Co zrobi konsulat, a czego nie zrobi

Poprosić o powiadomienie konsulatu czy nie: decyzja zatrzymanego

Zażądać powiadomienia konsulatu albo zrezygnować. Powiadomienie nie następuje z urzędu, tylko na wyraźne żądanie zatrzymanego, a żądanie trzeba wypowiedzieć wprost i zadbać o wpis do protokołu. Korzyść to możliwość wizyty konsula, notatki o warunkach pobytu i kontakt z rodziną przez instytucję państwa. Koszt to przekazanie informacji o zatrzymaniu polskim organom, co dla niektórych osób jest niewskazane, na przykład z powodu pracy w instytucji publicznej lub toczących się w Polsce spraw.

Skorzystać z listy adwokatów przekazanej przez placówkę albo wybrać obrońcę inną drogą. Placówka przekazuje listę, ale nikogo nie rekomenduje i nie ocenia jakości pracy. Lista oszczędza czas, ale wybór pozostaje decyzją zatrzymanego i jego rodziny, a nie konsula. Cena pośpiechu to ryzyko, że ktoś zostanie wybrany bez sprawdzenia doświadczenia w danym rodzaju spraw.

Liczyć na konsulat w sprawie kontaktu z rodziną albo robić to przez obrońcę. Konsul może przekazać wiadomość, ale nie prowadzi sprawy i nie zna jej szczegółów. Obrońca ma dostęp do akt i wie, co można ujawnić. W praktyce najlepiej wykorzystać te drogi równolegle, pilnując, by treść nie rozmijała się z tym, co ustalono w sprawie.

Powołać się na obywatelstwo polskie, jeśli osoba ma również inne. Zakres pomocy konsularnej może zależeć od obywatelstwa, pod którym osoba jest traktowana w postępowaniu. Warto to ustalić z obrońcą przed żądaniem, żeby nie zakładać pomocy, która nie nastąpi.

Kto dzwoni do konsulatu i czego oczekuje

Do placówki dzwoni najpierw rodzina. Matka, żona albo siostra dowiaduje się, że bliski został zatrzymany we Włoszech, i szuka instytucji, która mogłaby coś zrobić. Oczekuje, że konsulat wyśle kogoś, kto wyjaśni sytuację, znajdzie prawnika, zapłaci za niego i przekaże wiadomości. Po rozmowie okazuje się, że placówka może przyjąć zgłoszenie i skontaktować się z zatrzymanym, jeśli on sobie tego życzy, ale nie zastąpi obrońcy.

Zdarza się też, że dzwoni sam zatrzymany, jeśli ma dostęp do telefonu. Prosi o interwencję w sprawie warunków, o kontakt z pracodawcą, o pieniądze albo o dokumenty. Placówka może pomóc w niektórych z tych spraw, w innych nie ma kompetencji. Rodzice dorosłych dzieci oczekują, że konsulat „zażąda uwolnienia”, a placówka nie ingeruje w tok postępowania karnego.

Wreszcie pracodawcy i znajomi, którzy dowiadują się o sprawie i pytają, czy można wpłacić kaucję, wysłać pieniądze, przekazać paczkę. Dla nich odpowiedzi są zwykle praktyczne i zależą od przepisów miejsca zatrzymania. Wszyscy dzwoniący potrzebują tej samej rzeczy: wiedzieć, czego mogą żądać, a czego nie. Ta granica oszczędza tygodnie zawiedzionych oczekiwań i pozwala skupić energię tam, gdzie przynosi efekt.

Co zmienia obecność konsula w codziennym życiu zatrzymanego

Wizyta konsula bywa dla zatrzymanego chwilą oddechu. Przychodzi ktoś, kto mówi po polsku, zna procedury i może zapytać o warunki pobytu, posiłki, dostęp do leków, kontakt z rodziną. Notatka z wizyty trafia do akt placówki i, jeśli zatrzymany się zgodzi, może zostać przekazana rodzinie. Dla osoby, która od dni nie rozmawiała w swoim języku, samo to ma znaczenie. Konsul może też zwrócić uwagę władz więziennych na kwestie opieki medycznej, choć nie ma prawa wydawać poleceń.

W praktyce pomoc konsula obejmuje konkretne obszary: przekazanie wiadomości, pomoc w zorganizowaniu dokumentów tożsamości, kontakt z rodziną, a czasem przekazanie niewielkich środków od bliskich. Nie obejmuje opłacania obrońcy, kaucji, kar ani kosztów podróży rodziny. Nie obejmuje także wpływu na decyzje sądu, na przebieg śledztwa ani na termin rozprawy.

Dla rodziny w Polsce konsulat jest kanałem informacji, który działa wolniej niż obrońca, ale bywa wiarygodny. Rodzina powinna mimo to pamiętać, że placówka nie zna akt sprawy i nie może odpowiadać na pytania o dowody, o szanse czy o strategię. Takie pytania kieruje się do obrońcy. Rozdzielenie ról zmniejsza frustrację, bo każdy adresat ma jasne zadanie i nikt nie musi odpowiadać na pytania spoza swojego zakresu.

Czego nie oczekiwać od placówki i czego jej nie przekazywać

Oczekiwania wobec konsulatu rosną w sytuacji kryzysu szybciej niż jego możliwości. Poniższe zasady pomagają uniknąć rozczarowań i szkód.

• Nie oczekuj, że konsul poprowadzi sprawę lub napisze pismo do sądu, bo placówka nie reprezentuje oskarżonego w postępowaniu.
• Nie zakładaj, że konsulat zapłaci obrońcy, kaucję lub grzywnę, ponieważ takich środków placówka nie ma i nie może ich przekazywać.
• Nie opowiadaj konsulowi o szczegółach zdarzenia, bo rozmowa nie jest objęta tajemnicą obrończą, a jej treść może trafić do akt placówki.
• Nie żądaj od konsula opinii o dowodach ani o szansach, ponieważ nie zna akt i nie ma kompetencji do ich oceny.
• Nie traktuj listy adwokatów jak rekomendacji, bo placówka tylko przekazuje nazwiska i nie ręczy za jakość usług.
• Nie czekaj na działanie placówki, zanim wybierzesz obrońcę, ponieważ czas biegnie niezależnie od jej odpowiedzi.
• Nie przekazuj konsulowi dokumentów oryginalnych bez kopii, bo mogą ulec zagubieniu w obiegu między urzędami.
• Nie zgłaszaj tych samych próśb wielu osobom w placówce równolegle, bo tworzy to chaos i opóźnia odpowiedź.
• Nie ujawniaj konsulowi planów dotyczących obrony ani rozmów z obrońcą, jeśli nie jest to niezbędne.

Rozsądnie jest traktować konsulat jak partnera w sprawach praktycznych, a obrońcę jak partnera w sprawie samej.

Dane i dokumenty do przekazania konsulowi

Konsul może zrobić tyle, ile pozwolą mu dane, które otrzyma. Im dokładniej zostaną przygotowane, tym szybciej placówka zdoła zareagować. Warto mieć pod ręką następujące rzeczy.

• Imię i nazwisko zatrzymanego dokładnie tak, jak w paszporcie, z datą urodzenia i numerem dokumentu, aby placówka mogła zweryfikować tożsamość.
• Miejsce i datę zatrzymania, nazwę organu, który go dokonał, oraz miejsce, w którym zatrzymany przebywa, jeśli jest znane.
• Dane kontaktowe rodziny w Polsce, z numerem telefonu osoby, która będzie odbierać połączenia, i informacją o godzinach dostępności.
• Informacje o stanie zdrowia, przyjmowanych lekach i chorobach przewlekłych, które wymagają ciągłości leczenia.
• Kopię paszportu lub dowodu osobistego, jeśli znajduje się u rodziny, bo przyspiesza ustalenie danych.
• Dane obrońcy, jeśli już został wybrany, aby placówka wiedziała, z kim koordynować przekazywanie informacji.
• Informację o dzieciach lub osobach pozostających pod opieką zatrzymanego, które wymagają zorganizowania opieki w Polsce.
• Dokumenty pracy i umowy, które mogą wymagać poinformowania pracodawcy o nieobecności.
• Wykaz rzeczy, które rodzina chce przekazać zatrzymanemu, z podaniem, jak miałyby dotrzeć.

Konsulat polski, sąd włoski: rozdział kompetencji

Placówka konsularna działa w państwie przyjmującym jako przedstawicielstwo państwa polskiego wobec obywateli, a nie jako uczestnik postępowania. Sąd i prokuratura włoska są niezależne od niej, a ich decyzje wynikają z włoskiego prawa. To rozgraniczenie ma konsekwencje praktyczne: konsul nie może żądać dostępu do akt, nie może uczestniczyć w czynnościach na tych samych prawach co obrońca i nie może wpływać na termin rozprawy. Może natomiast odwiedzić zatrzymanego, rozmawiać z zakładem karnym o warunkach pobytu i pomóc w kontakcie z Polską.

Dokumenty z Polski, potrzebne w sprawie, zwykle nie przechodzą przez konsulat. Zaświadczenia o niekaralności, akty stanu cywilnego i potwierdzenia zatrudnienia rodzina zdobywa w Polsce, tłumaczy u tłumacza przysięgłego i przekazuje obrońcy. Konsulat może w niektórych sytuacjach poświadczyć podpis lub wydać dokument podróży, ale to inny zakres niż pomoc w procesie. Tempo korespondencji różni się: urzędy w Polsce i we Włoszech mają różne godziny pracy i święta, a poczta między nimi idzie wolno.

Obrońca i placówka powinni wymieniać się informacjami wyłącznie za zgodą zatrzymanego. Dobrze jest ustalić, kto jest osobą kontaktową po stronie rodziny, aby placówka nie otrzymywała sprzecznych próśb od wielu osób. W sprawach, w których zatrzymany ma także obywatelstwo włoskie, zakres pomocy trzeba sprawdzić osobno. Zasadniczo konsulat należy do źródeł wsparcia, a nie centrum sprawy.

Jak współpracujemy z placówką i rodziną

Po zgłoszeniu zatrzymania ustalamy, czy osoba życzy sobie powiadomienia konsulatu, i jeśli tak, pomagamy sformułować żądanie tak, żeby trafiło do protokołu. Rodzina otrzymuje od nas listę informacji, które warto przekazać placówce, oraz wskazanie, kto jest osobą kontaktową. Wiadomość można przesłać na adres e-mail studia, a w sprawach pilnych poprzedzić ją telefonem. Zlecenie przyjmujemy na piśmie.

Obrońca zachowuje poufność rozmów z klientem i nie przekazuje placówce informacji o sprawie bez jego zgody. Jeśli klient wyrazi zgodę, ograniczamy się do danych potrzebnych do pomocy praktycznej: miejsca pobytu, stanu zdrowia, terminu najbliższej czynności. Nie angażujemy placówki w spory o dowody, bo nie ma do tego kompetencji. Z kolei po wizycie konsula prosimy klienta o relację, co mu powiedziano, żeby uniknąć rozbieżności.

Studio ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, więc nie zależymy od pojedynczego miejsca, jeśli placówka konsularna jest daleko od miejsca zatrzymania. Język rozmowy ustalamy na początku, a tłumacza do czynności urzędowych organizujemy z wyprzedzeniem. Gdy sprawa dotyczy Włoch i Polski, współpracujemy z korespondentami przy zebraniu dokumentów i ich przekładzie. Nie przewidujemy wyniku. Porządkujemy kanały informacji, żeby rodzina nie musiała zgadywać.

Pytania do obrońcy o rolę konsulatu

Pytania o konsulat nie mają charakteru prawnego, ale decydują o tym, na co rodzina zużyje energię. Warto je zadać podczas rozmowy wstępnej.

• Czy w mojej sprawie warto żądać powiadomienia konsulatu i jakie ma to konsekwencje dla prywatności zatrzymanego?
• W jakim momencie postępowania powiadomienie jest najbardziej pożyteczne, a kiedy jest już spóźnione?
• Czy mogę przekazać placówce informacje o sprawie, nie szkodząc obronie, i jakie są granice tej wymiany?
• Jak obywatelstwo, jeśli jest więcej niż polskie, wpływa na zakres pomocy, którą można otrzymać?
• Czy lista adwokatów przekazana przez placówkę jest aktualna i czy mogę ją porównać z wyborem rodziny?
• Jak przekazać zatrzymanemu pieniądze i rzeczy, żeby faktycznie do niego dotarły?
• Czy konsul może uczestniczyć w czynnościach, a jeśli tak, w jakim charakterze i za czyją zgodą?
• Jak złożyć skargę na warunki pobytu i kto jest właściwym adresatem: konsul czy obrońca?
• Jakie dokumenty z Polski mogą być potrzebne w sprawie i czy konsulat może poświadczyć któryś z nich?

Odpowiedzi pomagają rodzinie wyznaczyć sobie zadania i nie czekać na działania, które nigdy nie nastąpią.

Słowa z pism konsularnych i sądowych

Pisma związane z pomocą konsularną i z postępowaniem we Włoszech zawierają wyrazy, które mają określone znaczenie. Poniżej te, które warto rozumieć.

• notifica consolare — powiadomienie urzędu konsularnego o zatrzymaniu; następuje na żądanie zatrzymanego, a nie z urzędu.
• convenzione di Vienna — konwencja wiedeńska o stosunkach konsularnych, z której wynika prawo zatrzymanego do kontaktu z konsulatem.
• difensore d'ufficio — obrońca z urzędu, wyznaczony, gdy zatrzymany nie wskazał własnego; placówka nie ma wpływu na jego wybór.
• difensore di fiducia — obrońca z wyboru, którego zatrzymany lub rodzina wybierają samodzielnie, także korzystając z listy.
• elezione di domicilio — wybór adresu do doręczeń, który decyduje o tym, gdzie trafiają pisma.
• colloquio — widzenie z osobą pozbawioną wolności, wymagające zezwolenia właściwego organu.
• visita consolare — odwiedziny konsula u zatrzymanego, prowadzone za zgodą organu.
• traduzione — przekład pisma lub protokołu, o który można prosić, jeśli dokument jest istotny dla obrony.

Jeśli pismo od placówki lub sądu zawiera wyrazy spoza tej listy, najlepiej przesłać je obrońcy w całości, razem z kopertą i datą otrzymania.