Gdy zatrzymano osobę niepełnoletnią

Co zmienia się w domu, gdy zatrzymano dziecko

Rodzic, który dowiaduje się, że jego niepełnoletnie dziecko zostało zatrzymane we Włoszech, nie myśli o kodeksach. Myśli o tym, gdzie jest dziecko, kto z nim jest, czy je nakarmiono i kiedy je zobaczy. Wszystko inne przychodzi później, a najbliższe godziny często mijają w gorączkowych telefonach do konsulatu, szkoły i znajomych.

Życie rodziny zostaje zawieszone. Rodzic bierze urlop, szuka biletu, zastanawia się, kto zaopiekuje się młodszym rodzeństwem, i martwi się, jak pogodzić wyjazd z pracą. Jeżeli wyjazd jest niemożliwy, bo nie ma pieniędzy albo dokumentów, rodzic czuje bezsilność i szuka kogoś, kto będzie przy dziecku.

Szkoła musi zostać zawiadomiona o nieobecności. Rodzic zastanawia się, co powiedzieć i czy w ogóle mówić, bo obawia się stygmatyzacji. Nauczyciele pytają, czy dziecko wróci na egzaminy, a odpowiedź nie jest znana. Wyjazd na obóz, praktyki albo wymiana młodzieży bywa przerwany, a opiekun grupy nie zawsze wie, jak postępować.

Dla samego nastolatka zatrzymanie jest przeżyciem, które zostaje na lata. Nawet jeśli postępowanie zakończy się bez skazania, doświadczenie obcego kraju, obcego języka i obcych ludzi może wpłynąć na jego stosunek do szkoły, rodziny i zaufania. Dlatego pomoc na początku to nie tylko sprawa prawna, ale i ludzka: rozmowa, obecność, zrozumiały język.

Po powrocie do domu często okazuje się, że najtrudniejsze dopiero się zaczyna. Dziecko wraca zmienione, rodzice nie wiedzą, jak rozmawiać, a rodzeństwo pyta o rzeczy, na które nikt nie umie odpowiedzieć. Warto wcześnie poszukać wsparcia psychologa, niezależnie od wyniku sprawy.

Rodzice, opiekunowie grup i rodziny Polaków we Włoszech

Najczęściej jest to rodzic, który dostał telefon od dziecka z komisariatu, z obozu młodzieżowego, z wycieczki szkolnej albo z wakacji u rodziny. Rozmowa była krótka, dziecko płakało, a policjant mówił po włosku. Rodzic nie wie, co się stało, czy to poważne i co ma zrobić najpierw.

Inną sytuacją jest opiekun grupy młodzieżowej, nauczyciel albo trener, któremu powierzono nastolatków na wyjeździe i którego uczestnik został zatrzymany w czasie wolnym. Musi poinformować rodziców, a nie wie, jak to zrobić i za co odpowiada.

Zdarza się także rodzina Polaków mieszkających we Włoszech, w której syn albo córka, wychowywani wielojęzycznie, zostają zatrzymani razem z rówieśnikami po zdarzeniu na ulicy, w szkole albo na imprezie. Rodzice znają język, ale nie znają systemu, i boją się, że ich dziecko zostanie potraktowane jak dorosły.

Są też starsi bracia i siostry oraz dziadkowie, którzy opiekowali się młodym człowiekiem i nagle słyszą, że ma sprawę karną. Wszyscy pytają o to samo: kto jest przy dziecku, czy musi mieć obrońcę i kiedy będzie mógł wrócić do domu.

Są wreszcie ci, którzy próbują ustalić, czy dziecko może po zdarzeniu wrócić do szkoły we Włoszech, czy w Polsce, i co dzieje się z jego dokumentami szkolnymi i wpisami w dzienniku. Rodzice dzieci mieszkających we Włoszech pytają także, czy sprawa wpłynie na dalszą naukę i życie rodziny. Na tak postawione pytania odpowiada się dopiero po ustaleniu, co dokładnie zarzucono, ale zadawać je trzeba od początku.

Dokumenty i informacje, które warto zebrać

• Dokument tożsamości dziecka: paszport lub dowód osobisty, z kopią. Organ musi potwierdzić wiek, a od wieku zależy cała dalsza ścieżka.
• Akt urodzenia lub inny dokument potwierdzający datę urodzenia, w tłumaczeniu, jeśli to możliwe. Wiek jest podstawą rozstrzygnięć o odpowiedzialności.
• Dokument potwierdzający prawa rodzicielskie, zwłaszcza gdy rodzice mieszkają osobno albo dziecko ma innego opiekuna prawnego.
• Zaświadczenie ze szkoły: klasa, oceny, zachowanie, nieobecności. Pokazuje sytuację szkolną i ułatwia ocenę dojrzałości.
• Informacje o stanie zdrowia dziecka: choroby przewlekłe, leki, alergie, opinie poradni. Zatrzymany nastolatek potrzebuje leków, a organ musi o nich wiedzieć.
• Dane kontaktowe osób, które wiedzą, co się stało: opiekuna grupy, nauczyciela, znajomych, świadków zdarzenia.
• Zdjęcia, nagrania i wiadomości dotyczące zdarzenia, jeżeli rodzice lub dziecko je mają. Przekazuj je tylko obrońcy.
• Numer telefonu rodziców, pod którym są osiągalni całą dobę, oraz adres w Polsce, na który można doręczać pisma.

Rodzic nie musi mieć wszystkiego od razu. Najważniejszy jest dokument tożsamości, data urodzenia i kontakt do rodziców, a resztę można dosyłać stopniowo.

Dobrze jest zrobić listę osób, które znają dziecko od dobrej strony i mogą to potwierdzić: wychowawcy, trenera, katechety, sąsiada. Nie chodzi o laurki, lecz o dokumenty i krótkie, rzeczowe potwierdzenia. Zbierz także informacje o tym, czym dziecko zajmuje się po szkole, o jego zainteresowaniach i obowiązkach domowych. W postępowaniu wobec nieletnich organ chętnie czyta takie opisy, bo cały system nastawiony jest na ocenę osoby, a nie tylko czynu. Wszystko przekazuj obrońcy, nie samemu organowi, aby niczego nie wysłać w nieodpowiedniej formie.

Decyzje, które rodzice podejmują w najbliższych godzinach

Zatrzymanie dziecka stawia rodziców przed wyborami, których nie da się odłożyć, a każdy ma swoją cenę.

Wskazać obrońcę z Polski czy zdać się na obrońcę wyznaczonego. Obrońca jest obowiązkowy przy każdej czynności, a rodzice mogą wskazać własnego, także telefonicznie z Polski. Obrońca z wyboru zna rodzinę i pozostaje w kontakcie, ale musi zdążyć na czynność. Obrońca wyznaczony jest od razu dostępny, lecz rodzina nie ma wpływu na jego wybór.

Jechać od razu czy czekać. Obecność rodzica uspokaja dziecko i pozwala uczestniczyć w czynnościach, ale podróż kosztuje czas i pieniądze, a nie zawsze zdąży się na czynności, które odbywają się szybko. Pozostanie w Polsce wymaga zaufania do obrońcy i tłumacza.

Rozmowa z dzieckiem przed przesłuchaniem. Rodzic może chcieć, żeby dziecko wyjaśniło wszystko natychmiast, lecz wypowiedź młodego człowieka w stresie, bez wsparcia obrońcy, bywa nieprecyzyjna i później trudna do wyjaśnienia. Dobrze jest, żeby wszelkie wyjaśnienia poprzedziła rozmowa z obrońcą.

Kontakt z poszkodowanym i jego rodziną. Odruch naprawienia szkody jest zrozumiały, ale kontakt bez obrońcy może zostać odczytany jako wpływanie na zeznania. Wszystko przekazuje się przez obrońcę.

Żadnej z tych decyzji nie warto podejmować w oderwaniu od samego dziecka. Nastolatek, któremu wyjaśniono sytuację prostym językiem, lepiej znosi czynności i chętniej współpracuje z obrońcą. Poproś, aby obrońca porozmawiał z nim w spokojnym momencie i pozwolił mu zadać własne pytania. Rodzic, który nie wchodzi w rolę sędziego, bywa ważniejszym wsparciem niż ten, który wymierza karę.

Czego rodzice nie powinni robić

• Nie każ dziecku „powiedzieć wszystko, żeby sprawa się skończyła”. Wypowiedź w pośpiechu bywa niepełna, a później trudno ją sprostować.
• Nie naciskaj na dziecko, żeby przyznało się albo zaprzeczyło. Odpowiedzi udzielane pod presją rodzica są odbierane jako nieszczere.
• Nie podpisuj niczego w imieniu dziecka, jeśli nie rozumiesz dokumentu. Poproś o tłumacza i o kopię, a podpis złóż po przeczytaniu.
• Nie publikuj w mediach społecznościowych informacji o zatrzymaniu ani nie szukaj poparcia w grupach. Sprawy nieletnich są niejawne, a ujawnienie szkodzi dziecku najbardziej.
• Nie ustalaj z innymi rodzicami wspólnej wersji zdarzenia. Takie rozmowy bywają ujawniane i obracają się przeciwko dzieciom.
• Nie kontaktuj się z poszkodowanym bez obrońcy, nawet po to, by przeprosić. Przeprosiny składa się w sposób ustalony z obrońcą.
• Nie kasuj wiadomości, zdjęć ani nagrań z telefonu dziecka. Usunięcie wygląda jak zacieranie śladów, a materiał może okazać się korzystny.

Rodzice często odruchowo chcą ukarać dziecko wychowawczo, zanim sprawa zostanie wyjaśniona. Lepiej zostawić to na później i skupić się na tym, żeby dziecko miało obrońcę i spokój.

Zwróć też uwagę na zachowania własne. Nie wypytuj dziecka na okrągło o szczegóły, bo każde opowiedzenie historii zmienia ją w pamięci, a później dziecko może mówić coś innego, niż zapamiętało naprawdę. Nie obiecuj, że wszystko będzie dobrze, bo nie wiesz tego, a późniejsze rozczarowanie podkopie zaufanie. Nie wchodź w spór z policjantami ani opiekunami, nawet jeśli uważasz, że zachowują się niewłaściwie; uwagi zgłasza się przez obrońcę i konsulat.

Pytania do obrońcy, o które rodzice zwykle nie pytają

• Jaki jest wiek dziecka w świetle przepisów i co z niego wynika: czy odpowiada, czy tylko podlega środkom wychowawczym?
• Czy obrońca może być obecny od początku, nawet jeżeli rodzice są jeszcze w Polsce?
• Gdzie przebywa dziecko, kto się nim opiekuje i kiedy rodzice mogą z nim porozmawiać?
• Czy istnieje możliwość zakończenia sprawy bez skazania i jakie warunki trzeba w tym celu spełnić?
• Jakie środki mogą zostać zastosowane wobec dziecka i czy któryś z nich wymaga pobytu we Włoszech?
• Co dzieje się ze szkołą i egzaminami, jeśli dziecko musi pozostać na miejscu?
• Czy sprawa jest niejawna i kto ma dostęp do informacji o niej?
• Czy poszkodowany może żądać odszkodowania od rodziców i jak się do tego przygotować?
• Jak wygląda dalsza współpraca z opiekunem grupy lub szkołą, jeśli zatrzymanie nastąpiło podczas wyjazdu?

Pytania zadane na początku pozwalają uniknąć decyzji podejmowanych w panice. Zapisz odpowiedzi, bo w stresie łatwo je pomylić.

Spisz te pytania, a po rozmowie dopisz odpowiedzi. Rodzice w stresie łatwo mylą kolejność wydarzeń i mogą później przekazywać dziecku sprzeczne informacje. Poproś obrońcę, aby wyjaśnił, co dziecko ma robić podczas przesłuchania, czy może milczeć i kto będzie obecny w pomieszczeniu. Zapytaj także, jak wygląda kontakt z dzieckiem w nocy, czy dziecko ma dostęp do leków oraz czy może otrzymywać wiadomości od rodziny. Takie pytania wydają się drobne, ale ich brak w najbliższych godzinach zostawia dziecko samo z lękiem.

Dziecko we Włoszech, rodzice w Polsce

Najtrudniejsze jest rozdzielenie. Dziecko jest we Włoszech, rodzice w Polsce, a między nimi stoją godziny podróży, język i formalności. Organ musi mieć pewność, kto jest rodzicem, kto może reprezentować dziecko i czy ktoś z rodziny jest dostępny, więc prosi o dokumenty, które łatwo zgubić w pośpiechu.

Dokumenty z Polski, takie jak akt urodzenia, zaświadczenie o władzy rodzicielskiej czy zaświadczenie szkolne, trzeba przedstawić w tłumaczeniu, a niekiedy potwierdzić ich autentyczność. Zacznij je zbierać od razu, bo przygotowanie tłumaczenia trwa, a zatrzymanie nie czeka.

Konsulat odgrywa tu większą rolę niż w sprawach dorosłych. Może potwierdzić tożsamość, skontaktować się z rodziną, sprawdzić, czy dziecko jest bezpieczne, i wskazać tłumaczy. Nie jest natomiast obrońcą i nie ocenia zarzutów. Rodzice powinni mieć kontakt z konsulatem i z obrońcą równocześnie, a te instytucje powinny wiedzieć o sobie nawzajem.

Rozmowy telefoniczne między dzieckiem a rodzicami podlegają zasadom organu i bywają ograniczone. Warto ustalić z obrońcą, kiedy i jak można rozmawiać, żeby nie narazić dziecka na dodatkowy stres ani nie zakłócić czynności.

Obrońca włoski i polski doradca powinni mieć te same informacje, aby rodzice nie dostawali sprzecznych komunikatów. Jeśli dziecko ma wrócić do Polski, trzeba wcześniej wyjaśnić, jakie warunki muszą być spełnione i kto za to odpowiada.

Warto od razu zapisać numery telefonów konsulatu i obrońcy w telefonie dziecka, o ile organ pozwoli je zachować, oraz na kartce w jego bagażu. W obcym kraju numer na papierze bywa wszystkim, co dziecko potrafi odnaleźć w stresie.

Słowa, które rodzice znajdą w pismach

• minorenne: osoba niepełnoletnia. Wiek jest podstawą wszystkich dalszych rozstrzygnięć.
• udienza: posiedzenie, na którym dziecko jest wysłuchiwane. Postępowanie wobec nieletnich prowadzi się według odrębnych zasad, nastawionych na zakończenie sprawy bez skazania.
• difensore: obrońca. Przy nieletnich jest obowiązkowy i musi być obecny przy każdej czynności.
• esercente la responsabilità genitoriale: osoba wykonująca władzę rodzicielską, zwykle rodzic. To jej organ doręcza pisma.
• imputabilità: zdolność do ponoszenia odpowiedzialności. Zależy od wieku i od dojrzałości.
• messa alla prova: próba, czyli droga kończąca sprawę bez skazania po pomyślnym przejściu programu.
• servizi sociali: służby społeczne, które opracowują program dla nieletniego i oceniają jego sytuację rodzinną.
• riservatezza: niejawność postępowania. Chroni nastolatka przed ujawnieniem sprawy.

Jeżeli na piśmie znajdziesz słowo, którego tu nie ma, prześlij skan. Wyjaśnimy je w kontekście całego dokumentu.

Na dokumentach zobaczysz również słowa opisujące, kto jest przy czynności i w jakiej roli. Genitore to rodzic, a tutore to opiekun prawny. Mediatore to osoba, która pomaga w kontakcie z poszkodowanym, jeśli dojdzie do pojednania. Servizio sociale przygotowuje opis sytuacji dziecka, a psicologo ocenia jego dojrzałość. Zwróć uwagę na zdanie opisujące misura, czyli środek zastosowany wobec nieletniego: może mieć charakter wychowawczy, opiekuńczy albo ograniczający wolność. Od rodzaju środka zależy, czy dziecko wróci do domu, czy pozostanie w ośrodku, dlatego to słowo czytaj najuważniej.

Jak studio pomaga rodzicom na odległość

Rodzice mogą wskazać obrońcę telefonicznie, nawet z Polski i nawet w nocy. Wystarczy telefon albo wiadomość na adres avvmassimoromano@gmail.com z podaniem imienia dziecka, miejsca zatrzymania i numeru telefonu rodziców. Pełnomocnictwo i zgodę przesyłamy w formie elektronicznej, a oryginały dosyłamy później.

W rozmowie wstępnej pytamy, gdzie jest dziecko, kto je zatrzymał, co powiedziano rodzicom i czy złożono już jakieś oświadczenia. Prosimy o dokument tożsamości dziecka i o dane do kontaktu z opiekunem grupy, jeśli wyjazd był zorganizowany. Pytamy także o zdrowie dziecka i o to, czego potrzebuje, by czuć się bezpiecznie.

Obrońca jest obecny przy czynnościach, a rodzice dostają krótkie wiadomości o tym, co zostało zrobione i co będzie dalej. Rozmowy prowadzimy w języku, który jest dla rodziców wygodny, a przy czynnościach z udziałem dziecka ustalamy tłumacza z wyprzedzeniem.

Siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pozwalają dotrzeć do miejsc, w których przetrzymuje się nieletnich w różnych częściach kraju. Przy konieczności zebrania dokumentów w Polsce współpracujemy z doradcą, który pomaga rodzinie.

O każdym wezwaniu, rozmowie z dzieckiem i decyzji informujemy od razu. Nie zapewniamy rezultatu, ale zapewniamy, że rodzice wiedzą, co się dzieje.

Rodzice, którzy nie mogą wyjechać od razu, mogą wyznaczyć krewnego lub znajomego mieszkającego we Włoszech jako osobę kontaktową dla dziecka. Ustalamy z obrońcą, kto to będzie, i potwierdzamy zakres jego upoważnienia. Kontakt z dzieckiem organizujemy wspólnie z organem, tak by nie zakłócić czynności i nie narazić dziecka na dodatkowy stres.