Zatrzymanie w tranzycie do lub z Włoch

Kierowca zatrzymany na trasie do Włoch: kto trafia na tę stronę

Najczęściej to kierowca zawodowy, który jedzie z Polski do Włoch lub z powrotem i zostaje zatrzymany podczas rutynowej kontroli na czeskiej albo austriackiej drodze. Wpis w systemie ujawnia się dopiero przy sprawdzeniu dokumentów, a on sam często nie wie, że od dawna ktoś go poszukuje. Zdarza się, że chodzi o sprawę sprzed lat, o której pamięta tylko szczątkowo, albo o decyzję, której nigdy nie doręczono.

Inną grupę stanowią dyspozytorzy i właściciele firm transportowych. Dzwoni telefon: kierowca jest w komendzie, auto stoi na parkingu strzeżonym, ładunek czeka, a klient we Włoszech pyta, kiedy dojedzie. Taka osoba zwykle nie szuka wiedzy o ekstradycji, tylko rozwiązania natychmiastowego, i przekonuje się, że szkoda gospodarcza rośnie z każdą godziną postoju.

Wreszcie rodzina w domu. Żona czy matka słyszą w telefonie, że bliski jest w areszcie w obcym kraju, nie wiedzą dlaczego, a wszystko, co mają, to pojedyncze słowa przekazane przez kolegę z kabiny. Chcą wiedzieć, gdzie go szukać, kto może z nim rozmawiać, czy wolno dowiedzieć się czegokolwiek i jak wygląda droga, którą przejdzie dalej. Wszystkie te osoby szukają tej samej rzeczy: jasnego opisu godzin i dni tuż po zatrzymaniu.

Zestaw stoi na parkingu, kierowca w areszcie: skutki w pracy i w domu

Zatrzymanie w tranzycie ma cechę, której nie mają inne sprawy: razem z człowiekiem unieruchomiony zostaje zestaw. Ciągnik, naczepa i ładunek zostają na parkingu albo na placu służb, a ktoś musi zdecydować, co dalej. Jeśli ładunek jest łatwo psujący się, każda godzina oznacza stratę, a odpowiedzialność wobec zleceniodawcy spada na firmę. Przewoźnik musi znaleźć zastępczego kierowcę, który zabierze zestaw, i uzgodnić to z organami kraju, w którym doszło do zatrzymania.

Dla samego kierowcy skutki są wielowarstwowe. Traci wynagrodzenie za czas postoju, traci miejsce w grafiku, a niekiedy także zaufanie pracodawcy, który obawia się o reputację firmy. Dokumenty, takie jak prawo jazdy, karta kierowcy i dowód osobisty, bywają zatrzymane, co utrudnia powrót do pracy nawet po zwolnieniu z aresztu. Pensja, zaliczki na paliwo i diety zwykle przestają napływać, a rodzina musi radzić sobie bez nich.

Odległość od domu ma znaczenie. Z Czech rodzina może dojechać samochodem stosunkowo szybko, co ułatwia kontakt i dostarczenie dokumentów. Austria jest dalej, a podróż wymaga zwykle noclegu i planowania, szczególnie gdy w domu są dzieci. W każdym z tych krajów rodzina powinna liczyć się z tym, że widzenia i rozmowy telefoniczne podlegają regułom aresztu i nie zawsze są możliwe od razu.

Decyzje w godzinach po zatrzymaniu: zgoda, sprzeciw, firma

Po zatrzymaniu na podstawie europejskiego nakazu aresztowania osoba staje przed wyborami, które zapadają szybko i mają trwałe skutki. Warto poznać je zawczasu, bo w trakcie rozmowy z funkcjonariuszami nie ma na to czasu.

• Zgodzić się na przekazanie czy sprzeciwić się. Zgoda skraca pobyt w areszcie za granicą i przyspiesza przekazanie do Włoch, ale zamyka część możliwości kwestionowania samego przekazania. Sprzeciw zachowuje te możliwości, lecz wydłuża pobyt w areszcie i zwiększa koszty. Decyzję należy podejmować z obrońcą, który zna sprawę, a nie na podstawie tego, co mówi współwięzień.
• Co powiedzieć podczas przesłuchań. Wypowiedzi złożone w kraju zatrzymania mogą trafić do akt. Dobrze ograniczyć się do danych osobowych i poprosić o obrońcę oraz tłumacza.
• Jak postąpić z zestawem i ładunkiem. Firma musi zdecydować, czy wysłać zastępczego kierowcę, czy zlecić holowanie. Każdy wariant kosztuje inaczej i wymaga zgody organów oraz zleceniodawcy.
• Kogo powiadomić. Rodzinę, pracodawcę i konsulat, ale w kolejności, która nie pozwoli, aby informacje rozeszły się szybciej niż fakty.

Cena każdej z tych decyzji jest inna, a błąd na początku trudno później naprawić. Dlatego najważniejszą czynnością po zatrzymaniu powinno być połączenie z obrońcą, a dopiero potem długie rozmowy z kimkolwiek innym.

Co zebrać w kabinie i w biurze firmy

Rzeczy, które pozwalają odtworzyć okoliczności, często leżą w różnych miejscach: w kabinie ciągnika i w biurze firmy. Ktoś musi je zabezpieczyć, zanim zestaw zostanie przejęty przez inną osobę lub służby.

• Dokumenty kierowcy – dowód osobisty lub paszport, prawo jazdy, karta kierowcy. Ich kopie ułatwiają kontakt z organami i konsulatem.
• Dokumenty przewozowe – list przewozowy, zlecenie, dane nadawcy i odbiorcy. Pokazują, co jechało i dla kogo, a to bywa ważne, jeśli równocześnie toczy się sprawa o ładunek.
• Zapisy z tachografu i telematyki – ścieżka trasy i czas jazdy. Pozwalają odtworzyć, gdzie kierowca był i kiedy.
• Korespondencja z dyspozytorem – wiadomości z ostatnich dni. Nie wolno ich kasować, nawet jeśli wyglądają niekorzystnie.
• Dokumenty zestawu – dowód rejestracyjny, polisa, umowa leasingu. Potrzebne do rozmowy o wydaniu pojazdu.
• Dane rodziny – numery telefonów osób, które mogą być poinformowane, oraz pełnomocnictwa, jeśli firma ma reprezentować kierowcę.
• Wszelkie dawne pisma z Włoch – wezwania, wyroki, postanowienia. Choć kierowca mógł ich nie czytać, są niezbędne do ustalenia, skąd wziął się wpis.

Dokumenty warto zebrać w osobnej teczce, papierowej i elektronicznej, tak aby osoba działająca w imieniu kierowcy nie musiała pytać o każdy z nich osobno. Kopie powinny być czytelne, a jeśli pismo jest w obcym języku, dołącza się je bez tłumaczenia własnego: oficjalne tłumaczenie przygotuje się później na potrzeby postępowania. Oryginałów dokumentów zestawu nie wolno przekazywać komukolwiek bez pisemnego pokwitowania.

Pytania do obrońcy po zatrzymaniu w tranzycie

Pytania poniżej dotyczą spraw, o które kierowca lub jego rodzina zwykle nie pytają, a które ważą na dalszym przebiegu zdarzeń.

1. Kto prowadzi postępowanie o przekazanie w kraju zatrzymania i czy wypada mi zmienić obrońcę, skoro jest on w innym państwie?
2. Co oznacza zgoda na przekazanie dla mojej późniejszej obrony we Włoszech, a co sprzeciw?
3. Skąd wziął się wpis i czy da się sprawdzić, kiedy został wprowadzony oraz na podstawie jakiego orzeczenia?
4. Czy sprawa, która doprowadziła do wpisu, jest prawomocna, czy może jeszcze toczyć się przed sądem, który rozpoznaje ją od początku?
5. Kto ma prawo wydać zestaw i ładunek i jakie dokumenty w tym celu trzeba przedstawić?
6. Czy mogę kontaktować się z rodziną i pracodawcą, a jeśli tak, to w jakiej formie i jak często?
7. Czy po przekazaniu do Włoch będę zatrzymany, czy można wnosić o środek łagodniejszy od aresztu?
8. Jak wygląda współpraca obrońcy w kraju zatrzymania z obrońcą we Włoszech i kto mnie reprezentuje na każdym etapie?

Pytania najlepiej zadawać obrońcy w kraju zatrzymania i obrońcy włoskiemu, bo odpowiedzi nie zawsze pokrywają się. Obrońca w kraju zatrzymania wie, jak przebiega postępowanie o przekazanie, a obrońca włoski wie, co czeka po przekazaniu. Zestawienie tych odpowiedzi daje obraz, którego żaden z nich nie zbuduje sam. Rodzina powinna prosić o odpowiedź na piśmie lub o krótkie podsumowanie mailem.

Czeski sąd, austriacki sąd, włoskie akta i polskie przedstawicielstwo

Zatrzymanie na trasie rozdziela sprawę między kilka porządków prawnych. Postępowanie o przekazanie prowadzi sąd państwa, w którym osoba została zatrzymana, a sprawa karna, która stoi za wpisem, toczy się we Włoszech. To odrębne postępowania, w różnych językach, z osobnymi zespołami obrońców, a kierowca jest pośrodku.

W Czechach językiem urzędowym jest czeski i w kontaktach z organami nie wolno zakładać, że wystarczy angielski. Tłumacz powinien uczestniczyć w każdej czynności, w której składane są oświadczenia, a dokumenty w języku polskim wymagają tłumaczenia, aby sąd mógł je przyjąć. W Austrii obowiązuje niemiecki, a znajomość języka potocznego nie zastępuje tłumacza w sądzie. Polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne i konsularne w danym państwie może pomóc w sprawach urzędowych, odwiedzić zatrzymanego i skontaktować się z rodziną, ale nie jest obrońcą i nie zmienia przebiegu postępowania.

Poczta między państwami działa wolno, a dokumenty często trzeba przesłać szybko, więc w praktyce posługuje się kopiami elektronicznymi, a oryginały dosyła się później. Włoskie orzeczenie, na którym oparto wpis, trzeba zdobyć we Włoszech, a to oznacza kontakt z tamtejszym obrońcą lub z kancelarią sądu. Zadaniem obrońców jest koordynacja: kto składa jakie pismo, w jakim języku i w jakim terminie. Bez niej łatwo o sprzeczne oświadczenia w różnych krajach.

Jak studio prowadzi sprawę zatrzymanego w tranzycie

Zlecenie można dać telefonicznie lub mailem, także w nocy lub w weekend, gdy sprawa nie czeka. W rozmowie początkowej prosimy o dane osoby zatrzymanej, kraj i miejsce zatrzymania, informację o tym, czy zatrzymany ma już obrońcę, oraz o wszystko, co wiadomo o sprawie włoskiej. Potem prosimy o skany dokumentów, które rodzina albo firma ma w ręku.

Studio zajmuje się stroną włoską: ustala, w jakiej sprawie wystawiono nakaz, na jakim etapie ona jest i co może się wydarzyć po przekazaniu. W kraju zatrzymania współpracujemy z miejscowym obrońcą lub pomagamy rodzinie go znaleźć; to on reprezentuje zatrzymanego przed tamtejszym sądem. Obrońcy wymieniają informacje na bieżąco, aby żadna decyzja, na przykład zgoda na przekazanie, nie zapadła bez zrozumienia jej skutków we Włoszech.

Biura studia w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pozwalają szybko przejąć obronę tam, gdzie osoba będzie przekazana. Język rozmowy ustala się na początku, a w razie potrzeby korzystamy z tłumacza. Firmie transportowej wyjaśniamy, jakie decyzje może podjąć, nie obiecując wyniku sprawy. Rodzina otrzymuje krótkie informacje po każdej ważnej czynności. Nie składamy obietnic dotyczących rozstrzygnięcia; opisujemy drogi, ich koszty i ryzyko.

Czego nie robić na trasie i w areszcie

• Nie składać obszernych wyjaśnień bez obrońcy i tłumacza. Zeznania złożone w pośpiechu, w obcym języku, bywają źle zapisane, a później trudno je prostować.
• Nie podpisywać dokumentów, których się nie rozumie. Podpis pod zgodą na przekazanie ma trwałe skutki, a protokół w obcym języku może zawierać coś innego, niż się wydaje.
• Nie dzwonić do kolegów z trasy i nie rozmawiać o sprawie w grupach internetowych. Wiadomości mogą trafić do akt i bywają rozumiane inaczej, niż zamierzono.
• Nie wyrzucać ani nie formatować telefonu i nośników. Usunięcie danych będzie widoczne i obróci się przeciwko kierowcy.
• Nie obiecywać zleceniodawcy terminu dostawy. Dyspozytor nie wie, kiedy kierowca zostanie zwolniony, i obietnica, której nie da się dotrzymać, zwiększa straty.
• Nie wysyłać rodziny do kraju zatrzymania bez wiedzy obrońcy. Czasem lepiej, aby dokumenty przesłać mailem lub przez konsulat, niż organizować kosztowną podróż.

Ta lista dotyczy zachowań, które w praktyce zdarzają się najczęściej pod wpływem stresu. Zatrzymany jest zmęczony, zdezorientowany i chce wrócić do domu, więc skłonny jest zgodzić się na wszystko. Rodzina i firma także działają w emocjach. Wystarczy kilka minut spokojnej rozmowy z obrońcą, aby wiele z tych błędów uniknąć, a koszt takiej rozmowy jest niewielki w porównaniu z kosztem naprawiania skutków.

Pojęcia z nakazu europejskiego i z pism z Włoch

Pisma z kraju zatrzymania i z Włoch zawierają kilka terminów, które warto zrozumieć, nim trzeba będzie coś podpisać.

• mandato di arresto europeo – europejski nakaz aresztowania. To dokument, na którego podstawie osoba zostaje przekazana między państwami Unii, bez klasycznej procedury ekstradycyjnej.
• segnalazione – wpis w systemie poszukiwań. To on powoduje, że kierowca zostaje zatrzymany podczas rutynowej kontroli, choć nic w jego zachowaniu nie budziło podejrzeń.
• consegna – przekazanie osoby państwu, które wystawiło nakaz. Obejmuje przewiezienie do Włoch i oddanie w ręce tamtejszych organów.
• consenso alla consegna – zgoda na przekazanie. Skraca areszt za granicą, ale ogranicza możliwość późniejszego kwestionowania przekazania.
• custodia cautelare – areszt tymczasowy. We Włoszech może zostać zastosowany po przekazaniu, jeśli sąd uzna, że są do tego podstawy.
• sentenza definitiva – prawomocny wyrok. Jeśli nakaz opiera się na nim, sprawa jest zakończona i chodzi o wykonanie kary.
• difensore – obrońca. We Włoszech i w kraju zatrzymania to różne osoby, które powinny ze sobą współpracować.
• interprete – tłumacz ustny, którego obecność przy czynnościach jest istotna, gdy zatrzymany nie mówi biegle w języku postępowania.

W papierach z tego postępowania te słowa powtarzają się w różnych wariantach i pojawiają się w pismach pisanych językiem urzędowym, trudnym także dla Włochów. Jeśli któreś brzmi inaczej niż powyżej, warto zapytać obrońcę, a nie zakładać, że chodzi o to samo. Rodzina zatrzymanego może poprosić o wyjaśnienie wszystkich takich terminów podczas rozmowy.