Stan psychiczny sprawcy: wyłączenie odpowiedzialności

Kto pyta o stan psychiczny sprawcy

Ktoś jest bliskim osoby, która w chwili zdarzenia przechodziła epizod psychozy, była po odstawieniu leków albo przeżywała kryzys po stracie. Zdarzenie okazało się poważne, a rodzina słyszy, że sąd zarządzi badanie psychiatryczne. Nie wie, czy to dobra wiadomość, czy zagrożenie, i czy powinna je popierać, czy raczej mu się sprzeciwić.

Ktoś inny sam jest podejrzany o czyn popełniony po alkoholu, narkotykach albo lekach, i pamięta z tej nocy niewiele. Zastanawia się, czy luka w pamięci pomaga, czy szkodzi, i czy powinien wspominać o wcześniejszych problemach, które leczył w Polsce.

Jeszcze inna osoba jest rodzicem lub opiekunem kogoś, kto od lat jest pod opieką psychiatryczną i trafił do włoskiego postępowania po zdarzeniu z użyciem przemocy. Pyta, czy w ogóle jest sens mówić o winie, jeśli chory nie rozumiał, co robi, i co stanie się z nim po zakończeniu sprawy.

Wszystkie te osoby spotykają się z tym samym zaskoczeniem: ocena stanu psychicznego nie zamyka sprawy, tylko zmienia jej tor. Zamiast kary pojawia się pytanie o niebezpieczeństwo dla otoczenia i o leczenie, a jego skutki bywają długie.

Decyzje przed badaniem biegłego

Stan psychiczny z chwili czynu ocenia biegły wyznaczony przez organ, a obrona może powołać własnego. Przed badaniem zapadają wybory, które nie dadzą się później cofnąć.

• Zgłosić historię leczenia czy ją przemilczeć. Zaświadczenia z Polski i dokumentacja szpitalna mogą wspierać twierdzenie o ograniczonej poczytalności, ale też wskazywać na ryzyko dla otoczenia, co otwiera drogę do środka zabezpieczającego. Przemilczenie pozbawia biegłego informacji, ale jego brak zostanie zauważony przy porównaniu z innymi dokumentami.
• Wnosić o badanie psychiatryczne czy czekać, aż zarządzi je organ. Własny wniosek pokazuje inicjatywę, ale skutki badania są takie same, niezależnie od tego, kto o nie poprosił. Cena to ryzyko, że wynik wskaże na potrzebę leczenia przymusowego.
• Powołać własnego konsultanta czy zaufać biegłemu organu. Konsultant obrony czyta dokumentację z perspektywy zadań obrońcy i zadaje pytania, które inaczej nie padną. Koszt jego opinii należy wliczyć w plan obrony.

Trzeba też zdecydować, kto informuje rodzinę o wynikach, bo nieprzygotowana wiadomość o „niezdolności” bywa dla bliskich szokiem.

Dokumentacja i ślady, które pokazują stan z chwili czynu

Liczy się stan psychiczny w chwili popełnienia czynu, nie dziś. Dlatego dokumentacja musi pokazywać okres wokół zdarzenia, nie tylko ogólną historię choroby.

• Dokumentacja leczenia psychiatrycznego z Polski i z Włoch: karty informacyjne, wypisy ze szpitala, recepty, zalecenia. Pokazują ciągłość leczenia i moment jego przerwania.
• Informacje o lekach: nazwy, dawki, daty odstawienia lub zmiany. Przerwa w przyjmowaniu leków tuż przed zdarzeniem bywa istotna.
• Dokumentację uzależnienia: leczenie odwykowe, wyniki badań, zaświadczenia z poradni.
• Wiadomości i zachowania z dni przed zdarzeniem: rozmowy z rodziną, wpisy, zmiany w zachowaniu, które opisują świadkowie.
• Dane osób, które widziały sprawcę tego dnia: współpracownicy, sąsiedzi, lekarz, kierowca. Ich opis stanu może uzupełnić dokumentację.
• Dokumenty z postępowania w kopii, wraz z kopertami i datami doręczenia.
• Tłumaczenia uwierzytelnione polskiej dokumentacji, zamówione od razu po jej otrzymaniu.

Co zmienia ocena poczytalności w życiu rodziny

Rodzina odczuwa skutki oceny poczytalności na długo przed wyrokiem. Badanie biegłego trwa, a w tym czasie osoba bywa umieszczona w placówce, w której nie ma kontaktu z bliskimi, albo pozostaje w domu pod nadzorem. Wizyty, rozmowy telefoniczne i przekazywanie rzeczy podlegają zasadom placówki, które zmieniają się z dnia na dzień.

Leczenie to osobny temat. Lek, który działał w Polsce, może nie być dostępny we Włoszech pod tą samą nazwą, a przerwa w przyjmowaniu pogarsza stan, który biegły będzie oceniał. Trzeba zadbać o to, żeby ciągłość leczenia była udokumentowana i żeby lekarz placówki znał historię choroby.

Wynik oceny wpływa na pracę, prawo jazdy, opiekę nad dziećmi i zdolność do zawierania umów. Uznanie niebezpieczeństwa dla otoczenia może wiązać się z ograniczeniami, które trwają dłużej niż kara, jaka groziłaby za ten sam czyn. Rodzina powinna to rozumieć już na początku, żeby nie żyć nadzieją, że wyłączenie kary kończy sprawę. Dla osoby samej w sobie diagnoza bywa też obciążeniem, bo piętno wokół choroby psychicznej utrudnia powrót do pracy i do kontaktów, nawet po zakończeniu postępowania.

Pytania do obrońcy o poczytalność i środki zabezpieczające

Pytania o stan psychiczny dotyczą zarówno oceny czynu, jak i tego, co dzieje się po niej.

• Czy w moim przypadku jest podstawa, by twierdzić, że poczytalność była wyłączona lub ograniczona w chwili czynu?
• Jakie dokumenty z Polski i z Włoch najlepiej to potwierdzają?
• Co oznacza dla mnie lub mojego bliskiego wyłączenie kary i czy grozi mu środek zabezpieczający?
• Jak długo może trwać taki środek i czy da się go zmienić lub uchylić?
• Jak wpływa na ocenę wcześniejsze spożycie alkoholu lub narkotyków, także wtedy, gdy uzależnienie jest leczone?
• Kiedy i w jakiej formie powołać własnego konsultanta psychiatrę?
• Jak przygotować badanego do rozmowy z biegłym i jak chronić go przed zbyt ogólnymi pytaniami?
• Co się stanie z leczeniem w czasie postępowania i kto za nie odpowiada?

Odpowiedzi zależą od dokumentacji, więc warto mieć ją przy sobie, zanim zacznie się rozmowa.

Czego nie robić, gdy w grę wchodzi stan psychiczny

W tych sprawach najwięcej szkód wyrządzają dobre chęci. Oto zachowania, których należy unikać.

• Nie odstawiaj ani nie zmieniaj leków na własną rękę. Przerwa w leczeniu pogarsza stan i może być przedstawiona jako zaniedbanie.
• Nie odmawiaj udziału w badaniu bez rozmowy z obrońcą. Odmowa wpływa na ocenę, a biegły sporządzi opinię na podstawie samych akt.
• Nie podsuwaj biegłemu gotowych odpowiedzi ani nie udawaj objawów. Doświadczeni lekarze rozpoznają przesadę, a podejrzenie symulacji pogarsza wiarygodność.
• Nie ujawniaj diagnozy ani zachowania bliskiego w mediach i w grupach rodaków. Informacje o zdrowiu psychicznym zostają w sieci na lata.
• Nie kontaktuj się z pokrzywdzonym ani jego rodziną. Przeprosiny składane bez obrońcy bywają odczytane jako nacisk lub jako przyznanie.
• Nie podpisuj zgód ani oświadczeń w placówce, których nie rozumiesz. Dokument w obcym języku może dotyczyć zgody na leczenie albo na ograniczenia.

Leczenie i dokumentacja między Polską a Włochami

Osoba z historią leczenia w Polsce, która popełniła czyn we Włoszech, zderza się z różnicami w systemach, o których nikt wcześniej nie myślał. Dokumentacja z Polski jest sporządzona po polsku, w skrótach znanych tamtejszym lekarzom, i dla włoskiego biegłego bywa nieczytelna. Przekład zwykły nie wystarcza, bo słowa takie jak nazwy leków czy rozpoznań mają tam określone znaczenie, które trzeba oddać dokładnie. Dlatego warto zamówić przekład uwierzytelniony i poprosić polskiego lekarza o krótkie streszczenie przebiegu choroby, ułatwiające pracę biegłego.

Czas ma tu duże znaczenie. Zaświadczenia z Polski trzeba zamówić, zanim biegły rozpocznie badanie, a poczta lub kurier mogą przynieść je po terminie. Rodzina w Polsce zwykle sama nie rozumie, co dokładnie dzieje się we Włoszech, więc potrzebuje prostych informacji o etapach sprawy i o tym, kto z niej może rozmawiać z placówką.

Jeżeli osoba ma wrócić do Polski, trzeba ustalić, czy zakończenie sprawy pozwala na przeniesienie leczenia i czy włoskie orzeczenie o środku zabezpieczającym może być wykonane gdzie indziej. Odpowiedź zależy od treści orzeczenia, nie od ogólnych przekonań. Konsulat potwierdza tożsamość i bywa pomocny w kontaktach z rodziną, ale nie wpływa na ocenę poczytalności. Rozmowy z polskim lekarzem prowadzącym najlepiej umówić tak, by biegły miał możliwość zadać mu pytania.

Jak kancelaria pracuje w sprawach o poczytalność

Zlecenie możesz przekazać telefonicznie albo mailem na adres avvmassimoromano@gmail.com. Napisz, kim jest osoba objęta postępowaniem, gdzie przebywa, jakie pismo otrzymała i czy była wcześniej leczona. Dołącz skany dokumentów, w tym wszystkie strony pism z pieczęciami i datami doręczenia.

Rozmowa wstępna odbywa się w spokoju, bo temat jest trudny. Obrońca pyta o historię choroby, o to, co działo się przed zdarzeniem i o lekarzy, którzy znają osobę najlepiej. Wyjaśnia, jak wygląda badanie biegłego, jakie pytania mogą paść i jak chronić osobę, która jest w złym stanie. Ustala też, kto w rodzinie będzie kontaktował się z kancelarią.

Kancelaria działa z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu i prowadzi konsultacje zdalne, co ułatwia kontakt z rodziną w Polsce. Dokumenty włoskie czytamy w oryginale, a polską dokumentację medyczną przekładamy zgodnie z ustalonym zakresem. Gdy osoba przebywa w placówce, obrońca omawia z nią sposób kontaktu i dba o to, by rozmowy odbywały się w warunkach zgodnych z jej stanem. Kancelaria nie obiecuje wyniku, bo ocena zależy od dokumentów i opinii biegłych.

Włoskie słowa z pism w sprawach o poczytalność

W aktach pojawiają się terminy, które dotyczą zarówno oceny czynu, jak i środków wobec osoby.

• dolo – zamiar popełnienia czynu; może być bezpośredni, ewentualny albo alternatywny, a jego ocena jest często sercem sprawy.
• colpa – nieumyślność, czyli brak zamiaru przy braku należytej ostrożności; od niej odróżnia się zamiar.
• custodia cautelare – tymczasowe aresztowanie stosowane w trakcie sprawy, zanim zapadnie wyrok; nie jest karą.
• convalida – sędziowskie zatwierdzenie zatrzymania, odbywające się na rozprawie w krótkim terminie po zatrzymaniu.
• GIP – sędzia postępowania przygotowawczego, który decyduje o środkach zapobiegawczych w trakcie śledztwa.
• premeditazione – premedytacja, okoliczność obciążająca, którą oskarżenie musi wykazać; wyłączenie poczytalności ma wpływ na jej ocenę.
• ergastolo – dożywotnie pozbawienie wolności, najcięższa kara w systemie, grożąca przy najcięższych okolicznościach.