Czas trwania sprawy i odszkodowanie za przewlekłość

Czekać, przyspieszać czy zamykać sprawę: wybory przy długim procesie

Gdy sprawa karna we Włoszech trwa dłużej, niż ktokolwiek zakładał, osoba, której dotyczy, staje przed rozstrzygnięciami, które łatwo przeoczyć, bo nie mają terminu wypisanego na kopercie. Każde z nich kosztuje coś innego i żadne nie jest dobre z zasady. Warto je rozdzielić i podjąć świadomie, a nie pozwolić, by przydarzyły się same.

• Czekać w zwykłym trybie. Cena to czas: zawieszone plany, rosnące koszty obrony, niepewność w pracy i w domu. Zaleta to zachowanie wszystkich możliwości obrony oraz pełnego przebiegu postępowania dowodowego, a sam upływ czasu bywa okolicznością, którą sąd bierze pod uwagę przy ocenie sprawy.
• Wybrać tryb, który skraca drogę. Tryb skrócony albo uzgodniona kara kończą sprawę szybciej, lecz kosztem rezygnacji z części obrony i zazwyczaj z wyraźnym śladem w rejestrze. Taki wybór ma sens dopiero po przeliczeniu, co dokładnie się traci, a nie wtedy, gdy zmęczenie bierze górę nad rozsądkiem.
• Formalnie zasygnalizować przewlekłość. Niektóre drogi odszkodowawcze zakładają, że sąd w toku sprawy został poinformowany o opóźnieniu. Cena to dodatkowe pismo i trochę cierpliwości, zysk to brak ryzyka, że później ktoś wskaże, iż Państwo nigdy nie zgłaszali problemu.

O tym, który kierunek pasuje do konkretnej sprawy, decyduje stan akt, a nie ogólna reguła. Dlatego przed każdym z tych wyborów warto mieć obok obrońcę, który widzi całą dokumentację, a nie tylko ostatnie wezwanie na rozprawę. Dobrze też zapisać sobie, kiedy dokładnie dana decyzja została podjęta i na jakiej podstawie, bo po latach pamięć o motywach bywa zawodna.

Kto trafia na tę stronę po latach oczekiwania na koniec sprawy

Najczęściej jest to osoba, która kilka lat temu dostała wezwanie do stawiennictwa, a od tego czasu otrzymuje zawiadomienia o kolejnych przełożonych terminach. Mieszka w Polsce, sprawa toczy się we Włoszech, a każde przełożenie rozprawy oznacza albo kolejną podróż, albo list z pytaniem, czy trzeba się stawić. Taka osoba chce wiedzieć, czy to normalne i czy z tego powodu cokolwiek jej się należy.

Inna sytuacja dotyczy kogoś, kogo sprawa już się zakończyła: wyrokiem, umorzeniem albo innym prawomocnym rozstrzygnięciem. Dopiero teraz, patrząc wstecz, liczy on, ile to wszystko trwało, i zastanawia się nad odszkodowaniem. Często nie wie, że odszkodowanie za przewlekłość nie przychodzi samo, że trzeba o nie wnioskować i że wniosek ma krótki termin liczony od zakończenia postępowania. Przekonuje się o tym czasem za późno.

Kolejna grupa to krewni i pracodawcy. Żona, która od lat żyje z myślą, że mąż jest ścigany we Włoszech; właściciel firmy, którego kierowca ma sprawę i nie wiadomo, czy może go wysyłać w trasy; rodzic, którego dorosłe dziecko mieszka we Włoszech i ciągle słyszy, że rozprawa została odroczona. Wszyscy oni szukają odpowiedzi na to samo pytanie: co z tym czasem zrobić i czy wolno coś przyspieszyć. Ta strona jest napisana dla nich, nie dla prawników.

Co długa sprawa robi z pracą, wyjazdami i rodziną

Długie postępowanie boli nie nagłym ciosem, lecz drobnymi stratami rozłożonymi w czasie. Pracodawca, który dowiaduje się o toczącej się sprawie, wstrzymuje awans albo przesuwa odpowiedzialne zadania. Kontrahent nie podpisuje umowy na dłuższy okres. Bank ostrożniej patrzy na wniosek o kredyt. Nikt nie mówi tego wprost, a mimo to sprawa, która nie ma końca, działa jak cień nad planami zawodowymi i sprawia, że wielu ludzi rezygnuje z propozycji, które mogliby przyjąć.

Osobnym kłopotem są podróże. Każdy termin rozprawy, na który trzeba jechać albo który trzeba odwołać, kosztuje urlop, bilet i nerwy, a przy przełożeniu w ostatniej chwili także pieniądze wydane na próżno. Osoby mieszkające w Polsce często odkładają wyjazdy do Włoch w obawie przed niespodzianką na granicy, choć sam fakt toczącej się sprawy nie zawsze ma taki skutek. Warto to sprawdzić u obrońcy, zamiast zgadywać.

Rodzina odczuwa to inaczej. Dzieci pytają, dlaczego tata znów musi jechać do Włoch, partner pyta, kiedy to się skończy, a odpowiedzi nie ma. Starzejąca się sprawa to także starzejące się dowody: świadkowie zapominają, dokumenty giną, odtworzenie dawnych zdarzeń staje się trudniejsze dla każdej ze stron. Czas bywa też argumentem, bo to, że postępowanie trwa ponad miarę, wiąże się z konkretnymi konsekwencjami, o których jest mowa w innych częściach tej strony.

Czego nie robić, gdy sprawa ciągnie się bez końca

Zniechęcenie jest złym doradcą, a w długiej sprawie pojawia się u prawie każdego. Poniższa lista zbiera zachowania, które najczęściej kończą się szkodą, wraz z praktycznym powodem.

• Nie ignorować zawiadomień, bo sprawa „i tak jest w uśpieniu”. Nawet w długiej przerwie przychodzą pisma z terminami, których przekroczenie zamyka drogi, a doręczenie na ostatni znany adres bywa uznane za prawidłowe, choć nikt go nie odebrał.
• Nie zmieniać adresu bez poinformowania obrońcy. Zawiadomienie wysłane pod stary adres nie wraca z odpowiedzią, tylko staje się podstawą do rozprawy pod Państwa nieobecność.
• Nie podpisywać zgody na szybkie zakończenie z samego zmęczenia. Krótszy tryb jest wyborem, nie ucieczką, i ma swoje trwałe skutki w rejestrze.
• Nie pisać do sądu samodzielnie o „przyspieszenie”. Pismo bez znajomości akt może zawierać oświadczenia, które potem obciążą, albo wskazywać na przyczyny opóźnienia, za które odpowiada sam oskarżony.
• Nie wyrzucać dokumentów po kilku latach. To właśnie one pozwolą później wykazać, jak długo wszystko trwało i kiedy co się wydarzyło.
• Nie odkładać decyzji o odszkodowaniu do chwili, gdy minie termin. Wniosek składa się krótko po zakończeniu sprawy, a po upływie terminu nikt go nie przyjmie.

Papiery, które pozwalają wykazać, jak długo to trwało

Odszkodowanie za przewlekłość nie opiera się na odczuciu, że wszystko trwa za długo, tylko na datach. Dlatego od początku sprawy, a jeśli się już zaczęła, od dziś, warto zbierać dokumenty, które pozwalają odtworzyć oś czasu bez luk. Brak któregokolwiek pisma potrafi utrudnić policzenie okresu, a policzenie okresu jest sednem całego wniosku.

• Najwcześniejsze pismo w sprawie – z niego wynika, od kiedy zaczął się bieg postępowania; zachować należy kopertę i potwierdzenie odbioru, bo to z nich widać dzień doręczenia.
• Wszystkie wezwania na rozprawy i zawiadomienia o odroczeniach – pokazują, jak często i z jakiego powodu sprawa nie ruszyła; przyczyna odroczenia bywa istotna przy ocenie, kto za nie odpowiada.
• Odpisy wyroków i postanowień z datami ogłoszenia – wyznaczają granice poszczególnych etapów, dla których ustawa przewiduje punkty odniesienia.
• Pisma, którymi poinformowano sąd o opóźnieniu – jeśli zostały złożone, trzeba mieć dowód złożenia; jeśli nie, dobrze o tym wiedzieć od razu.
• Korespondencja z obrońcami – zawiera ustalenia, co było możliwe, a co zależało od strony.
• Rachunki z podróży i dokumenty utraconych zarobków – nie zawsze wchodzą w zakres odszkodowania, lecz pokazują skalę kosztów życiowych i pomagają w rozmowie o strategii.

Sprawa we Włoszech, życie w Polsce: gdzie ginie czas

Gdy oskarżony mieszka w Polsce, część opóźnień nie wynika z działania sądu, lecz z drogi, jaką pokonują pisma. Zawiadomienie wysłane z włoskiego urzędu dociera po kilku tygodniach, bywa doręczone na adres, pod którym nikogo nie ma, wraca, jest wysyłane ponownie. Każda taka pętla wydłuża postępowanie i, co ważne, może zostać policzona na niekorzyść oskarżonego, jeśli ten nie pozostawał do dyspozycji. Dlatego wskazanie adresu do doręczeń we Włoszech albo ustanowienie obrońcy, któremu można doręczać pisma, zmienia bieg sprawy.

Dokumenty wymagają tłumaczeń, a niektóre także formalnego potwierdzenia pochodzenia. Zaświadczenie z polskiego urzędu, które ma trafić do włoskiego sądu, musi mieć postać zrozumiałą dla sędziego, a zdobycie go zajmuje czas, którego sąd nie zawsze chce czekać. Warto więc przygotowywać takie papiery z wyprzedzeniem i nie zostawiać ich na tydzień przed rozprawą.

Różnica czasu jest niewielka, lecz godziny pracy urzędów i sądów różnią się od polskich nawyków. Rozmowa z obrębem sądu, kancelarią czy obrońcą powinna być umówiona z wyprzedzeniem. Konsulat pomaga w sprawach urzędowych, ale nie wpływa na tempo postępowania. Nie przyspieszy też rozprawy ani nie zastąpi obrońcy, więc nie warto liczyć, że interwencja konsularna skróci czas trwania procesu.

Jak studio prowadzi sprawy, które się przeciągają

Sprawy, które trwają latami, wymagają innej organizacji niż te, które kończą się w kilka miesięcy. Na początku zbieramy w osobnej teczce wszystkie pisma i ustalamy oś czasu: kiedy co się stało, kiedy co doręczono, które terminy zostały przełożone i dlaczego. Taka oś jest potem podstawą każdej rozmowy o strategii i każdego ewentualnego wniosku o odszkodowanie.

Zlecenie przyjmujemy po wstępnej rozmowie telefonicznej lub korespondencji mailowej. W jej trakcie prosimy o skany wszystkich dokumentów, jakie Państwo mają, także tych, które wydają się nieistotne. Język rozmowy ustala się na początku, a gdy potrzebne jest tłumaczenie dokumentów albo obecność tłumacza przy czynności, organizuje się je z wyprzedzeniem. Biura studia znajdują się w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, dzięki czemu obrońca może stawić się na rozprawie w różnych częściach kraju bez konieczności angażowania kogoś z zewnątrz.

Co pewien czas wysyłamy klientowi krótkie podsumowanie stanu sprawy, także wtedy, gdy nic się nie dzieje, bo brak zmian również jest informacją. Terminy, które mogłyby zamknąć drogę do odszkodowania, notujemy osobno i przypominamy o nich, zanim zaczną upływać. Kontakt telefoniczny jest możliwy także poza zwykłymi godzinami pracy, gdy sprawa wymaga szybkiej reakcji. Nie obiecujemy wyniku sprawy ani wysokości jakiegokolwiek świadczenia; opisujemy drogi i koszty każdej z nich.

Pytania do obrońcy o czas trwania i odszkodowanie

Poniższe pytania rzadko przychodzą do głowy komuś, kto dopiero poznaje włoski proces, a od odpowiedzi na nie zależy, czy uda się skorzystać z możliwości, jakie daje prawo.

1. Na jakim etapie jest sprawa i do którego punktu odniesienia dla czasu trwania już się zbliżyła albo go przekroczyła?
2. Czy sąd został w tej sprawie formalnie poinformowany o przewlekłości i czy brak takiego pisma zamyka drogę do odszkodowania?
3. Które odroczenia obciążają oskarżonego, a które sąd lub prokuraturę, i jak to wpływa na policzenie czasu?
4. Czy zmiana trybu na skrócony lub uzgodnioną karę ma sens przy tym stanie akt, czy raczej utrudni późniejsze roszczenia?
5. W jakim terminie od zakończenia sprawy trzeba złożyć wniosek i który sąd go rozpatruje?
6. Czy odszkodowanie przysługuje także w razie zakończenia sprawy na korzyść oskarżonego?
7. Jakie dokumenty trzeba przygotować już teraz, żeby nie szukać ich później po całym archiwum?
8. Co się stanie, jeśli nie będę mógł stawić się na kolejną rozprawę i czy to opóźni sprawę na moją niekorzyść?
9. Jakie są koszty złożenia wniosku i czy wiąże się on z ryzykiem dla przebiegu samego postępowania karnego?

Dobrze jest przynieść te pytania na rozmowę w formie wydruku albo notatki w telefonie i zapisywać odpowiedzi. Odpowiedź zależy od stanu akt, więc ta sama kwestia może w różnych sprawach wyglądać odmiennie, i nie należy opierać się na tym, co usłyszeli znajomi w podobnej sytuacji. Jeśli odpowiedź jest niejasna, trzeba dopytać, a nie kiwać głową z uprzejmości.

Słowa z włoskich dokumentów o czasie i terminach

Włoskie pisma o czasie trwania sprawy używają kilku pojęć, które po tłumaczeniu na polski brzmią obco. Poniżej te, które najczęściej pojawiają się na papierze.

• ragionevole durata del processo – rozsądny czas trwania procesu. To miara, do której odwołuje się cały system odszkodowań: gdy sprawa trwa dłużej niż punkty odniesienia, czas uznaje się za nadmierny.
• indennizzo – odszkodowanie za przewlekłość. Nie jest karą dla państwa, lecz świadczeniem za to, że ktoś długo czekał na rozstrzygnięcie.
• grado di giudizio – instancja: sąd rozpoznający sprawę na początku, apelacyjny, kasacyjny. Każda ma własny punkt odniesienia w czasie.
• rinvio – odroczenie rozprawy. Na pismach często wskazana jest przyczyna, a ta ma znaczenie dla policzenia czasu.
• udienza – rozprawa lub posiedzenie, na którym sprawa jest rozpatrywana albo przekładana.
• prescrizione – przedawnienie. To odrębne zagadnienie od przewlekłości, choć każde dotyczy upływu czasu.
• termine – termin. Na włoskich pismach bywa liczony od doręczenia, od ogłoszenia albo od zakończenia, i za każdym razem trzeba sprawdzić, od którego zdarzenia biegnie.
• notifica – doręczenie. Data doręczenia często jest ważniejsza niż data samego pisma.

Gdy w pismach pojawia się słowo, którego tu nie ma, nie należy zgadywać jego znaczenia z podobieństwa do polskiego. Włoskie terminy prawnicze bywają mylące: coś, co brzmi jak „zawiadomienie”, może być już decyzją, a coś, co wygląda na decyzję, może być tylko zaproszeniem do złożenia wyjaśnień. Najlepiej zrobić zdjęcie całego pisma i przesłać obrońcy, zanim ktokolwiek zacznie działać na podstawie własnego tłumaczenia.