Budowa, krajobraz i środowisko: gdzie zaczyna się karne

Kto z polskiej firmy trafia na tę stronę po kontroli na budowie lub przy odpadach

Najczęściej jest to kierownik budowy albo brygadzista, który stoi na placu, gdy pojawiają się inspektorzy z organu nadzoru i funkcjonariusze policji. Pytają o pozwolenie, o dokumentację, o to, kto wydał polecenie rozpoczęcia prac. Brygadzista wskazuje na szefa firmy w Polsce, a szef nie wie, co powiedzieć. Inna sytuacja to kierowca przewożący odpady lub ziemię z wykopów, zatrzymany na drodze, który nie ma kompletu dokumentów. Przewozi to, co mu załadowano, i nie rozumie, dlaczego jest przesłuchiwany jak sprawca.

Kolejna grupa to właściciele firm budowlanych i transportowych, którzy dostają pismo ze zarzutami wobec spółki. Polska spółka wykonywała prace jako podwykonawca, a teraz organ pyta o pozwolenia, których nigdy nie widziała, bo odpowiadał za nie generalny wykonawca. Inwestor wycofuje się z umowy, a pracownicy czekają na wypłatę.

Wreszcie osoby prywatne: ktoś kupił nieruchomość we Włoszech i przeprowadził remont, a po latach dowiaduje się, że część robót wymagała zgody, której nikt nie uzyskał. Dla wszystkich tych osób pytania są podobne: czy to sprawa administracyjna, czy karna, kto odpowiada i czy można naprawić skutki. Strona wyjaśnia, jak podchodzić do tych pytań, zanim zostaną podjęte decyzje, których nie da się cofnąć.

Zajęty plac, wstrzymane prace, rozliczenia z inwestorem

Kontrola, która kończy się zajęciem placu budowy lub sprzętu, zatrzymuje całą działalność. Pracownicy nie mają co robić, a firma musi ich opłacać albo odsyłać do domu. Sprzęt, który został zajęty, nie może być używany na innych budowach, a koszty jego dzierżawy lub leasingu nadal biegną. Inwestor, który dowiaduje się o kontroli, żąda wyjaśnień, a umowa często zawiera klauzule o karach za opóźnienie lub o odstąpieniu w razie naruszenia przepisów.

W przypadku odpadów skutki są podobne. Pojazd z ładunkiem, który został zatrzymany, zostaje na parkingu, a ładunek wymaga zabezpieczenia na koszt przewoźnika. Kierowca traci godziny pracy, a firma kary umowne wobec klienta. Jeśli sprawa dotyczy poważniejszego skażenia, może pojawić się obowiązek przywrócenia terenu do stanu poprzedniego, który kosztuje znacznie więcej niż kara. Ubezpieczyciele bywają niechętni pokrywaniu takich szkód, zwłaszcza gdy przyczyną było naruszenie przepisów.

Dla pracowników oznacza to utratę dochodu i niepewność co do dalszej pracy. Dla właściciela firmy oznacza utratę zaufania klientów, którzy czytają o sprawie w lokalnej prasie. Jeśli postępowanie dotyczy strefy chronionej krajobrazowo, sprawa trafia do uwagi opinii publicznej, a lokalne władze zaczynają badać także inne prace firmy. Dlatego po kontroli początkowe dni są poświęcone nie tylko obronie, ale i utrzymaniu relacji z kontrahentami.

Usunąć skutki, kwestionować, czy zmienić wykonawcę

Usunąć skutki od razu albo czekać na rozstrzygnięcie. W sprawach budowlanych i środowiskowych przywrócenie stanu poprzedniego lub naprawienie szkody może wpłynąć na ocenę czynu, a czasem na wymiar odpowiedzialności. Wczesne działanie pokazuje dobrą wolę i ogranicza szkodę. Cena to koszt, który ponosi się, zanim wiadomo, czy zarzuty się utrzymają, a także ryzyko, że naprawa zostanie uznana za przyznanie się. Warto więc uzgodnić z obrońcą zakres i formę działań.

Kwestionować zarzut o brak pozwolenia albo próbować je uzyskać po fakcie. Czasem możliwe jest uzyskanie zgody lub uregulowanie sytuacji w trybie administracyjnym, co zmienia obraz sprawy. Kwestionowanie zakłada, że pozwolenie nie było potrzebne lub że było wydane. Każdy z tych wyborów wymaga dokumentów i czasu, a wybór zależy od tego, co mówi dokumentacja.

Wskazać winę podwykonawcy lub zleceniodawcy albo przyjąć odpowiedzialność. Łańcuch wykonawców sprawia, że odpowiedzialność można rozłożyć. Wskazanie innego podmiotu bywa uzasadnione, ale pogarsza relacje i zwykle wymaga dowodów w postaci umów i korespondencji.

Kontynuować inne budowy albo wstrzymać prace do wyjaśnienia. Kontynuowanie przynosi dochód, ale naraża na kolejne kontrole. Wstrzymanie chroni, lecz kosztuje. Decyzję podejmuje się po przeglądzie dokumentacji wszystkich budów, nie tylko tej, której dotyczy sprawa.

Dokumentacja budowy i odpadów, która rozstrzyga o odpowiedzialności

W sprawach budowlanych i środowiskowych dokumenty pokazują, kto co robił i na jakiej podstawie. Poniższe materiały warto zabezpieczyć jeszcze przed przeglądem akt przez organ.

• Pozwolenia, zgłoszenia i decyzje dotyczące prac, wraz z projektem i zakresem robót, aby porównać, co zatwierdzono, z tym, co wykonano.
• Dziennik budowy, protokoły odbioru i zdjęcia z kolejnych etapów, bo pokazują chronologię i stan faktyczny na dany dzień.
• Umowy z generalnym wykonawcą, podwykonawcami i inwestorem, z zakresem obowiązków i podziałem odpowiedzialności za uzyskanie zgód.
• Dokumenty przewozu odpadów: karty, formularze, potwierdzenia przekazania, które wskazują rodzaj odpadu, miejsce odbioru i miejsce przeznaczenia.
• Zezwolenia podmiotów odbierających odpady, na przykład instalacji, do której je dostarczano, wraz z potwierdzeniem ich ważności.
• Dokumenty pojazdów i uprawnienia kierowców do przewozu danego rodzaju ładunku, a także wpisy w ewidencji firmowej.
• Dowody wykonanych działań naprawczych: faktury, protokoły, zdjęcia, opinie biegłych, które pokazują usunięcie skutków.
• Procedury wewnętrzne firmy dotyczące zgodności z przepisami, szkolenia pracowników i wcześniejsze kontrole, bo wpływają na ocenę odpowiedzialności spółki.
• Korespondencję z inwestorem, urzędami i kontrahentami dotyczącą zgód i zmian zakresu prac.

Pytania do obrońcy o pozwolenia, odpady i odpowiedzialność spółki

Sprawy budowlane i środowiskowe dotyczą równocześnie osób i spółek. Poniższe pytania pozwalają ustalić, kto odpowiada za co.

• Czy zarzucany czyn jest naruszeniem administracyjnym, czy przestępstwem, i od czego zależy ta kwalifikacja w moim przypadku?
• Kto odpowiada za brak pozwolenia: inwestor, generalny wykonawca, kierownik budowy czy podwykonawca, i na jakiej podstawie to ustalono?
• Czy mogę uzyskać zgodę lub uregulować sytuację w trybie administracyjnym, i jaki wpływ miałoby to na sprawę karną?
• Czy usunięcie skutków albo przywrócenie terenu może zmienić ocenę mojej odpowiedzialności, i w jakiej formie je dokumentować?
• Czy spółka ponosi odpowiedzialność niezależną od osoby fizycznej, i co mogą jej zarzucić w kontekście organizacji pracy?
• Co się stanie z zajętym sprzętem i pojazdami, i jak je odzyskać bez uszczerbku dla obrony?
• Czy przewóz odpadów bez pełnych dokumentów jest zawsze przestępstwem, czy zależy od rodzaju i miejsca przeznaczenia?
• Jak postępować wobec inwestora i kontrahentów, aby nie pogorszyć sytuacji umownej, i co im przekazać?
• Czy polisa spółki obejmuje koszty obrony i naprawy, i kiedy należy ją zgłosić?

Odpowiedzi na te pytania warto spisać i przekazać kierownictwu firmy, bo decyzje o zapłacie, naprawie i kontynuacji prac zapadają równocześnie.

Spółka w Polsce, budowa we Włoszech, odpady w drodze

Polska spółka prowadząca prace we Włoszech podlega równocześnie porządkom: polskiemu prawu spółek i prawu pracy oraz włoskiemu prawu budowlanemu i środowiskowemu. Pozwolenia wydane w Polsce nie obowiązują we Włoszech, a uprawnienia kierowników i operatorów bywają uznawane po spełnieniu dodatkowych warunków. Gdy włoski organ pyta o zgodność prac z przepisami, odpowiedź musi opierać się na dokumentach włoskich, a polskie dokumenty służą jako uzupełnienie, po przekładzie przysięgłym.

Odpady zawożone do Polski albo wywożone z Polski do Włoch przechodzą przez granicę i mają własne dokumenty przewozowe, których nieprawidłowe wypełnienie bywa osobnym zarzutem. Kierowca prowadzący pojazd z odpadami zwykle nie zna reguł polskich i włoskich i polega na papierach otrzymanych od spedytora. Jeśli te papiery są niepełne, odpowiedzialność rozkłada się między kierowcę, spedytora i spółkę, a organ pyta, kto wiedział o wadzie.

Poczta między państwami idzie wolno, a święta różnią się, więc pisma z urzędów włoskich docierają do spółki z opóźnieniem, a termin na odpowiedź biegnie od doręczenia. Nie ma różnicy stref czasowych, ale kontakt z urzędem wymaga znajomości jego godzin pracy. Spółka powinna wyznaczyć osobę odpowiedzialną za korespondencję z Włoch i zapewnić jej dostęp do tłumacza. Podwykonawcy z innych państw komplikują obraz, bo ich dokumenty są w innych językach, a ich odpowiedzialność zależy od umów.

Jak prowadzimy sprawy firm budowlanych i transportowych

Gdy zgłasza się firma po kontroli, prosimy o protokół, pozwolenia, umowy i dokumentację zdjęciową. Dokumenty można przesłać e-mailem na adres studia, a w sprawach pilnych, na przykład po zajęciu placu lub pojazdu, poprzedzić je telefonem. Zlecenie przyjmujemy na piśmie, z rozdzieleniem interesów spółki i osób fizycznych, bo ich obrona nie zawsze jest zbieżna i może wymagać osobnych obrońców.

Podczas rozmowy wstępnej ustalamy, kto wydał polecenie rozpoczęcia prac, kto odpowiadał za pozwolenia i jak wygląda łańcuch wykonawców. Przeglądamy dokumentację i wskazujemy braki, które trzeba uzupełnić, oraz działania naprawcze, które warto podjąć. Dla pracowników na placu przygotowujemy krótką instrukcję zachowania przy kolejnych kontrolach. Z inwestorem i ubezpieczycielem kontaktujemy się wyłącznie za zgodą klienta.

Studio działa z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, co skraca dojazd do miejsca prac. Język rozmowy ustalamy na początku, a tłumacza do czynności urzędowych organizujemy z wyprzedzeniem. Przy dokumentach polskich współpracujemy z korespondentem, który pomaga w ich zebraniu i przekładzie. Nie przewidujemy wyniku sprawy. Opisujemy, jakie decyzje czekają firmę i w jakiej kolejności je podjąć.

Czego nie robić na placu budowy i z odpadami po kontroli

Po kontroli pojawia się pokusa, żeby szybko usunąć dowody niezgodności albo wznowić prace. Poniższe zasady chronią przed takimi krokami.

• Nie kontynuuj prac na zajętym lub opieczętowanym terenie, bo naruszenie zajęcia jest osobnym zarzutem, często poważniejszym niż wyjściowe.
• Nie przemieszczaj ani nie ukrywaj odpadów po kontroli, ponieważ może to zostać odczytane jako utrudnianie postępowania.
• Nie niszcz dokumentacji ani nie poprawiaj dziennika budowy wstecz, bo zmiany po fakcie są zawsze widoczne i szkodzą wiarygodności.
• Nie obciążaj pracowników odpowiedzialnością w wiadomościach firmowych, zanim ustalone zostaną fakty, bo te wiadomości trafiają do akt.
• Nie zlecaj naprawy czy rozbiórki bez uzgodnienia z obrońcą, ponieważ niewłaściwie wykonana praca może zniszczyć dowody lub pogłębić szkodę.
• Nie podpisuj protokołów kontroli bez przeczytania ich w przekładzie, szczególnie opisów robót i ilości odpadów.
• Nie kontaktuj się z urzędnikami nieformalnie, żeby „załatwić sprawę”, bo takie próby mają własne konsekwencje karne.
• Nie ignoruj pism od organów ochrony środowiska i nadzoru budowlanego, bo każde ma własny termin.
• Nie zakładaj, że sprawa dotyczy tylko tej budowy, jeśli podobne prace prowadzono na innych placach.

Spokojny przegląd dokumentacji i uzgodnienie działań z obrońcą oszczędzają więcej niż najszybsza reakcja.

Słowa z włoskich protokołów budowlanych i środowiskowych

Protokoły z kontroli budowlanych i środowiskowych używają specjalistycznych terminów. Oto te, które pojawiają się najczęściej.

• abuso edilizio — samowola budowlana, czyli roboty wykonane bez wymaganego pozwolenia lub niezgodnie z nim.
• sequestro del cantiere — zajęcie placu budowy, które wstrzymuje prace i wymaga osobnego wniosku, aby je uchylić.
• vincolo paesaggistico — ochrona krajobrazowa; w strefach nią objętych obowiązuje odrębna zgoda przed rozpoczęciem prac.
• rifiuti — odpady; ich gospodarowanie podlega odrębnym zezwoleniom, a nieprawidłowości bywają zarzutem karnym.
• inquinamento ambientale — zanieczyszczenie środowiska; odrębny delikt, surowiej traktowany niż zwykłe naruszenie przepisów.
• disastro ambientale — katastrofa środowiskowa, najpoważniejsza kategoria, wymagająca trwałych i rozległych skutków.
• ripristino dello stato dei luoghi — przywrócenie terenu do stanu poprzedniego; może wpływać na ocenę odpowiedzialności.
• responsabilità dell'ente — odpowiedzialność spółki, niezależna od odpowiedzialności osób, które działały w jej imieniu.

Jeśli protokół zawiera wyraz spoza tej listy, warto przesłać obrońcy zdjęcie całej strony, razem z datą kontroli i nazwą organu.