Pierwsze godziny: lista zadań dla rodziny w Polsce

Telefon w nocy albo cisza po ostatniej wiadomości

Wiadomość o zatrzymaniu bliskiej osoby przychodzi zwykle w najgorszej formie: krótkie nagranie głosowe od kolegi z pracy, telefon z nieznanego numeru zagranicznego albo brak odpowiedzi na wiadomości, które zwykle przychodziły co wieczór. Rodzina w Polsce nie wie, gdzie ta osoba jest, w jakim charakterze została zatrzymana i co jej zarzucono. Wie tylko, że jest daleko i że coś się stało.

Typowy przypadek to matka, której syn pracuje we Włoszech na budowie albo przy zbiorach i przestał odbierać telefon. Inny to żona kierowcy, który jechał trasą przez Włochy i nie dotarł do rozładunku. Jeszcze inny to rodzeństwo, do którego zadzwonił funkcjonariusz albo urzędnik z prośbą o dane osoby zatrzymanej, mówiąc po angielsku lub po włosku i nie wyjaśniając nic więcej.

Wszystkie te osoby mają ten sam atut i ten sam problem. Dysponują informacjami, których zatrzymany nie ma przy sobie: adresem, zatrudnieniem, rodziną, stanem zdrowia. Nie wiedzą natomiast, że właśnie te informacje wpływają na to, jak sąd oceni sytuację na posiedzeniu zatwierdzającym. Ta strona jest listą zadań dla kogoś, kto siedzi w Polsce przy telefonie i próbuje zdecydować, co zrobić najpierw, a co może poczekać do rana.

Bywa i tak, że wiadomość przychodzi od samego zatrzymanego, który ma krótki czas na telefon i podaje tylko miasto oraz imię osoby, do której należy zadzwonić. Wtedy każde słowo jest ważne: warto zanotować godzinę rozmowy, numer, z którego dzwonił, i wszystko, co powiedział o miejscu, w którym przebywa.

Kogo zawiadomić, kogo wybrać, co wysłać jeszcze dziś

Po wiadomości o zatrzymaniu rodzina ma przed sobą wybory, które trzeba podjąć szybko, a każdy ma konsekwencje dla dalszych dni.

Obrońca z wyboru czy ten, którego wyznaczy sąd. Osoba bliska może ustanowić obrońcę z wyboru od razu, bez udziału zatrzymanego, i to skraca czas do chwili, gdy obrońca zobaczy akta. Obrońca wyznaczony jest dostępny, ale poznaje sprawę dopiero na korytarzu przed posiedzeniem. Wybór kosztuje pieniądze, które rodzina musi zebrać tego samego wieczoru.

Konsulat teraz czy po rozmowie z obrońcą. Powiadomienie konsulatu następuje na odrębne żądanie i nie zależy od zawiadomienia rodziny. Daje ochronę przed nieprzyjemnym traktowaniem, kontakt z rodziną i listę lokalnych prawników, ale konsulat nie wybierze obrońcy ani nie zapłaci za niego.

Jechać do Włoch czy zostać w Polsce z telefonem. Wyjazd daje możliwość osobistego dostarczenia dokumentów, ale zabiera dobę lub więcej, w czasie której posiedzenie może się odbyć bez nich. Zostanie w Polsce pozwala zebrać papiery, skanować je i przesyłać natychmiast.

Powiedzieć pracodawcy czy milczeć. Pracodawca może wystawić zaświadczenie, które uzasadni zatrudnienie, ale każda informacja o zarzutach bywa rozpowszechniana.

Wysłać pieniądze zatrzymanemu czy zachować je na obronę. Środki na koncie w areszcie przydają się na zakupy i telefon, ale ograniczona suma rodziny zwykle lepiej służy zapłacie za obronę i tłumacza. Zatrzymanemu można przekazać pieniądze później, gdy obrońca wyjaśni, jak to zrobić bez ryzyka zajęcia.

Teczka na posiedzenie zatwierdzające

Dokumenty, które rodzina zbierze w początkowych godzinach, trafią na posiedzenie zatwierdzające i wpłyną na wybór środka. Celem jest wykazanie, że zatrzymany ma stały adres, zatrudnienie i rodzinę, czyli że nie ma powodu, by uciekać. Papiery trzeba zbierać w kolejności, od najłatwiejszych do zdobycia.

• Skan lub zdjęcie dokumentu tożsamości zatrzymanego, jeśli rodzina je ma, wraz z numerem paszportu i datą ważności. Pozwalają ustalić tożsamość bez zwłoki.
• Zaświadczenie o zameldowaniu albo umowa najmu mieszkania w Polsce lub we Włoszech. Wykazuje stały adres, od którego zależy ocena ryzyka ucieczki.
• Zaświadczenie od pracodawcy z datą rozpoczęcia pracy, stanowiskiem i danymi kontaktowymi osoby, która potwierdzi je telefonicznie.
• Akty urodzenia dzieci, akt małżeństwa lub inne dokumenty rodzinne. Pokazują więzi, które wiążą człowieka z miejscem zamieszkania.
• Dokumentację medyczną i listę leków zatrzymanego, jeśli przyjmuje je stale, bo bywa ona potrzebna w miejscu pozbawienia wolności.
• Dane kontaktowe rodziny z numerem telefonu, który odbiera całą dobę, oraz adres e-mail do przesyłania pism.
• Imię i nazwisko oraz telefon osoby, która była z zatrzymanym w chwili zdarzenia, jeśli rodzina je zna. Obrońca może ją poprosić o relację.
• Kopię wszelkich pism, wiadomości i nagrań głosowych z informacją o zatrzymaniu, razem z godzinami, w których dotarły.
• Zdjęcia zatrzymanego z ostatnich miesięcy i dokument potwierdzający jego związki z miejscem zamieszkania, na przykład rachunki za media lub umowę z operatorem telefonicznym na to samo nazwisko.
• Listę osób, które mogą poświadczyć charakter zatrzymanego i jego obowiązki rodzinne, wraz z numerami telefonów.

Co zmienia się w domu, gdy ktoś nie wraca

Zatrzymanie członka rodziny rozbija rytm całego gospodarstwa domowego, zanim ktokolwiek zdąży zrozumieć, co się wydarzyło. Dzieci pytają, gdzie jest ojciec lub matka, a odpowiedź musi być prawdziwa, ale dopasowana do wieku. Partner, który dotąd nie zajmował się rachunkami, musi nagle ustalić, które raty biegną, jakie są terminy płatności i czy konto zatrzymanego jest dostępne dla rodziny.

Praca w Polsce nie czeka. Jeśli zatrzymany był głównym żywicielem, wpływy kończą się z dnia na dzień, a koszty rosną, bo obrońca, tłumacz, przejazdy i połączenia telefoniczne kosztują. Jeśli pracował we Włoszech, pracodawca zapyta, czy wróci, a umowy sezonowe nie przewidują niezawinionej nieobecności. Osoby zależne od zatrzymanego, rodzice lub dzieci wymagające opieki, potrzebują zastępstwa, o którym trzeba zdecydować tego samego dnia.

Dochodzi komunikacja. Telefon do aresztu bywa możliwy w określonych porach i pod określonymi warunkami, a listy idą długo. Rodzina musi nauczyć się, że wiadomości od obrońcy będą krótkie i rzeczowe, i że brak odpowiedzi w ciągu godziny nie oznacza zaniedbania. Samochód zatrzymanego, jeśli stoi na parkingu we Włoszech, generuje koszty, o których nikt nie pomyślał. Warto spisać wszystko, co pilne, i podzielić między członków rodziny.

Najtrudniejsze bywa pogodzenie wsparcia dla zatrzymanego z pozostałymi obowiązkami. Ktoś musi odbierać telefony od obrońcy, a ktoś inny pilnować dzieci i pracy. Warto wyznaczyć osobę odpowiedzialną za kontakt z obrońcą, żeby informacje nie rozchodziły się w wielu wersjach i żeby nikt nie musiał powtarzać tej samej historii.

Pytania do obrońcy, zanim zapadnie decyzja o środku

Rodzina ma teraz więcej okazji do zadania pytań, niż zdaje sobie sprawę, bo to ona przekazuje obrońcy informacje, na których oprze się obrona. Poniższe pytania ułatwiają skupić rozmowę wstępną na tym, co ważne.

• Co dokładnie zarzucono zatrzymanemu i w jakim trybie odbywa się jego sprawa: czy chodzi o zatrzymanie na gorącym uczynku, czy o inny rodzaj zatrzymania?
• Kiedy odbędzie się posiedzenie zatwierdzające i czy rodzina może w nim uczestniczyć albo przekazać dokumenty przed jego rozpoczęciem?
• Jakie środki mogą zostać zastosowane i które dokumenty rodziny wpływają na wybór między nimi?
• Czy zatrzymany został pouczony o prawach w języku, który rozumie, i czy miał tłumacza podczas przesłuchania?
• Czy należy poinformować konsulat, i co dokładnie konsulat zrobi, a czego nie?
• Jak przekazywać obrońcy dokumenty z Polski i w jakiej formie będą przyjęte przez sąd?
• Czy zatrzymany powinien odpowiadać na pytania organów, a jeśli tak, to kiedy i w czyjej obecności?
• Jakie koszty rodzina powinna przewidzieć w najbliższych dniach i jak je rozliczać z obrońcą?
• Czy rodzina może odwiedzić zatrzymanego, a jeśli tak, to na jakich zasadach i jak to zorganizować z Polski?
• Jak długo trwa zwykle postępowanie po posiedzeniu zatwierdzającym i co rodzina powinna przygotować na kolejne miesiące?
• Czy zatrzymany powinien coś przekazać pracodawcy i w jakiej formie, żeby nie pogorszyć swojej sytuacji?
• Jakie decyzje można podjąć za zatrzymanego bez jego podpisu, na przykład w sprawie mieszkania lub samochodu?

Czego rodzina nie powinna robić w początkowych godzinach

Strach powoduje działania, które wyglądają na pomoc, a szkodzą. Poniższa lista zbiera błędy, które rodziny popełniają najczęściej.

• Nie dzwonić wielokrotnie na komisariat, żeby „wyjaśnić sytuację”. Rozmowa z funkcjonariuszem nie jest poufna, a to, co się powie, może trafić do akt.
• Nie kontaktować się z osobą, która rzekomo ucierpiała, żeby „załatwić sprawę polubownie”. Taki kontakt bywa odczytany jako próba wpływania na świadka.
• Nie płacić nikomu, kto obiecuje „wyciągnąć” zatrzymanego za gotówkę. Zdarzają się oszuści wyłudzający pieniądze od rodzin w panice.
• Nie publikować w sieci prośby o pomoc z nazwiskiem, zdjęciem i opisem zdarzenia. Wpis jest cytowany i pozostaje, nawet po usunięciu.
• Nie mówić pracodawcy ani znajomym, że zatrzymany „się przyznał” lub „to nie jego wina”. Opowieść przekazywana dalej rozmija się z aktami.
• Nie wysyłać zatrzymanemu przez przypadkowych ludzi telefonów, gotówki ani listów. Przesyłka może zostać zajęta, a jej zawartość odczytana.
• Nie czekać do rana z wyborem obrońcy. Każda godzina bez obrońcy to godzina bez nadzoru nad czynnościami.
• Nie przekazywać zatrzymanemu przez znajomych instrukcji, co ma mówić. Przekaz przez postronne osoby nie jest poufny i może zostać odczytany jako próba wpływania na wyjaśnienia.
• Nie zgłaszać się do policji we Włoszech samodzielnie, żeby „złożyć wyjaśnienia”. Rozmowa rodziny z funkcjonariuszem trafia do notatki i może zostać użyta wbrew zatrzymanemu.
• Nie rozstrzygać w rodzinie, kto „zawinił”. Spory w domu wylewają się na rozmowy z obrońcą i spowalniają zbieranie dokumentów.

Dokumenty z Polski przed włoskim sędzią

Dokument wystawiony w Polsce i okazany we Włoszech przechodzi drogę, której nikt nie wyjaśnia, a od jej przebiegu zależy, czy sędzia zdąży go przeczytać na posiedzeniu zatwierdzającym. Najpierw trzeba, żeby ktoś go zeskanował czytelnie i przesłał obrońcy, a obrońca przedstawi go sądowi razem z tłumaczeniem roboczym. Oryginały i tłumaczenie przysięgłe mogą dojść później. Sąd wie, że rodzina działa w pośpiechu, ale oczekuje, że dokumenty będą podpisane, opatrzone datą i danymi osoby, która je wystawiła.

Kłopot sprawiają dokumenty bez pieczęci, wiadomości ze zdjęciem zamiast skanu i zaświadczenia od pracodawcy bez numeru telefonu, pod który sąd mógłby zadzwonić. W niektórych sytuacjach dokument wymaga poświadczenia, żeby miał moc za granicą; obrońca powie, które, a które nie. Poczta kurierska między krajami jest wolniejsza niż się wydaje, więc nie należy na niej polegać przed posiedzeniem.

Polska i Włochy leżą w tej samej strefie czasowej, więc telefony z kraju do obrońcy i z powrotem odbywają się w tych samych godzinach. Polski prawnik może pomóc przy zebraniu dokumentów lokalnych, ale nie reprezentuje zatrzymanego przed włoskim sądem. Konsulat pomaga w komunikacji i zdobyciu lokalnego kontaktu, lecz nie wchodzi w sprawę.

Dobrze jest też z góry ustalić, który członek rodziny odbiera pocztę elektroniczną i telefon od obrońcy, żeby wiadomość przychodząca o niezwykłej porze nie została przeoczona. Włoskie instytucje rzadko dzwonią do rodzin, a gdy to robią, mówią po włosku lub po angielsku, więc rozmowa bez tłumacza może zostawić wrażenie, że ktoś o coś prosi, choć w rzeczywistości tylko informuje.

Co przesłać studiu i czego spodziewać się po rozmowie wstępnej

Rodzina zgłaszająca się do studia może zacząć od krótkiej wiadomości na adres avvmassimoromano@gmail.com, w której podaje imię i nazwisko zatrzymanego, miejsce i przybliżoną godzinę zatrzymania oraz numer, pod którym można oddzwonić. W sprawach pilnych kontakt telefoniczny jest możliwy całą dobę, a rozmowę można prowadzić po polsku. Do wiadomości dołącza się wszystko, co rodzina ma: zdjęcia pism, wiadomości od zatrzymanego, skany dokumentów.

Rozmowa wstępna ma stały porządek. Najpierw obrońca pyta o to, co wiadomo: kto i kiedy zatrzymał, na jakiej podstawie i gdzie zatrzymany przebywa. Potem pyta o rodzinę, zatrudnienie i zdrowie. Dopiero potem tłumaczy, co będzie się działo i które dokumenty są najpilniejsze. Pełnomocnictwo i umowę o obronę rodzina może podpisać na odległość, jeśli zatrzymany nie może tego zrobić osobiście.

Studio ma biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, więc obrońca może pojawić się w miejscu zatrzymania. Gdy wymaga tego sprawa, korzysta z pomocy tłumacza i współpracuje z prawnikiem w Polsce. Rodzina dostaje po każdej czynności krótką wiadomość o tym, co się wydarzyło, i co będzie dalej.

Po każdej czynności rodzina otrzymuje krótką wiadomość: co się wydarzyło, jaka decyzja zapadła i co będzie potrzebne następnego dnia. Studio nie obiecuje rezultatu i nie prognozuje decyzji sądu, bo nikt nie może tego wiedzieć z góry. Informuje o stanie sprawy i o tym, co rodzina może zrobić, żeby pomóc. Zakres pracy i honorarium ustala się na piśmie na początku, tak aby rodzina wiedziała, za co płaci.

Włoskie słowa z pism po zatrzymaniu

Pisma, które rodzina dostaje od zatrzymanego albo od obrońcy, zawierają terminy po włosku. Poniżej ich znaczenie, w kolejności, w jakiej zwykle się pojawiają.

• Arresto in flagranza to zatrzymanie osoby przy popełnianiu czynu albo tuż po nim, przez policję lub przez zwykłego obywatela.
• Fermo to zatrzymanie z powodu podejrzenia, bez schwytania na gorącym uczynku, na przykład gdy istnieje ryzyko ucieczki.
• Udienza di convalida to posiedzenie, na którym sąd sprawdza zatrzymanie i decyduje, czy zastosować środek. Na nim liczą się dokumenty rodziny.
• Convalida to potwierdzenie przez sąd, że zatrzymanie było zgodne z prawem. Bez niego zatrzymanie traci moc.
• Informazione di garanzia to zawiadomienie osoby, że toczy się wobec niej postępowanie. Zawiera opis czynu i dane sądu.
• Indagini difensive to czynności obrony zmierzające do zebrania dowodów, takie jak rozmowy ze świadkami czy zabezpieczenie zapisów.
• Avviso di conclusione delle indagini to pismo informujące, że śledztwo się kończy, i otwierające czas na złożenie wniosków przez obronę.
• Difensore to obrońca, a nomina to jego ustanowienie, które może zrobić również osoba bliska.
• Misura to środek zastosowany wobec osoby podejrzanej w czasie postępowania, na przykład ograniczenie wolności lub zakaz opuszczania miejsca zamieszkania.
• Avviso al difensore to zawiadomienie obrońcy o czynności, w której ma prawo uczestniczyć.
• Facoltà di non rispondere to prawo odmowy odpowiedzi na pytania organów, o którym trzeba pouczyć zatrzymanego.