Kilka wyroków: kar nie sumuje się bezrefleksyjnie

Kto zadaje to pytanie i skąd się ono bierze

Pytanie o łączenie kar pojawia się, gdy ktoś patrzy na kilka wyroków naraz i widzi, że ich suma wygląda groźniej niż osobny czyn, za który został skazany. Najczęściej dotyczy to osoby, która przez kilka lat prowadziła podobną działalność we Włoszech, była osądzana przy różnych okazjach, w różnych miejscach i przez różne składy, a teraz otrzymuje wezwanie do rozpoczęcia odbywania kary albo dowiaduje się, że kary będą wykonywane po kolei.

Inna sytuacja to rodzina osoby skazanej. Bliscy otwierają kolejne pisma, widzą kolejne sygnatury i zakładają, że wszystkie kary zsumowano. Liczą lata, które zostały do odbycia, i dochodzą do liczby, która wydaje się nie do udźwignięcia. Nikt im nie powiedział, że ustawa zna sposób potraktowania czynów powiązanych wspólnym zamysłem inaczej niż prostym dodawaniem.

Jeszcze inna sytuacja dotyczy osoby, która ma wyroki z kilku państw. Polski wyrok za czyn popełniony przed laty, włoski wyrok za podobny czyn, może jeszcze jakiś inny kraj, wszystko wykonywane osobno, bez żadnej wspólnej oceny. Ktoś taki zastanawia się, czy fakt, że czyny były do siebie podobne i wynikały z tego samego sposobu życia, ma jakiekolwiek znaczenie.

W każdym z tych przypadków pytanie jest to samo: czy kar nie należy ocenić łącznie. Odpowiedź nie jest oczywista i nie wynika z samego podobieństwa czynów. Liczy się to, czy czyny pozostają w związku wynikającym ze wspólnego zamysłu, a to wymaga wykazania. Wniosek można złożyć także po uprawomocnieniu wyroków, i to jest wiadomość, której większość skazanych nigdy nie usłyszała.

Decyzje, które trzeba podjąć, zanim kary zaczną się wykonywać

Gdy kary są już na papierze, a wykonanie jeszcze się nie rozpoczęło albo trwa krótko, przed skazanym stoją wybory, które wpływają na całość. Każdy ma swoją cenę.

• Złożyć wniosek od razu czy poczekać na kolejne wyroki. Wniosek złożony wcześnie obejmie mniej wyroków, lecz zatrzyma wykonanie w zakresie, w jakim sąd go uwzględni. Wniosek złożony później pozwoli objąć więcej rozstrzygnięć, ale w tym czasie kary mogą być już wykonywane osobno, a każdy dzień odbyty w warunkach, które potem uznano za niewłaściwe, trudno cofnąć.
• Objąć wszystkie wyroki czy tylko część. Szerszy wniosek wymaga wykazania związku między większą liczbą czynów, co jest trudniejsze, a niepowodzenie w części zakresu nie powinno pociągać całości. Czasem rozsądniej jest złożyć kilka odrębnych wniosków.
• Powołać się na wspólny zamysł czy tylko na podobieństwo okoliczności. Samo podobieństwo nie wystarcza. Trzeba pokazać wspólny plan, który powstał przed najwcześniejszym czynem. Bez tego wniosek jest ryzykowny.
• Pozostawić sprawę bez ruchu. To też jest decyzja i ma cenę: kary wykonują się niezależnie, a okazja do skorygowania całości może się zawęzić.

Przed podjęciem którejkolwiek z tych decyzji obrońca powinien zebrać wszystkie wyroki w tym samym miejscu i wykonać prosty rachunek: ile łącznie zostanie do odbycia przy sumowaniu, a ile przy ocenie łącznej. Dopiero ta różnica pokazuje, czy wysiłek ma sens.

Dokumenty, od których zaczyna się ocena łączna

Wniosek o ocenę kar łącznie jest tak mocny, jak materiał, który go uzasadnia. Dlatego początkowe tygodnie warto poświęcić na zebranie dokumentów, i to nie tylko samych wyroków.

• Wszystkie wyroki w całym brzmieniu, z uzasadnieniami, wraz z informacją, kiedy się uprawomocniły. Same sentencje nie wystarczą, bo to w uzasadnieniach opisano okoliczności, z których wynika związek między czynami.
• Zaświadczenie o dotychczasowej karalności z każdego kraju, w którym toczyły się postępowania. Pozwala sprawdzić, czy żaden wyrok nie został pominięty.
• Dokumenty wykonawcze: nakaz, wezwanie, informacja o ewentualnym zaliczeniu wcześniejszego pozbawienia wolności. Z nich widać, jak kary wykonywano do tej pory.
• Materiały pokazujące wspólny zamysł: umowy, korespondencję, przelewy, rozkłady jazdy, zapisy rozmów, które układają czyny w linię czasu.
• Własną oś czasu, spisaną dla obrońcy: kiedy powstał plan, co się zmieniło, dlaczego czyny następowały po sobie.
• Dowody czasu spędzonego w areszcie w każdym z postępowań, z datami początku i końca.
• Pełnomocnictwo i dane do kontaktu oraz adres, pod który można kierować pisma.

Dokumenty z innych państw trzeba zwykle przetłumaczyć. Zaczynaj to wcześnie, bo organizacja tłumaczeń i potwierdzeń potrafi zająć dłużej niż samo przygotowanie wniosku.

Kolejność też ma znaczenie: najpierw wyroki i dokumenty wykonawcze, bo od nich zależy rachunek, potem zaświadczenia o karalności, a na końcu materiały dowodzące wspólnego zamysłu. Dzięki temu obrońca może wcześnie ocenić, czy sprawa ma sens, i nie czeka na dokumenty, które powstają najwolniej.

Co zmienia ocena łączna w życiu skazanego i jego rodziny

Rachunek, który obrońca robi nad aktami, ma bardzo konkretne odbicie w codzienności. Najbardziej odczuwalna jest różnica w tym, jak długo osoba skazana pozostaje w systemie wykonywania kar. Gdy kary wykonuje się po kolei, każdy wyrok liczy się osobno i człowiek wychodzi poza mury dopiero po ostatnim. Przy ocenie łącznej cała suma jest mniejsza, a granica, po której przysługują łagodniejsze formy wykonywania, przesuwa się.

Znaczenie ma także dostępność środków alternatywnych. Kara, która mieści się w pewnych granicach, pozwala na rozmowę o pracy poza zakładem, o zezwoleniach na wyjście albo o wykonaniu poza murami. Kara, która po zsumowaniu przekracza te granice, zamyka większość takich dróg. Ocena łączna bywa więc różnicą między życiem w domu z obowiązkami a latami w zakładzie.

Dla rodziny wynika z tego bardzo praktyczne pytanie: kiedy człowiek wróci. Dzieci rosną, rodzice starzeją się, umowa o pracę nie czeka, mieszkanie trzeba utrzymać. Bez przybliżonej daty końca nie da się niczego zaplanować, a z samej sumy lat wynika zwykle obraz groźniejszy niż rzeczywisty.

Wreszcie status pobytowy: osoba, która ma wyroki i nie ma stałego miejsca we Włoszech, musi zastanowić się, co stanie się po wyjściu. Krótszy wymiar kary może przesądzić o tym, czy powrót do pracy i do rodziny będzie w ogóle możliwy. To nie jest pytanie czysto prawne, ale właśnie dlatego wniosek, który wydaje się techniczny, ma wagę życiową.

Pytania do obrońcy o ocenę kar łącznie

Ta materia jest tak specjalistyczna, że sensowne pytania trzeba przygotować przed rozmową. Oto te, które odsłaniają, czy obrońca rzeczywiście zna temat.

• Czy w mojej sprawie czyny rzeczywiście pozostają w związku wynikającym ze wspólnego zamysłu, czy to tylko podobieństwo okoliczności?
• Który sąd rozpoznaje taki wniosek i w jakiej formie go składam?
• Co będzie z wykonaniem kar w czasie, gdy wniosek jest rozpatrywany?
• Które wyroki mogą zostać objęte wnioskiem, a które z niego wypadają i dlaczego?
• Czy wniosek można ponowić, jeżeli zostanie oddalony, i w jakich warunkach?
• Jak wygląda rachunek różnicy między sumowaniem a oceną łączną w moim przypadku, w przybliżeniu?
• Czy wyroki wydane w innych państwach można objąć wnioskiem, a jeśli nie, jak je uwzględnić w rozmowie o całości?
• Jakie dokumenty muszę dostarczyć i w jakim czasie, żeby nic się nie zamknęło?
• Co się stanie z już odbytą częścią kary, jeżeli sąd wskaże nową, łączną karę?

Jeśli obrońca odpowiada ogólnikiem, poproś o konkretną odpowiedź w odniesieniu do Twoich wyroków. Rozmowa o całościowej ocenie kar wymaga znajomości wszystkich dokumentów.

Zapytaj również, kto ponosi koszty tłumaczeń wyroków i zaświadczeń oraz czy obrońca poinformuje Cię na piśmie, zanim je zamówi. Przy kilku wyrokach z różnych krajów te koszty bywają znaczące, a wiedza o nich z góry pozwala rodzinie zaplanować budżet. Pytanie o koszty nie jest niegrzeczne; uczciwy obrońca sam przedstawia kosztorys przed rozpoczęciem pracy.

Czego nie robić, gdy w grę wchodzi kilka wyroków

Przy karach łącznych szkodę wyrządzają głównie zaniechania i zgadywanie. Oto zachowania, które najczęściej szkodzą.

• Nie zakładaj, że kary i tak się „zsumują". Takie założenie odbiera chęć do działania, a ustawa zna sposób potraktowania czynów powiązanych inaczej niż dodawaniem.
• Nie zakładaj też, że każde podobieństwo czynów wystarczy. Nadzieja oparta na samym podobieństwie kończy się rozczarowaniem. Związek musi być wykazany dokumentami.
• Nie wyrzucaj starych papierów. Uzasadnienie wyroku sprzed lat bywa wyłącznym miejscem, w którym opisano plan działania.
• Nie podpisuj dokumentów wykonawczych bez przeczytania. Mogą zawierać informacje o zaliczeniu aresztu, które trzeba sprawdzić.
• Nie kontaktuj się w tej sprawie z urzędami bez obrońcy. Informacja podana „dla porządku" bywa później użyta przeciwko wnioskowi.
• Nie licz na to, że wniosek złożysz „kiedyś". Im więcej kar zostanie wykonanych, tym mniej do ocenienia.
• Nie ukrywaj wyroków przed obrońcą, nawet jeśli wstydzisz się któregoś z nich. Brakujący wyrok burzy rachunek, a niespodzianka na rozprawie szkodzi bardziej niż prawda przekazana wcześniej.

Wspólny mianownik tych błędów jest prosty: skazany, który czuje się przytłoczony sumą lat, przestaje działać, a wtedy mijają terminy, których nikt nie przedłuża. Lepiej od razu powiedzieć obrońcy, że sytuacja przerasta, niż milczeć i liczyć, że sprawa sama się ułoży. Obrońca woli otrzymać złe wiadomości wcześnie, bo wcześnie można jeszcze coś zrobić, a późno zostaje już tylko odnotowanie skutków.

Wyroki wydane w różnych krajach i niejednakowe terminy

Gdy kary pochodzą z kilku państw, ocena łączna staje się nie tyle trudniejsza, ile bardziej zależna od organizacji pracy. Każdy kraj ma własne zasady wykonywania wyroków i własne rejestry skazań, a ocena łączna we Włoszech obejmuje przede wszystkim to, co rozstrzygnęły włoskie sądy. Wyrok wydany w Polsce lub w innym państwie nie włącza się automatycznie do rachunku, lecz może wpływać na ocenę osoby, jej zamysłu i jej sytuacji.

W praktyce oznacza to, że obrońca we Włoszech musi znać cały obraz skazań, nawet jeśli nie wszystkie można objąć wnioskiem. Dlatego zaświadczenia o karalności z różnych krajów należą do dokumentów, które zbieramy najwcześniej. Ich tłumaczenie i poświadczenie wymaga czasu, a poczta między krajami i terminy urzędów rzadko sprzyjają pośpiechowi.

Znaczenie ma też koordynacja z obrońcą w Polsce, o ile taki istnieje. Polski adwokat zna swoje akta i wie, jakie decyzje już zapadły, a włoski zna tryb, w którym składa się wniosek. Bez ich rozmowy łatwo o sprzeczne działania, na przykład o wnioski wzajemnie się wykluczające albo o oświadczenie złożone w danym kraju, które psuje obronę w innym.

Warto pamiętać także o konsulacie. Urzędnik konsularny nie prowadzi obrony, lecz może pomóc w kontakcie z rodziną i w ustaleniu, gdzie przebywa osoba skazana. Nie zastąpi to natomiast pracy obrońcy nad dokumentami. Rozmowy telefoniczne z osobą w zakładzie muszą być umawiane z wyprzedzeniem, a różnica czasu rzadko jest problemem; bardziej przeszkadza kolejność zadań i spóźnione tłumaczenia.

Jak kancelaria prowadzi sprawy o ocenę kar łącznie

Pracę zaczynamy od zestawienia wszystkich wyroków w tabeli: który sąd go wydał, kiedy się uprawomocnił, jakie były okoliczności czynu, ile już odbyto. Tabela powstaje na podstawie dokumentów, które nam przekażesz, i dopiero ona pokazuje, czy wniosek jest realny. Jeżeli dokumentów brakuje, wskazujemy, które i od kogo należy uzyskać.

Zlecenie przyjmujemy po rozmowie, w której omawiamy zakres. Nie bierzemy sprawy „na ślepo": zanim cokolwiek złożymy, informujemy na piśmie, jaka jest podstawa wniosku, jakie są jego słabości i jakie koszty wiążą się z postępowaniem. Rozmowy prowadzimy po polsku, po włosku lub po angielsku, a dokumenty możesz przesłać na adres avvmassimoromano@gmail.com w formie zdjęć.

Wniosek składamy w sądzie właściwym dla postępowania wykonawczego, a o jego przebiegu informujemy na bieżąco. Jeżeli sprawa wymaga obecności na rozprawie, uczestniczymy w niej osobiście, a skazany, który przebywa w zakładzie, jest informowany o terminach przez nas i przez administrację.

W sprawach, w których część skazań pochodzi z Polski, współpracujemy z polskim adwokatem klienta albo wskazujemy korespondenta. Wymieniamy się kopiami wyroków i uzgadniamy, które argumenty padną w jakim kraju. Nie składamy obietnic co do wyniku: ocena łączna zależy od sądu i od dokumentów, a naszym zadaniem jest wykazać związek między czynami najlepiej, jak pozwala materiał.

Gdy wniosek zostanie rozstrzygnięty, przekazujemy Ci treść postanowienia z objaśnieniem, co się zmienia w wykonaniu kar i co jeszcze można zrobić. Jeżeli postanowienie nie odpowiada oczekiwaniom, omawiamy, czy istnieje droga do jego zaskarżenia i w jakim terminie, który trzeba pilnować od dnia doręczenia.

Pojęcia z pism wykonawczych i wyroków

Dokumenty dotyczące wykonania kar zawierają język, który trudno zrozumieć bez wyjaśnienia. Oto te pojęcia, które pojawiają się na stronie i w pismach, jakie otrzymasz.

• Czyny pozostające w związku to takie, które wynikają ze wspólnego zamysłu i układają się w linię działania. Samo podobieństwo nie wystarcza, trzeba wykazać wspólny cel.
• Kara najsurowsza to ta spośród kar za poszczególne czyny, która jest najwyższa. Od niej zaczyna się rachunek.
• Podwyższenie o ułamek to powiększenie najsurowszej kary za pozostałe czyny. Ustawa wyznacza górną granicę takiego podwyższenia.
• Uprawomocnienie to chwila, od której wyrok nie podlega już zaskarżeniu zwykłymi środkami i może być wykonywany. Od tej daty liczy się wiele terminów.
• Sąd właściwy w postępowaniu wykonawczym to ten, który rozstrzyga o sprawach powstających po wyroku, w tym o wniosku o ocenę kar łącznie.
• Środki alternatywne to formy odbywania kary poza zakładem, zależne od jej wymiaru i od sytuacji osoby skazanej.
• Wniosek to pismo, którym uruchamia się postępowanie. Można go złożyć także po uprawomocnieniu wyroków.

Jeśli w piśmie widzisz sformułowanie, którego nie ma na tej liście, nie traktuj go jako mało ważnego. Prześlij zdjęcie obrońcy, zanim minie termin na reakcję.

Na koniec rozróżnienie, które często umyka: wykonanie kar po kolei, z osobna, a ocena ich łącznie to rzeczy odmienne. Gdy w piśmie widzisz sformułowanie o sumowaniu, sprawdź u obrońcy, czy dotyczy ono wykonania, czy rzeczywiście rozstrzygnięcia o ocenie łącznej. Różnica bywa liczona w latach życia człowieka.