i, w pewnym zakresie, pomóc w kontakcie z rodziną. Nie wskazuje obrońcy i nie ocenia dowodów. Różnica czasu nie przeszkadza w rozmowach, ale rytm pracy urzędów w Polsce i we Włoszech bywa inny, więc pytania rodziny najlepiej zebrać w zbiorczą wiadomość do obrońcy zamiast wysyłać je pojedynczo.

Niezależnie od dokumentów rodzina w Polsce ma zadanie praktyczne: zapewnić, by numer kontaktowy w Polsce był dostępny dla obrońcy w każdym momencie, a rozmowy z organami nie toczyły się równolegle różnymi kanałami. Gdy osoba jest przesłuchiwana przez tłumacza, rodzina nie powinna sama kontaktować się z tłumaczem ani z urzędnikami, bo różne wersje przekazywane różnymi drogami tworzą w aktach zamieszanie, którego potem nie da się łatwo wyjaśnić.

Włoskie słowa, które pojawią się w nakazie i na przesłuchaniu

Kaucji nie ma, ale pisma są pełne słów, które pokazują, o co sędzia pyta. Oto najważniejsze z nich.

• misure cautelari personali – środki stosowane wobec osoby w toku postępowania, zanim zapadnie wyrok. Nie są karą.
• gravi indizi di colpevolezza – poważne poszlaki winy; warunek wstępny, który sędzia musi wskazać.
• esigenze cautelari – zagrożenia, które mają uzasadniać środek: ucieczka, zacieranie dowodów, powtórzenie czynu.
• custodia in carcere – areszt w zakładzie karnym; według pism traktowany jako ostateczność.
• arresti domiciliari – pobyt w domu pod kontrolą, z zakazem wychodzenia bez zgody.
• giudice per le indagini preliminari – sędzia, który w toku śledztwa decyduje o środkach.
• tribunale del riesame – sąd, do którego składa się wniosek o ponowne zbadanie środka.
• termini di durata massima – granice czasu, po których środek traci moc.
• ordinanza – postanowienie sędziego o zastosowaniu środka; zawiera uzasadnienie, które trzeba przeczytać w całości, nie tylko rozstrzygnięcie.
• ultima risorsa – „ostateczność”: formuła, według której areszt w zakładzie karnym ma być stosowany dopiero wtedy, gdy łagodniejszy środek nie wystarcza.
• perizia – opinia biegłego, na przykład lekarza, gdy chodzi o stan zdrowia osoby zatrzymanej.

Przy każdym z tych słów warto zapytać obrońcę, jak brzmi dokładne sformułowanie w piśmie, bo w polskim tłumaczeniu pewne niuanse się gubią. Szczególnie dotyczy to zdań o ryzyku, w których pojedyncze słowo decyduje o tym, jak sędzia zważy dowody rodziny.

Jak studio prowadzi sprawy rodzin, które dzwonią z Polski

Obrońcę może ustanowić sam zatrzymany, a przy zatrzymaniu pozbawiającym go możliwości działania także bliski członek rodziny; o tym, jak to zrobić w praktyce, jest osobna strona o ustanowieniu obrońcy. Początkowy kontakt telefoniczny z rodziną służy ustaleniu najważniejszych faktów bez wchodzenia w szczegóły czynu: gdzie przebywa osoba, kto zdecydował o jej zatrzymaniu i jaki jest najbliższy termin posiedzenia.

Dokumenty rodzina przesyła pocztą elektroniczną w formie skanów, w kolejności od najważniejszych: adres, praca, rodzina. Studio, z siedzibami w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, ma kontakt z obrońcami w innych miastach, co jest przydatne, gdy zatrzymanie nastąpiło daleko od miejsca zamieszkania. Rozmowy z rodziną toczą się po polsku, a tłumacza zapewnia się wtedy, gdy wymaga tego czynność urzędowa.

Rodzina otrzymuje informacje o terminach, ale nie o wszystkim, co zostało ustalone z klientem, bo obrońca jest związany tajemnicą i działa zgodnie z wolą osoby zatrzymanej. Pytania o pieniądze, honorarium i sposób płatności omawia się na początku, otwarcie i na piśmie. Studio nie obiecuje wyniku, a w pilnych sprawach odpowiada także poza godzinami biurowymi.

Rodzina dostaje od studia jasną informację o tym, co obrońca może zrobić z odległości, a co wymaga obecności na miejscu. Jeśli trzeba, ustalamy, kto z bliskich będzie wyznaczonym kanałem kontaktu, żeby nie mnożyć rozmów i nie powtarzać informacji różnym osobom; ten wybór ułatwia też ochronę poufności. Przy początkowej rozmowie podajemy zasady dotyczące honorarium i sposobu płatności, tak aby rodzina wiedziała, za co płaci, i nie padła ofiarą pośredników.