Upadek z wysokości: dokumentacja rozstrzyga, nie przebieg

Kto trafia tu po upadku z rusztowania lub dachu

Najczęściej jest to rodzina. Mąż, brat albo syn pracował na budowie we Włoszech, spadł z wysokości i leży w szpitalu albo już nie żyje. Dzwoni ktoś z firmy, mówi o nieszczęśliwym wypadku i prosi o podpisanie kilku papierów. Rodzina nie wie, kto odpowiada, czy sprawa dotyczy tylko pracodawcy, czy także zleceniodawcy, i czy ktokolwiek będzie ścigany, jeśli nikt jej o niczym nie powiadomi.

Inna sytuacja dotyczy samego poszkodowanego, który po wypisie ze szpitala wrócił do Polski. Ma złamania, nie może pracować, dostał pismo z włoskiego urzędu albo od ubezpieczyciela i nie wie, czy powinien je podpisać. Zastanawia się, czy zgłosić roszczenia teraz, czy dopiero po zakończeniu leczenia.

Jest też osoba, którą wypadek nie dotknął fizycznie, ale prawnie. Brygadzista, kierownik budowy albo właściciel małej firmy podwykonawczej dowiedział się, że prokurator bada, czy rusztowanie zostało zmontowane zgodnie z planem i czy robotnicy mieli szkolenie. Nie była to jego decyzja ani jego wina w potocznym rozumieniu, ale to jego nazwisko widnieje w dokumentach jako osoby, która miała nadzorować.

Co łączy wszystkie te sytuacje? Odpowiedzialność przy pracach na wysokości zwykle ustala się z papierów, nie z opowieści świadków. Plan montażu, protokoły przeglądów i zaświadczenia o szkoleniach mówią więcej niż relacje naocznych świadków. Dlatego zarówno rodzina, jak i osoby podejrzewane powinny od początku myśleć o tym, jakie dokumenty istnieją, a jakich brakuje.

Co zmienia upadek z wysokości w życiu rodziny i pracownika

Skutki wypadku na budowie są natychmiastowe i rozciągają się na wiele spraw naraz. Dla poszkodowanego oznaczają przede wszystkim utratę dochodu. Jeśli pracował przez agencję albo przez podwykonawcę, nie zawsze wiadomo, kto wypłaca świadczenia za czas niezdolności do pracy, a kwoty z Włoch i z Polski nakładają się lub się wykluczają w sposób trudny do przewidzenia bez rachunku.

Dla rodziny oznaczają podróż, której nikt nie planował. Bliscy jadą do Włoch na własny koszt, szukają noclegu przy szpitalu, tracą urlop i płacą za tłumacza przy rozmowach z lekarzami. Gdy dochodzi do śmierci, doliczają się formalności związane z przewozem ciała i z pochówkiem, o których inni uczestnicy zdarzenia wolą nie mówić.

Dla firmy wypadek oznacza zatrzymanie robót. Plac budowy może zostać zajęty do czasu oględzin, więc wszyscy pracownicy tracą zajęcie. Zleceniodawca zaczyna szukać winnego wśród podwykonawców, a podwykonawcy wśród swoich pracowników. Nie jest to polityczna gra, tylko skutek tego, że dokumentacja ma wskazać osobę zobowiązaną.

Zdarza się także, że poszkodowany boi się utraty zatrudnienia, jeśli złoży zawiadomienie przeciw pracodawcy. Warto wtedy ustalić, jakie są możliwości formalne i czy rozmowa z obrońcą zostanie objęta tajemnicą zawodową. Poszkodowany nie powinien podejmować decyzji o rezygnacji z roszczeń tylko dlatego, że nikt mu nie wyjaśnił, co ma do stracenia.

Do tego dochodzi stan psychiczny. Osoba, która widziała upadek koleżanki lub kolegi z rusztowania, bywa niezdolna do pracy na wysokości jeszcze długo po wypadku, a pracodawca oczekuje powrotu na budowę. Warto powiedzieć o tym lekarzowi, bo nie jest to słabość, tylko skutek zdarzenia, i ma znaczenie dla zwolnienia.

Decyzje w dniach tuż po wypadku

W dniach bezpośrednio po upadku zapadają decyzje, które trudno później odwrócić. Dotyczą one zarówno poszkodowanego, jak i osoby, której grozi zarzut.

• Złożyć oświadczenie dla ubezpieczyciela teraz czy po zebraniu dokumentów. Szybka odpowiedź przyspiesza wypłatę zaliczki, ale tekst, który podpisze Pani lub Pan w szpitalu, bywa później zestawiany z aktami i z dokumentacją medyczną. Wstrzymanie się kilka dni nie powoduje utraty roszczeń, jeśli zawiadomienie o szkodzie zostanie przekazane.
• Zgłosić się jako pokrzywdzony i zażądać informacji o postępowaniu. Bez takiego żądania zawiadomienia o ważnych czynnościach mogą nie trafić do rodziny. Koszt jest niewielki: konieczność wskazania adresu i wyboru obrońcy.
• Wrócić do Polski na leczenie czy zostać we Włoszech. Powrót ułatwia rodzinie opiekę, ale oddala od dokumentacji medycznej, od oględzin miejsca i od ewentualnych badań dla postępowania. Zostanie we Włoszech pozwala na bieżący kontakt z biegłym, lecz kosztuje pobyt i rozłąkę.
• Zabezpieczyć miejsce zdarzenia czy zostawić je organom. Zdjęcia zrobione przez uczestników mogą pomóc, ale zmiana układu rusztowania, nawet w dobrej wierze, jest później przedstawiana jako zacieranie śladów.

Dla osoby podejrzewanej o zaniedbanie najważniejsza decyzja dotyczy wypowiedzi. Rozmowa z inspektorem na miejscu bywa nieformalna, lecz trafia do akt. Lepiej poprosić o rozmowę z obrońcą wcześniej, niż tłumaczyć się z improwizacji później.

W każdej z tych decyzji kluczowe jest to, aby nie rozstrzygać niczego pod presją osoby, której zależy na szybkim zamknięciu sprawy. Ubezpieczyciel, pracodawca i zleceniodawca mają własne interesy, a rodzina poszkodowanego ma prawo poprosić o czas na zebranie dokumentów. Prośba o kilka dni nie jest odmową współpracy, tylko warunkiem, aby podpis pod pismem był świadomy.

Dokumenty, które pozwalają ustalić odpowiedzialność

Przy upadku z wysokości nie opisujemy przebiegu, lecz zbieramy papiery. Poniższa lista wskazuje, co ma znaczenie i dlaczego. Ten, kto ma te dokumenty, zyskuje czas, a ten, komu brakuje, powinien ustalić, kto je przechowuje.

• Plan montażu rusztowania. Pokazuje, kto zaplanował konstrukcję i czy zostały uwzględnione obciążenia oraz warunki pracy. Brak planu bywa traktowany jako brak przygotowania.
• Protokoły przeglądów i odbioru. Wykazują, czy konstrukcję sprawdzono przed użyciem i po zmianach. Data i podpis osoby przeglądającej są równie ważne jak treść.
• Zaświadczenia o szkoleniach. Dotyczą montażystów i pracowników korzystających z rusztowania. Należy sprawdzić, czy obejmowały pracę na wysokości i środki ochrony.
• Umowy podwykonawstwa i wykaz osób obecnych na budowie. Wskazują łańcuch zleceń i pozwalają ustalić, kto komu podlegał.
• Dziennik budowy i plan bezpieczeństwa. Zawierają zapisy o zmianach, o koordynacji i o zgłoszonych nieprawidłowościach.
• Dokumentacja medyczna z każdego etapu leczenia. Wypisy, zdjęcia, opisy badań, rachunki. Jej brak utrudnia późniejsze ustalanie szkody.
• Zdjęcia i nagrania z miejsca. Z datą wykonania i wskazaniem autora; oryginalny plik jest ważniejszy od przesłanego komunikatorem.

Poza listą papierów przydaje się chronologia dnia wypadku, sporządzona przez każdą z obecnych osób osobno: kto kiedy przyszedł na budowę, kto wydawał polecenia, jaki sprzęt ochronny był dostępny, czy ktoś zgłaszał zastrzeżenia do stanu konstrukcji. Dobrze spisać także, kto i kiedy ostatnio rusztowanie przeglądał oraz czy po przeglądzie dokonywano jakichkolwiek zmian. Takie notatki nie są dowodem, lecz pomagają obrońcy zadać właściwe pytania i odnaleźć dokument, o którego istnieniu nikt nie pamiętał. Kopie przechowuje się poza telefonem, który mógłby zostać zajęty albo zagubiony.

Pytania do obrońcy po upadku z wysokości

Rozmowa z obrońcą po wypadku na budowie jest krótka, więc dobrze mieć przygotowaną listę. Poniższe pytania dotyczą spraw, które na początku wydają się nieważne, a okazują się decydujące.

• Kto w łańcuchu zleceń odpowiada za koordynację bezpieczeństwa i jak sprawdzić, czy to rzeczywiście działało, a nie tylko było zapisane w papierach?
• Czy jako poszkodowany mogę żądać odszkodowania w postępowaniu karnym, czy lepiej prowadzić sprawę odrębnie, i co to zmienia w kosztach?
• Czy powinienem zgłosić własnego biegłego do badania rusztowania, zanim zostanie ono zdemontowane lub zmienione?
• Jak wpłynie na moją sprawę to, że szkolenia odbyły się w Polsce, a nie we Włoszech?
• Czy firma, która mnie zatrudniała, odpowiada osobno i czy to ma wpływ na wypłatę świadczeń?
• Jakie informacje o wypadku może pracodawca przekazać ubezpieczycielowi bez mojej zgody?
• Jeśli jestem osobą nadzorującą, czy powinienem złożyć wyjaśnienia teraz, czy dopiero po wglądzie w akta?
• Co oznaczają włoskie dokumenty, które otrzymałem z firmy, i które z nich mogą mnie obciążać?

• Czy brak któregoś z dokumentów, na przykład planu montażu, przesądza o odpowiedzialności firmy, czy tylko ją pogarsza?
• Czy rodzina może uzyskać wgląd w akta bez ustanawiania pełnomocnika we Włoszech?

Dobrze zapytać także o koszty: kto płaci za biegłego, za tłumaczenia i za dojazd na rozprawy oraz czy część tych wydatków można dochodzić od odpowiedzialnych. Obrońca nie przewidzi wyniku, ale może powiedzieć, które pozycje wydatków są realne, a które da się odłożyć do czasu, gdy sytuacja się wyjaśni. Warto też zapytać, jak często będzie Pani lub Pan informowany o postępach i w jakiej formie, bo w długiej sprawie cisza w aktach nie oznacza, że nic się nie dzieje.

Gdy budowa jest we Włoszech, a rodzina w Polsce

Wypadek przy pracy na włoskiej budowie to z natury sprawa międzynarodowa. Zdarzenie, miejsce i organy ścigania są włoskie. Rodzina, leczenie po powrocie, część dokumentów i często umowa o pracę pozostają w Polsce. Każde z tych miejsc działa według własnych zwyczajów i własnych terminów.

Dokumenty wystawione w Polsce, takie jak umowa, zaświadczenie o szkoleniu w zakresie bezpieczeństwa albo dokumenty dotyczące delegowania, wymagają tłumaczenia, zanim trafią do włoskich akt. Nie każde tłumaczenie jest równie przydatne: w sprawie karnej ważne jest, aby oddać terminy zawodowe zgodnie z tym, jak rozumie je sąd. Dobrze więc uzgadniać przekład z obrońcą.

Badania lekarskie wykonane po powrocie do Polski mają znaczenie dla ustalenia trwałych skutków urazu. Włoski biegły może natomiast ocenić je ostrożnie, jeśli nie zna sposobu prowadzenia dokumentacji medycznej w Polsce. Dlatego wypisy i zdjęcia radiologiczne warto zabezpieczyć w oryginale i przekazać z opisem.

Kontakt z rodziną na odległość bywa utrudniony przez różnicę stref czasowych w rozmowach, choć nie jest ona duża, oraz przez pocztę. Pismo ze Włoch idzie do Polski dłużej niż mail, ale to ono jest wiążące. Konsulat może pomóc w sprawach urzędowych, na przykład w kontakcie z lokalnymi urzędami czy w sprawie przewozu zwłok, ale nie prowadzi obrony ani nie zastępuje obrońcy.

Dobrze jest wskazać w rodzinie osobę, która odbiera telefony z Włoch i przekazuje informacje pozostałym. Chaos informacyjny, w którym każdy krewny dzwoni do innego urzędu i dostaje inną odpowiedź, bywa dla sprawy bardziej szkodliwy niż brak kontaktu. Osoba z listą pytań i notatnikiem pozwala uniknąć sprzeczności.

Jak kancelaria pracuje przy wypadkach na wysokości

Zlecenie przyjmuje się telefonicznie lub mailowo. Na adres avvmassimoromano@gmail.com można przesłać zdjęcia dokumentów, wypis ze szpitala, pisma od pracodawcy i ubezpieczyciela, a także krótki opis okoliczności. Rozmowa wstępna służy ustaleniu, czy Pani lub Pan jest poszkodowanym, rodziną poszkodowanego czy osobą, której mogą postawić zarzut, bo od tego zależy cała strategia.

Obrońca zaczyna od listy dokumentów, które powinny istnieć na budowie, i sprawdza, które z nich udało się uzyskać, a których brakuje. Zapytanie o brakujące dokumenty kieruje się do odpowiednich osób, zwykle za pośrednictwem pisma, nie rozmowy, aby zostawić ślad. Przy poszkodowanych równolegle ustala się, kto prowadzi dokumentację medyczną i czy potrzebny jest własny biegły.

Kancelaria ma biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, więc czynności na miejscu, takie jak wgląd w akta lub rozmowa z urzędnikiem, są możliwe bez dalekich wyjazdów. Rozmowy z rodziną prowadzi się w języku zrozumiałym dla rozmówcy, a dokumenty włoskie omawia się po polsku, ze wskazaniem, co zawierają. Gdy sprawa dotyczy też Polski, obrońca koordynuje się z prawnikiem po polskiej stronie, aby postępowania nie szkodziły sobie nawzajem.

W sprawach pilnych, na przykład przed planowanym demontażem rusztowania lub tuż przed sekcją zwłok, kontakt jest możliwy poza godzinami biurowymi.

Przy wypadkach z udziałem kilku firm kancelaria prosi o wskazanie, kto zatrudniał poszkodowanego bezpośrednio, kto był podwykonawcą i kto zlecał całość robót. Ten schemat zajmuje na kartce kilka linijek, a pozwala uniknąć błędów przy kierowaniu pism. Informacje o postępach przekazywane są na bieżąco mailem, a rozmowy telefoniczne uzupełniają je w sprawach, w których coś trzeba wyjaśnić od razu.

Czego nie robić po upadku z wysokości

W dniach po wypadku bliscy i koledzy działają pod presją. Poniższe zachowania najczęściej obracają się przeciw tym, którzy je podjęli.

• Nie zmieniać konfiguracji rusztowania ani nie sprzątać miejsca przed oględzinami. Zmiana układu wygląda na zacieranie śladów, nawet jeśli wynika z troski o bezpieczeństwo innych.
• Nie podpisywać oświadczeń o zrzeczeniu się roszczeń. Pismo, które ma wyglądać na formalność, może zamykać drogę do odszkodowania.
• Nie dopisywać ani nie uzupełniać dokumentów po fakcie. Protokół przeglądu sporządzony po wypadku, ale datowany wcześniej, jest dowodem przeciwko firmie i osobie, która go podpisała.
• Nie dyskutować o przyczynach w grupach komunikatorów. Wiadomości są czytane przez wszystkich, także przez ubezpieczyciela.
• Nie ustalać wspólnej wersji z kolegami. Zgodne zeznania powstałe po naradzie budzą podejrzenia, a rozbieżności w drobiazgach są naturalne.
• Nie usuwać zdjęć ani nagrań z telefonu. Nawet niewygodne obrazy pomagają obrońcy ocenić sytuację.

Kilka zachowań ujawnia się dopiero po upływie tygodni, gdy emocje opadają, a rozmowy z firmą stają się rutynowe.

• Nie rozmawiać z przedstawicielami firmy o przyczynach upadku bez obrońcy. Rozmowa z kierownikiem budowy bywa notowana, a Pani lub Pan nie wie, jaki interes ma rozmówca.
• Nie przyjmować pieniędzy w kopercie bez wyjaśnienia, za co są. Wypłata w gotówce w zamian za podpis może zostać później uznana za zrzeczenie się roszczeń.
• Nie wracać do pracy na tym samym rusztowaniu bez pisemnego potwierdzenia przeglądu. To kwestia bezpieczeństwa, a także ślad, że zgłosił Pani lub Pan zastrzeżenia.
• Nie wyrzucać odzieży i sprzętu ochronnego z dnia wypadku. Uprzęże, kaski i obuwie bywają badane, a ich stan mówi o tym, jak zabezpieczono pracownika.

Włoskie słowa, które pojawiają się w sprawach o upadek z wysokości

Pisma po wypadku na budowie zawierają terminy, które tłumacz oddaje czasem zbyt ogólnie. Poniżej najważniejsze w kontekście tej materii.

• infortunio sul lavoro – wypadek przy pracy; od niego zaczyna się zarówno postępowanie karne, jak i sprawy ubezpieczeniowe.
• lesioni personali colpose – nieumyślne spowodowanie uszczerbku na zdrowiu; zarzut stawiany osobom, którym przypisuje się zaniedbanie.
• persona offesa – pokrzywdzony, czyli osoba, której dobro prawne naruszono; ma prawo do informacji i udziału, jeśli to zgłosi.
• committente – zleceniodawca, inwestor budowy, na którym ciążą własne obowiązki dotyczące bezpieczeństwa.
• coordinatore per la sicurezza – osoba odpowiedzialna za uzgodnienie zasad bezpieczeństwa między firmami działającymi na tym samym placu.
• piano di montaggio – dokument opisujący, jak rusztowanie ma być zmontowane i użytkowane.
• responsabilità dell'ente – odpowiedzialność spółki jako podmiotu, odrębna od odpowiedzialności osoby fizycznej.
• sequestro – zajęcie rzeczy lub miejsca na potrzeby postępowania; dotyczy też placu budowy.

• ponteggio – rusztowanie; to jego montaż, przeglądy i zmiany są głównym tematem dokumentów.
• datore di lavoro – pracodawca, na którym ciążą obowiązki dotyczące szkolenia i środków ochrony.
• omicidio colposo – nieumyślne spowodowanie śmierci; zarzut stawiany, gdy upadek skończył się tragicznie.
• ente – spółka lub inny podmiot, który może odpowiadać osobno, obok osoby fizycznej.

Warto pamiętać, że te same słowa pojawiają się w pismach od ubezpieczyciela, od inspekcji i od prokuratora, choć każdy z nich używa ich w nieco innym celu. Jeśli w którymkolwiek piśmie widzi Pani lub Pan termin, którego nie ma na tej liście, trzeba go zaznaczyć i zapytać obrońcę o znaczenie, zanim odpowie się na pismo.