Umówiłem się z innym licytantem: dlaczego to przestępstwo

Kto trafia na tę stronę po sprawie o licytację

Typowym czytelnikiem jest uczestnik licytacji komorniczej albo sądowej, który uzgodnił z innym kupującym, że nie będą się wzajemnie przebijać. Rozmowa miała miejsce na korytarzu, przez telefon albo w komunikatorze, a po wyniku licytacji ktoś doniósł o niej organom. Pyta, czy rozmowa bez pieniędzy też jest przestępstwem, i co zrobić, jeśli cena rzeczywiście nie spadła.

Inna osoba to przedsiębiorca, który startuje w przetargu na roboty, dostawy albo usługi. Skontaktował się z konkurentem, żeby podzielić się zamówieniami, albo przyjął od niego propozycję, aby ten się wycofał w zamian za podwykonawstwo. Teraz otrzymał wezwanie do wyjaśnień i nie wie, czy jest inicjatorem czy uczestnikiem, a przecież nie wziął pieniędzy.

Jeszcze inna to osoba, która zapłaciła za wycofanie się z licytacji albo przekonała chętnych do rezygnacji, na przykład pokazując, że i tak nie zdąży zebrać pieniędzy. Dopiero później dowiedziała się, że zachowanie, które uznawała za zwykłą rozmowę handlową, może być przestępstwem odrębnym od oszustwa.

Zdarza się także, że ktoś jest ofiarą: licytował uczciwie, a po fakcie dowiaduje się, że inni działali w porozumieniu, i pyta, jak to udowodnić. W każdej z tych sytuacji kluczowe jest ustalenie, kto kiedy z kim rozmawiał i co dokładnie zostało uzgodnione.

Wspólna jest też obawa o koszty: osoby te nie wiedzą, czy rozmowa z obrońcą już o czymś przesądza, czy raczej pozwala przeczytać dokumenty, zanim cokolwiek zostanie powiedziane.

Jak sprawa o licytację zmienia życie przedsiębiorcy i osoby prywatnej

Dla osoby prywatnej, która licytowała mieszkanie albo samochód, skutki są bardzo konkretne. Nabyta rzecz może zostać zakwestionowana, a rozstrzygnięcie o jej przyznaniu wstrzymane. Wpłacona kwota bywa zamrożona, a rodzina, która liczyła na przeprowadzkę, musi szukać innego rozwiązania. Kredyt zaciągnięty pod zakup biegnie dalej, a rata nie czeka na wynik sprawy.

Dla przedsiębiorcy skutki wykraczają poza karę. Firma podejrzana o zmowę przetargową może zostać wykluczona z kolejnych postępowań, co dla spółki żyjącej z zamówień publicznych oznacza utratę głównego źródła przychodów. Zamawiający i banki dowiadują się o sprawie, a gwarancje i limity bywają zawieszone. Pracownicy i podwykonawcy zaczynają pytać o przyszłość, a kontrahenci wstrzymują współpracę.

W rodzinie dochodzi napięcie, gdy na zakup złożyło się kilka osób. Ktoś wpłacił zaliczkę, ktoś inny użyczył konta, a teraz wszyscy chcą wiedzieć, kto odpowiada. Osoby, które tylko pożyczyły pieniądze, zadają pytanie, czy mogą zostać wciągnięte do sprawy.

Dla Polaka mieszkającego za granicą dochodzi trudność praktyczna: licytacja odbywała się we Włoszech, a kupujący mieszka w Polsce. Wezwania trafiają na adres, którego już nie używa, a termin biegnie niezależnie od tego, czy list dotarł. Dlatego od początku ustala się sposób komunikacji.

Do codzienności dochodzą też relacje towarzyskie: ludzie, którzy znają się z branży albo z okolicy, przestają ze sobą rozmawiać, bo każdy podejrzewa pozostałych o doniesienie. Ten skutek jest równie dotkliwy jak formalny.

Wybory, przed którymi stoi osoba wezwana do wyjaśnień

Po otrzymaniu wezwania albo zawiadomienia o postępowaniu pojawiają się rozwidlenia.

Przyznać, że rozmowa była, czy zaprzeczyć. Zaprzeczenie jest kuszące, ale ślady rozmów istnieją w telefonach, i niezgodność z nimi pogarsza sytuację bardziej niż sama rozmowa. Przyznanie bez przygotowania grozi tym, że treść rozmowy zostanie odczytana szerzej, niż była. Rozsądnie jest najpierw sprawdzić własne wiadomości i dopiero potem rozstrzygać, co mówić.

Skontaktować się ze stroną przeciwną czy unikać kontaktu. Rozmowa z kontrahentem w celu ustalenia wspólnej wersji bywa traktowana jako wpływanie na dowody. Brak kontaktu zamyka drogę do zrozumienia, co inny uczestnik już powiedział. Pośrednikiem powinien być obrońca.

Zwrócić korzyść czy nie. Oddanie pieniędzy lub rezygnacja z nabycia bywa uwzględniana przy ocenie, ale też może zostać zrozumiana jako przyznanie. O terminie i formie takiej decyzji decyduje się po lekturze dokumentów, a nie z emocji.

Studio nie obiecuje wyniku. Pomaga uporządkować, co z jakiej decyzji wynika, i unikać kroków, których nie da się cofnąć.

Jest jeszcze wybór dotyczący sposobu współpracy z obrońcą. Można zlecić mu wyłącznie lekturę dokumentów i przygotowanie krótkiego stanowiska albo od razu powierzyć prowadzenie całej sprawy. Wariant ograniczony jest tańszy, ale nie obejmuje kontaktu z organami; wariant pełny kosztuje więcej, ale pozwala reagować na bieżąco. Wybór zależy od tego, czy wezwanie ma już termin i czy współuczestnicy zaczęli składać wyjaśnienia.

Dokumenty i ślady, które warto zebrać

Sprawy o licytacje i przetargi rozstrzygają się na dokumentach i korespondencji. Zbierz wszystko, co dotyczy kontaktów przed licytacją i w jej trakcie.

• Ogłoszenie o licytacji lub przetargu i warunki udziału, bo wykazują, kto mógł licytować i na jakich zasadach.
• Protokół licytacji albo zestawienie ofert, jeśli jest dostępne, z podaniem kolejności i kwot.
• Wiadomości w komunikatorach, mailach i połączenia z uczestnikami, bez usuwania. Nawet niewygodne treści warto mieć w całości.
• Dowody wpłat: wadium, zaliczki, przelewy między uczestnikami lub pośrednikami, bo ruch pieniędzy jest tym, na co organy patrzą na początku.
• Umowy z podwykonawcami lub partnerami zawarte przed i po przetargu, ponieważ wskazują ewentualne rekompensaty za wycofanie.
• Notatki z rozmów sporządzone w tym samym czasie, jeśli takie były.
• Dane osób obecnych na sali lub biorących udział w rozmowach.

Dokumenty trzeba zachować w oryginale. Przekazujemy je obrońcy jako całość, a ocena, co wolno złożyć, należy do niego.

Przygotuj także własny wykaz kontaktów z branżą: kto zna kogo, kto polecił licytację, kto pomagał w finansowaniu. Wykaz pomaga obrońcy zrozumieć, skąd mogły wziąć się podejrzenia i kto mógł je zgłosić. Dołącz informację o wcześniejszych licytacjach, w których uczestniczyłeś, bo organy bywają zainteresowane wzorcem zachowania, a nie pojedynczym wydarzeniem. Zadbaj o kopie umów o finansowanie zakupu.

Pytania do obrońcy w sprawie licytacji

Warto je zadać na rozmowie wstępnej, bo odpowiedzi kształtują całą strategię.

• Czy w moim przypadku chodzi o porozumienie, o odstraszanie uczestników, o zapłatę za wycofanie, czy o zakłócenie samego postępowania wyboru wykonawcy?
• Czy fakt, że cena nie spadła, ma jakiekolwiek znaczenie dla oceny mojego zachowania?
• Czy odpowiadam jako inicjator, czy jako ten, który porozumienie przyjął, i czy to się różni?
• Jak będą oceniane rozmowy, które odbyły się przez telefon, bez żadnego zapisu pisemnego?
• Czy wspólnik lub pracownik, który działał w moim imieniu, może pociągnąć mnie do odpowiedzialności?
• Czy sprawa może mieć skutki dla moich przyszłych przetargów i jak to sprawdzić?
• Czy oddanie korzyści albo rezygnacja z nabycia zmieni ocenę, a jeśli tak, to w jakim momencie?
• Co z moją pozycją, jeśli współuczestnik zacznie składać wyjaśnienia obciążające mnie?

Zapytaj także o sprawy praktyczne: czy mogę uczestniczyć w innych licytacjach i przetargach w czasie postępowania, czy powinienem poinformować wspólników i bank, i w jakim momencie. Zapytaj, kto będzie widział moje dokumenty w studiu i jak są chronione. Zapytaj, czy obrońca nie reprezentuje już kogoś, kto uczestniczył w tej samej licytacji, bo w takim wypadku musi odmówić. Zapytaj wreszcie, jak wygląda rozliczenie kosztów, jeśli sprawa zakończy się na wczesnym etapie. Zapytaj też, jakie decyzje zostawiasz sobie, a jakie obrońca może podejmować bez ciebie.

Gdy licytacja dzieje się we Włoszech, a uczestnik mieszka w Polsce

Wielu kupujących z Polski licytuje nieruchomości lub pojazdy we Włoszech, często przez pełnomocnika albo zdalnie. Pełnomocnik może być obcokrajowcem, mówić w innym języku i mieć własne interesy. Pozycja klienta wobec niego wymaga oceny, bo działania pełnomocnika bywają przypisywane mocodawcy, a rozmowy, które tamten prowadził, trafiają do akt.

Tłumaczenia mają duże znaczenie: ogłoszenia o licytacji, protokoły i oferty są po włosku, a polskie dokumenty finansowe, na przykład potwierdzenia przelewów, musi zrozumieć włoski organ. Tłumaczenia przysięgłe i poświadczenia kosztują czas, więc ustala się, które są niezbędne. Pisma z Włoch trafiają na adres w Polsce z opóźnieniem, a termin bywa liczony od doręczenia, więc kontakt elektroniczny i regularne sprawdzanie skrzynki mają znaczenie.

Gdy uczestnik porozumienia mieszka w innym kraju, ustalenia dotyczące dowodów wymagają współpracy między obrońcami. Informacje zebrane w którymś państwie nie zawsze mogą być swobodnie przekazane do innego, dlatego koordynacja nie jest formalnością. Telefony nie wymagają przeliczania godzin, bo Polska i Włochy mają tę samą strefę czasową.

Konsulat polski nie jest uczestnikiem postępowania, ale może poświadczyć dokumenty tożsamości lub pomóc w zdobyciu odpisów, gdy oryginały zostały w Polsce.

Warto z góry zdecydować, kto w Polsce będzie odbierał pocztę i skanował ją dla obrońcy, bo pismo z Włoch przesłane na adres, który nie jest już aktualny, uruchamia termin bez wiedzy adresata.

Jak studio prowadzi sprawy o zmowę i zakłócanie licytacji

Na początku ustalamy, w jakim charakterze występujesz i jaki dokument otrzymałeś. Jeżeli jest to wezwanie do złożenia wyjaśnień, oznacza to inne uprawnienia niż wezwanie w charakterze świadka. Przed czynnością wstępną przeglądamy wiadomości i płatności, żeby wiedzieć, jaki obraz sprawy widzi strona przeciwna.

Zlecenie można przekazać zdalnie: opis, dokumenty, zrzuty rozmów. Po przeglądzie rozmawiamy o możliwych drogach i ich cenie. Jeżeli w sprawie jest kilku uczestników, nie prowadzimy ich wszystkich, gdy ich pozycje się rozchodzą. Wtedy polecamy odrębnego obrońcę, bo wspólna obrona bywa bardziej kosztowna, niż się zdaje.

Pracujemy po polsku i po włosku. Gdy zachodzi potrzeba czynności w innej miejscowości niż nasze siedziby w Rzymie, Mediolanie czy Neapolu, korzystamy z korespondentów lokalnych. W sprawach z udziałem podmiotów zagranicznych koordynujemy działania z obrońcami z innych państw. Nie obiecujemy rezultatu i nie wskazujemy, jak sprawa się skończy.

Kontakt telefoniczny i pocztowy podajemy na stronie, a w pilnych sytuacjach, na przykład gdy wezwanie przyszło tuż przed terminem, odpowiadamy poza godzinami biura.

Po przyjęciu zlecenia wysyłamy klientowi krótkie podsumowanie po polsku: jakie dokumenty mamy, czego jeszcze brakuje i jakie kroki planujemy. Kolejne zmiany w sprawie opisujemy w notatkach, żeby klient mógł w każdej chwili sprawdzić, na jakim etapie jest postępowanie i jakie są najbliższe terminy.

Co nie powinno się zdarzyć po otrzymaniu zawiadomienia

Najwięcej szkód wyrządzają kroki podjęte w najbliższych dniach, więc oto zestaw, który lepiej znać.

• Nie kasuj rozmów i nie zmieniaj ustawień komunikatorów. Zniknięcie wiadomości wygląda gorzej niż ich treść i może być osobnym zarzutem.
• Nie dzwoń do współuczestnika, żeby uzgodnić wersję. Rozmowy mogą być nagrywane lub odtworzone z billingów.
• Nie wpłacaj pieniędzy ani nie oddawaj korzyści bez rady obrońcy. Przelew bez opisu bywa odczytany jako kolejny dowód zmowy.
• Nie podpisuj protokołu, którego nie rozumiesz. Masz prawo do tłumacza i do czasu na lekturę.
• Nie mów, że to była rozmowa towarzyska, jeśli jej treść była inna. Niezgodność z wiadomościami wychodzi szybko.
• Nie chwal się wynikiem licytacji ani nie opisuj jej w sieci. Wpis może wskazać tę samą osobę, która zawiadomiła organy.
• Nie zwlekaj z odpowiedzią na wezwanie. Termin na reakcję biegnie od doręczenia.

Nie tłumacz się wobec osób postronnych, ani na forach branżowych, ani w prywatnych wiadomościach. Takie wyjaśnienia rzadko pomagają, a często stają się materiałem dla przeciwnika. Nie zmieniaj też nagle stylu działania na widoczny dla otoczenia, na przykład nie wycofuj się z wszystkich ofert, bo zmiana zachowania może być odczytana jako dowód świadomości. Nie przekazuj dokumentów nikomu poza obrońcą, nawet księgowemu, bez rozmowy o tym, co zawierają. Księgowy może zostać wezwany jako świadek.

Terminy, które pojawią się w dokumentach licytacji

Teksty tłumaczone z włoskiego używają kilku słów, które trzeba znać, żeby zrozumieć zarzut.

• Porozumienie licytantów to ustalenie, że uczestnicy nie będą się przebijać. Jest karalne samo w sobie.
• Odstraszanie uczestników to działanie zniechęcające chętnych do udziału, na przykład przez nacisk albo groźbę.
• Zapłata za wycofanie się to korzyść wręczona uczestnikowi w zamian za rezygnację z licytacji.
• Zakłócanie postępowania o wybór wykonawcy to działanie wpływające na sposób przeprowadzenia przetargu, na przykład przez ustalanie treści ogłoszenia.
• Oszustwo to osobny zarzut, który pojawia się, gdy komuś wyrządzono szkodę przez wprowadzenie w błąd. Bywa dołączane do zakłócania licytacji.
• Czyn dokonany oznacza, że przestępstwo jest ukończone, choćby korzyść nie została osiągnięta.
• Inicjator i uczestnik porozumienia to osoby, które mają rozdzielną ocenę, ale oboje odpowiadają.

Zwróć uwagę, że w pismach te pojęcia mogą występować razem. Zarzut dotyczący porozumienia licytantów zwykle idzie w parze z pytaniem o szkodę dla wierzycieli lub zleceniodawcy, a ta szkoda jest osobnym wątkiem, odrębnym od samego przestępstwa. Czyn dokonany nie oznacza, że szkoda wystąpiła, i dlatego stwierdzenie, że cena nie spadła, nie kończy rozmowy. Warto też odróżnić licytację sądową od przetargu prywatnego, bo organ i tryb postępowania mogą się różnić. W razie wątpliwości co do tłumaczenia pisma poproś o oryginał i o wyjaśnienie, zanim zareagujesz.