Kasacja nie jest trzecim procesem: co w niej wolno

Wyrok apelacyjny w ręku i pytanie, co jeszcze można zrobić

Osoba, która dostaje wyrok sądu odwoławczego, ma zwykle poczucie, że to koniec drogi, i szuka jakiegokolwiek środka, który ją przedłuży. Kasacja jest takim środkiem, ale działa inaczej niż wcześniejsze: nie powtarza procesu, nie bada na nowo dowodów i nie pyta, komu wierzyć. Dla wielu osób to rozczarowanie, bo liczyły na kolejną szansę przedstawienia swojej wersji.

Typowa sytuacja to skazany, któremu sąd odwoławczy utrzymał wyrok i który uważa, że sąd błędnie ocenił świadków. Rodzina pyta obrońcę, czy można to odwrócić, a obrońca musi wyjaśnić, że ocena świadków należy do sądu rozpoznającego sprawę co do istoty. Inna sytuacja to osoba, której wyrok zapadł pod jej nieobecność: doręczenie poszło na stary adres, a termin już biegnie, choć adresat dowiaduje się o wyroku dopiero od kogoś z rodziny.

Jeszcze inna sytuacja to Polak mieszkający poza Włochami, któremu włoski wyrok doręczono przez znajomych albo pocztą i który nie wie, czy kasacja w ogóle przysługuje, kto ma ją sporządzić i ile ma czasu. Wspólne jest to, że czas ucieka, a środek, który wydaje się ostatnią szansą, ma ścisłe wymagania formalne. Ta strona wyjaśnia, co w kasacji wolno, czego nie wolno i co rodzina może przygotować, zanim obrońca zacznie pisać.

Nikt z tych ludzi nie wie, że przepisy dopuszczają kasację tylko z powodów ściśle wskazanych, i że uczciwe wyjaśnienie tego na początku oszczędza pieniędzy i rozczarowań.

Wyrok, który jeszcze czeka, i życie, które nie czeka

W czasie gdy kasacja jest przygotowywana i rozpoznawana, życie toczy się dalej, a niepewność dotyka wszystkiego. Pracodawca nie wie, czy zatrudniać osobę, której los nie jest rozstrzygnięty, a sama osoba zastanawia się, czy planować wyjazd, zmianę mieszkania albo zakup samochodu. Rodzina odkłada decyzje, które wymagają stabilności, a w tym samym czasie musi płacić za obrońcę, tłumaczenia i dojazdy, które w tej fazie nie są małe.

Koszty są osobnym ciężarem. Środek musi sporządzić i podpisać adwokat wpisany na odrębną listę, a taki obrońca często nie jest tym samym, który prowadził sprawę wcześniej. Oznacza to nowe honorarium, nową umowę i nowe zapoznawanie się z aktami. Tłumaczenia dokumentów, odpisy wyroków i opłaty za doręczenia dodają się do rachunku. Dobrze jest z góry poprosić o oszacowanie całości, a nie tylko rozmowy wstępnej.

Warto zapytać obrońcę, czy i w jakim zakresie wyrok jest wykonywany w czasie postępowania, bo od tego zależy, czy osoba może wyjeżdżać za granicę, zmieniać pracę i planować dalsze życie. Trzeba też uporządkować oczekiwania rodziny: kasacja nie jest ponownym procesem i nie służy do przedstawiania nowych dowodów, więc nie należy obiecywać bliskim, że sprawa zostanie rozstrzygnięta inaczej. Taka obietnica rani bardziej niż uczciwa rozmowa na początku.

Rodzina powinna też zadbać o formalności codzienne: przechowywać pisma sądowe w osobnej teczce, odnotowywać daty ich odbioru i informować obrońcę o każdej zmianie adresu, bo od doręczeń zależą kolejne terminy.

Zlecić sporządzenie kasacji czy ją odpuścić

Przed upływem terminu osoba skazana staje przed wyborami, które kosztują pieniądze, czas i nadzieje.

Złożyć kasację czy zaakceptować wyrok. Kasacja odsuwa ostateczność wyroku i pozwala sprawdzić, czy w sprawie nie doszło do naruszenia prawa. Kosztuje honorarium i rodzi oczekiwania, a przy braku odpowiednich zarzutów kończy się uznaniem środka za niedopuszczalny. Odpuszczenie oszczędza pieniędzy i emocji, ale zamyka drogę, która nie wróci.

Zostać przy dotychczasowym obrońcy czy wybrać wpisanego na listę. Dotychczasowy obrońca zna sprawę, lecz nie zawsze ma prawo podpisać kasację. Obrońca z listy zna ten rodzaj środka, ale potrzebuje czasu na lekturę akt. Współpraca ich razem daje najlepsze rozeznanie, kosztuje więcej.

Czekać na uzasadnienie wyroku czy składać środek od razu. Uzasadnienie pozwala wskazać wady, ale jego oczekiwanie zjada termin. Zgłoszenie środka od razu zabezpiecza prawo, lecz wymaga później uzupełnienia.

Oprzeć środek na naruszeniu prawa czy na ocenie dowodów. Zarzut dotyczący faktów prowadzi do uznania całego środka za niedopuszczalny, więc oparcie go na ocenie świadków jest ryzykiem bez korzyści. Warto z obrońcą ustalić, które zarzuty mają formę przewidzianą dla kasacji.

Prosić o wstrzymanie wykonania wyroku czy tego nie robić. Wniosek wymaga uzasadnienia i nie zawsze jest uwzględniany, ale bywa składany tam, gdzie skutki wyroku byłyby trudne do odwrócenia. Brak wniosku oszczędza kosztów, lecz wyrok pozostaje wykonywany tak, jak przewidują przepisy.

Co zebrać, zanim obrońca zacznie pisać

Kasację pisze się na podstawie akt, ale to rodzina i sama osoba skazana dysponują informacjami, których w aktach brakuje, albo dokumentami, które trudno szybko znaleźć. Warto przygotować następujące rzeczy.

• Pełną kopię wyroku sądu odwoławczego razem z uzasadnieniem, jeśli już je doręczono, oraz wyrok sądu niższego stopnia. Kasacja odwołuje się do tych wyroków.
• Dowód daty i sposobu doręczenia wyroku: kopertę, potwierdzenie odbioru, wiadomość elektroniczną. Od daty zależy bieg terminu.
• Dotychczasowe środki odwoławcze i pisma obrony, bo kasacja może opierać się tylko na tym, co zostało wcześniej podniesione.
• Protokoły rozpraw z uwagami, jeśli osoba je ma, oraz własne notatki o przebiegu, szczególnie o brakach tłumacza, niepodpisanych protokołach lub odmowach przyjęcia wniosków.
• Pełnomocnictwo i umowę z nowym obrońcą, podpisane i przekazane na czas, także w formie elektronicznej, jeśli osoba przebywa za granicą.
• Przetłumaczone dokumenty, które obrońca zamierza przytoczyć, wraz z informacją, kto je tłumaczył.
• Dokument potwierdzający aktualny adres i sposób doręczeń, aby kolejne pisma nie zginęły.
• Zestawienie wydatków już poniesionych na sprawę, które pomoże oszacować dalsze koszty.
• Zestawienie zarzutów, które osoba wnosiła na wcześniejszych etapach, razem z uzasadnieniami. Kasacja może wracać tylko do tego, co zostało podniesione.
• Dokumenty dotyczące tłumacza w toku postępowania: kto tłumaczył, czy tłumaczenie było pisemne, czy zgłaszano zastrzeżenia.
• Korespondencję z poprzednim obrońcą, w tym uwagi o błędach, które zauważono, oraz informacje o terminach, które mogły zostać przekroczone.

Pytania o zakres kasacji i to, czego ona nie obejmuje

Pytania poniżej dotyczą granic tego środka. Warto je zadać, zanim zapadnie decyzja o jego składaniu.

• Czy w moim przypadku istnieją zarzuty naruszenia prawa albo wad uzasadnienia, a jeśli tak, to jakie?
• Czy moje obawy dotyczą oceny dowodów, a jeśli tak, dlaczego nie mogą być podniesione w kasacji?
• Jaki jest termin na złożenie środka i od kiedy dokładnie biegnie, jeśli wyrok doręczono mi za granicą?
• Czy mogę uzupełnić środek o nowe zarzuty po jego złożeniu i do kiedy?
• Czy muszę zmienić obrońcę, jeśli dotychczasowy nie jest wpisany na odrębną listę?
• Co dzieje się z wyrokiem w czasie rozpoznawania kasacji i czy mogę opuszczać kraj?
• Co oznacza uwzględnienie kasacji w praktyce: zwrot sprawy, nowe orzekanie, czy coś innego?
• Jakie są koszty złożenia i przeprowadzenia kasacji oraz czy poniosę je także, jeśli środek zostanie uznany za niedopuszczalny?
• Czy wyrok sądu odwoławczego można zaskarżyć w inny sposób, jeśli kasacja nie wchodzi w grę?
• Czy pominięcie wniosku obrony przez sąd odwoławczy może być zarzutem w kasacji, czy to już ocena dowodów?
• Jak wygląda ocena dopuszczalności środka i co dzieje się, jeśli sąd uzna go za niedopuszczalny?
• Czy w kasacji można powołać się na przepisy unijne lub zasady wynikające z umów międzynarodowych, i na jakich warunkach?
• Czy rodzina może uczestniczyć w rozpoznaniu środka i czy sprawa toczy się jawnie?

Wyrok włoski, adresat w Polsce, termin już biegnie

Kasacja we Włoszech dla osoby mieszkającej w Polsce oznacza przede wszystkim organizację czasu. Wyrok doręczony pocztą albo przez znajomego może mieć różne daty: dzień, w którym ktoś go otrzymał, i dzień, od którego prawo liczy termin. Obrońca ustala to na podstawie dokumentów doręczenia. Rodzina powinna zrobić zdjęcie koperty, dowodu odbioru i samego pisma, zanim cokolwiek wyrzuci.

Pełnomocnictwo dla obrońcy wpisanego na listę trzeba podpisać w sposób, który włoski sąd przyjmie, a to czasem wymaga poświadczenia podpisu u notariusza w Polsce. Kurier z dokumentami idzie zwykle krócej niż zwykła poczta, ale nie na tyle, by na nim polegać w ostatnim dniu. Dlatego skany wysyła się od razu, a oryginały dołącza się później, jeśli sąd ich wymaga. Polska i Włochy leżą w tej samej strefie czasowej, więc rozmowy z obrońcą nie wymagają specjalnych ustaleń.

Wyrok włoski w języku włoskim musi zostać przełożony, żeby osoba rozumiała, czego dotyczą zarzuty, które obrońca zamierza podnieść. Tłumaczenie robocze wystarczy do rozmowy, ale do akt trafia tłumaczenie przysięgłe, jeśli sąd tego żąda. Konsulat może pomóc w kontakcie i w ustaleniu, gdzie przesłać dokumenty, nie wchodzi natomiast w ocenę środka. Polski prawnik może doradzić w sprawach krajowych, na przykład w wykonywaniu wyroku w Polsce, ale nie sporządza kasacji we Włoszech.

Dobrze jest zapytać obrońcę, ile czasu zajmuje wysyłka dokumentów między krajami, i zaplanować kroki z zapasem, bo opóźnienie kuriera nie zmienia terminu.

Jak studio przygotowuje kasację

Studio przyjmuje sprawy kasacyjne na podstawie wyroku, który osoba lub rodzina przesyła na adres avvmassimoromano@gmail.com wraz z dokumentem doręczenia. Rozmowa telefoniczna może odbywać się po polsku, a w sprawach pilnych, gdy termin upływa, kontakt jest możliwy całą dobę. Obrońca z uprawnieniami do występowania przed Sądem Kasacyjnym sam sporządza i podpisuje środek.

Pracę zaczyna się od oceny, czy w sprawie są zarzuty, które kasacja może objąć: naruszenia prawa i wady uzasadnienia. Obrońca omawia to z klientem uczciwie, także wtedy, gdy ocena jest niekorzystna, i wskazuje, jakie zarzuty nie mają formy odpowiedniej dla tego środka. Dopiero po tej rozmowie pada decyzja, czy środek składać. Jeśli tak, studio przygotowuje tekst, tłumaczy go dla klienta i prosi o akceptację.

Studio ma biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu i współpracuje z tłumaczami przysięgłymi. Zakres pracy i honorarium ustala się na piśmie na początku, a rodzina otrzymuje po każdym etapie krótką informację po polsku. Studio nie obiecuje, że środek zostanie uwzględniony, i nie przewiduje decyzji sądu, bo zależy ona od treści zarzutów i oceny tych, którzy je rozpoznają.

Jeśli kasacja nie wchodzi w grę, studio mówi o tym wprost i wskazuje, jakie inne środki mogą istnieć, na przykład zmianę sposobu wykonania wyroku. Honorarium za ocenę zarzutów ustala się odrębnie, aby rodzina wiedziała, ile kosztuje już sama odpowiedź na pytanie, czy środek ma sens.

Czego nie robić, gdy czas na kasację biegnie

Termin na złożenie kasacji bywa krótki, a decyzje podejmowane pod presją nie zawsze służą sprawie. Oto najczęstsze błędy.

• Nie czekać na „najlepszego” obrońcę do ostatnich dni. Każdy dzień zmniejsza czas na lekturę akt i sporządzenie środka.
• Nie pisać do sądu osobistych listów z opisem krzywdy ani prośbami o łaskę. Kasacja nie jest miejscem na emocje, a takie pisma nie wpływają na ocenę.
• Nie opierać nadziei na zarzutach dotyczących oceny świadków i dowodów. Prowadzą do uznania środka za niedopuszczalny.
• Nie zakładać, że termin biegnie od chwili, gdy ktoś przeczytał wyrok. Liczy się data doręczenia w sposób przewidziany przepisami.
• Nie powierzać sporządzenia kasacji obrońcy, który nie jest wpisany na odrębną listę. Środek podpisany przez nieuprawnioną osobę jest wadliwy.
• Nie płacić za obietnice wyniku. Nikt uczciwy nie może przewidzieć, jak sąd oceni zarzuty.
• Nie kontaktować się z sędziami ani pracownikami sądu w sprawie środka. Taki kontakt jest niewłaściwy i szkodzi.
• Nie wyjeżdżać z kraju bez rozmowy z obrońcą o skutkach wyroku. Dalsze losy osoby zależą od tego, czy wyrok jest wykonywany.
• Nie przekazywać rodzinie, że „na pewno się uda”, ani nie przyjmować takich zapewnień od nikogo. Zapewnienia o wyniku są sprzeczne z uczciwością.
• Nie zmieniać obrońcy w ostatnich dniach terminu bez pewności, że nowy zdąży przeczytać akta.
• Nie ukrywać przed obrońcą błędów, które się popełniło wcześniej, na przykład zmarnowanego terminu. Obrońca musi znać całość.

Słowa z wyroku i ze środka kasacyjnego

Wyrok i kasacja używają pojęć, które odróżniają ten środek od zwykłego odwołania. Poniżej te, które pojawiają się najczęściej.

• Kasacja to nadzwyczajny środek, którym zaskarża się prawomocny wyrok, ograniczony do naruszeń prawa i wad uzasadnienia.
• Ustalenia faktyczne to to, co sąd uznał za udowodnione. W kasacji nie wolno ich kwestionować.
• Naruszenie prawa to błędne zastosowanie lub niezastosowanie przepisu, które można wskazać w środku.
• Wada uzasadnienia to brak uzasadnienia, jego wewnętrzna sprzeczność albo oczywista nielogiczność.
• Brak uzasadnienia oznacza, że wyrok nie wyjaśnia, dlaczego sąd uznał określone fakty i przepisy.
• Sprzeczność wewnętrzna to sytuacja, w której fragmenty uzasadnienia wykluczają się wzajemnie.
• Oczywista nielogiczność to wnioskowanie, które nie wynika z przytoczonych dowodów w sposób zrozumiały dla każdego.
• Niedopuszczalność to ocena, że środek nie spełnia wymagań i nie zostanie merytorycznie rozpoznany.
• Sąd Kasacyjny to sąd, który rozpoznaje kasacje i bada wyłącznie zgodność wyroku z prawem, a nie ocenę faktów.
• Środek odwoławczy to ogólna nazwa pisma, którym zaskarża się orzeczenie, w tym kasacji.
• Termin to czas wyznaczony na złożenie środka, liczony od doręczenia. Po jego upływie środek nie zostanie rozpoznany.
• Uwzględnienie to uznanie zarzutów przez sąd. Jego skutki zależą od rodzaju zarzutu i wyjaśnia je obrońca w konkretnej sprawie.
• Lista adwokatów to odrębny wykaz osób uprawnionych do sporządzania i podpisywania kasacji.