Błąd w sztuce: kiedy odpowiada personel, a kiedy struktura

Kto trafia na tę stronę po zdarzeniu na oddziale

Ktoś pracuje we Włoszech jako lekarz, pielęgniarz albo ratownik, często po przyjeździe z Polski i uznaniu kwalifikacji. Po dyżurze pacjent zmarł albo doznał poważnego uszczerbku, a on dowiaduje się, że został wpisany do rejestru podejrzanych. Nie wie, czy to znaczy, że popełnił błąd, czy że postępowanie obejmuje wszystkich, którzy mieli kontakt z pacjentem.

Ktoś inny kieruje oddziałem albo prowadzi niewielką klinikę prywatną i słyszy, że prokuratura bada nie tylko decyzje klinicystów, ale też obsadę dyżurów, dostępność sprzętu i sposób przekazywania pacjenta. Pyta, czy odpowiada za wszystko, co działo się pod jego kierownictwem, i czy musi mieć obrońcę innego niż ten, którego wskaże ubezpieczyciel placówki.

Jeszcze inna osoba jest rodziną pacjenta, który zmarł w szpitalu we Włoszech. Zastanawia się, czy ma sens składać zawiadomienie, i czy postępowanie karne pozwoli dochodzić odszkodowania. Dla niej ważne jest, że odpowiedzialność za zdarzenie ocenia się inaczej wobec lekarza, a inaczej wobec placówki.

Wspólna cecha tych sytuacji to rozdźwięk między przekonaniem „zrobiłem, co należało” a pismem, które mówi o błędzie. Różnicę wyjaśniają dokumenty medyczne, wytyczne i opinia biegłego, a nie intuicja.

Dla każdej z tych osób najtrudniejsze jest oczekiwanie na opinię biegłego, która może zająć wiele miesięcy. W tym czasie życie zawodowe i prywatne toczy się dalej, a decyzje o pracy, rozmowach z rodziną i ubezpieczycielem trzeba podejmować bez ostatecznej oceny zdarzenia.

Decyzje, które zapadają, zanim pojawi się opinia biegłego

Po zdarzeniu najczęściej ktoś pyta: co robić najpierw. W sprawach medycznych kolejność ma znaczenie, bo pewne ruchy da się odwrócić, inne nie.

• Złożyć wyjaśnienia teraz czy po zapoznaniu z dokumentacją. Pamięć o przebiegu dyżuru bywa dokładna, ale ocena, czy działanie było zgodne z wytycznymi, wymaga porównania z kartą pacjenta i zapisem czasu. Wyjaśnienie oparte tylko na wspomnieniu może zawierać szczegóły, których dokumentacja nie potwierdza.
• Porozmawiać z rodziną pacjenta czy zachować dystans. Ludzka potrzeba wyjaśnienia jest zrozumiała, ale zdanie „przepraszam, że tak wyszło” może zostać odczytane jako przyznanie. Rozmowy z rodziną prowadź po konsultacji z obrońcą i najlepiej w obecności osoby z kierownictwa.
• Zlecić własną opinię specjalisty czy czekać na biegłego sądu. Własny konsultant widzi dokumentację od strony obrony i pomaga uporządkować pytania. Oczekiwanie na biegłego bez przygotowania oznacza, że jego wnioski wpłyną na sprawę, zanim obrona zdąży zareagować.

Trzeba też zdecydować, czy informować pracodawcę i ubezpieczyciela, i w jakim zakresie, bo ich interesy bywają inne niż Twoje.

Warto też przemyśleć sposób, w jaki informujesz zespół o postępowaniu. Rozmowa z kolegami bywa potrzebna psychicznie, ale prowadzona w miejscu pracy może zostać zapamiętana i odtworzona. Lepiej omawiać szczegóły zdarzenia wyłącznie z obrońcą, a z zespołem rozmawiać o sprawach bieżących.

Zdecyduj również, jak zareagujesz na wewnętrzne postępowanie placówki. Jego ustalenia mogą trafić do prokuratury, więc każde wyjaśnienie złożone wewnętrznie ma wagę zbliżoną do wyjaśnienia procesowego.

Dokumentacja, od której zależy ocena postępowania

W sprawach o błąd w sztuce dokumentacja jest dowodem największej wagi. Zbieraj ją w kopiach i nie zmieniaj niczego w oryginałach.

• Kartę pacjenta i zapisy z przebiegu leczenia, ze wszystkimi godzinami i podpisami. To one pokazują, co zrobiono, kiedy i dlaczego.
• Wytyczne i procedury, według których postępowałeś, wraz z informacją, jaką wersję stosowano. Przestrzeganie wytycznych odpowiednich do przypadku ma znaczenie dla oceny.
• Grafiki dyżurów i obsadę z dnia zdarzenia: ilu pracowników było na oddziale i jak rozłożono obowiązki.
• Rejestry sprzętu i leków: czy urządzenie działało, czy lek był dostępny, kto go podawał.
• Zgody pacjenta i dokumenty przekazania między zmianami i między oddziałami.
• Dokumenty kwalifikacji: dyplom, uznanie w kraju przyjmującym, szkolenia, wpis do rejestru zawodowego.
• Umowę o pracę i polisę ubezpieczeniową, własną i placówki, razem z warunkami zgłaszania szkody.
• Pisma z postępowania, w tym zawiadomienie o wszczęciu czynności i koperty z datą doręczenia.

Zadbaj o to, by dokumenty uporządkować chronologicznie i opisać krótko, czego dotyczą. Obrońca, który dostaje czytelny zestaw, szybciej odróżni zapisy pochodzące z godzin przed zdarzeniem od tych, które powstały po nim. Pamiętaj, że dokumentacja elektroniczna zapisuje czas edycji, więc nie dopisuj niczego, nawet jeśli uznasz to za pomocne.

Zachowaj także własne notatki z dyżuru, jeśli je prowadziłeś, oraz kopie wiadomości, w których konsultowałeś pacjenta z innymi lekarzami.

Jak postępowanie wpływa na pracę i życie lekarza lub pielęgniarki

Najpierw uderza ono w pracę. Placówka, która dowiaduje się o postępowaniu, często odsuwa pracownika od pacjentów albo przenosi go do zadań administracyjnych, a w skrajnych przypadkach rozwiązuje współpracę. W środowisku, gdzie wszyscy się znają, informacja rozchodzi się szybko i wpływa na szanse zatrudnienia gdzie indziej.

Kolejnym skutkiem jest niepewność co do uprawnień zawodowych. Postępowanie karne bywa zgłaszane do organizacji zawodowej, która prowadzi własne czynności, a zabezpieczenie na czas sprawy bywa dotkliwe dla kogoś, kto żyje z pracy w zawodzie. Ubezpieczyciel pyta o okoliczności zdarzenia i potrafi odmówić pokrycia, jeśli zgłoszenie nastąpiło po terminie lub zawierało nieścisłości.

Do tego dochodzi obciążenie psychiczne: osoba, która poświęciła życie pomaganiu, sama staje się podejrzanym. Praca z następnymi pacjentami wymaga skupienia, którego brakuje po nocach spędzonych na czytaniu pism. Rodzina, zwłaszcza w Polsce, często nie rozumie różnicy między zarzutem a skazaniem i reaguje lękiem. Dobrze jest zawczasu ustalić, kto zna szczegóły sprawy, a kto wystarczy informować ogólnie, oraz umówić się z pracodawcą, w jakiej formie będzie przekazywana informacja o postępowaniu.

Postępowanie wpływa też na decyzje o dalszej karierze. Planowana zmiana miejsca pracy, wyjazd do innego kraju czy uznanie kolejnej specjalizacji wymagają zaświadczeń, a toczące się postępowanie może być zgłoszone. Dobrze jest ustalić z obrońcą, jakie informacje wolno i trzeba podać potencjalnemu pracodawcy, aby nie narazić się na zarzut zatajenia.

Pytania do obrońcy o wytyczne, struktury i dokumentację

W sprawach medycznych pytania powinny dotyczyć zarówno roli lekarza, jak i organizacji pracy.

• Czy w moim przypadku zarzut dotyczy braku umiejętności, nieostrożności czy niedbalstwa i jak ta różnica wpływa na odpowiedzialność?
• Jakie wytyczne były stosowane, czy były adekwatne do konkretnego przypadku i jak to wykazać?
• Co wynika z obsady dyżuru, dostępności sprzętu i procedur przekazywania pacjenta, i jak odciąża to osobę?
• Czy mogę mieć wspólnego obrońcę z placówką, czy interesy są na tyle odmienne, że lepiej wybrać osobnego?
• Kiedy i w jakim zakresie angażować własnego konsultanta medycznego?
• Jakie zapisy w dokumentacji mogą być przedmiotem sporu i czy ktoś miał dostęp do ich zmiany?
• Jak rozmawiać z rodziną pacjenta, żeby nie zaszkodzić sprawie?
• Jak zgłosić szkodę do ubezpieczyciela, by nie utracić pokrycia?
• Co oznacza dla mnie postępowanie w odniesieniu do uprawnień zawodowych?

Zapytaj również o to, jak obrońca zamierza wykorzystać przepis ograniczający odpowiedzialność za brak umiejętności, jeśli wytyczne były przestrzegane, i co zrobi, jeśli organ uzna, że wytyczne nie pasowały do przypadku. Zapytaj, jakie pytania zostaną skierowane do biegłego i czy obrona może wpłynąć na ich brzmienie.

Zapytaj wreszcie, czy w Twojej sprawie warto rozważyć skorzystanie z uproszczonego trybu zakończenia postępowania i jakie ma to konsekwencje dla uprawnień zawodowych.

Czego nie robić po zdarzeniu na oddziale

W sprawach medycznych pokusa „uporządkowania” dokumentów jest największa, a skutki najcięższe. Poniżej zachowania, które najczęściej szkodzą.

• Nie zmieniaj, nie uzupełniaj i nie datuj wstecz żadnych zapisów w dokumentacji. System rejestruje czas każdej zmiany, a późniejszy dopisek wygląda jak ukrywanie błędu i może stanowić odrębny zarzut.
• Nie uzgadniaj wersji z kolegami z zespołu. Rozmowy w pokoju socjalnym bywają przywoływane jako dowód, a zgodność zeznań co do szczegółów budzi podejrzenie.
• Nie rozmawiaj z rodziną pacjenta bez przygotowania. Zdanie wypowiedziane ze współczucia może zostać przytoczone jako przyznanie.
• Nie podpisuj wewnętrznych raportów ani oświadczeń, których nie czytałeś. Raport o zdarzeniu niepożądanym trafia do akt i nie zawsze chroni autora.
• Nie zakładaj, że obrońca wskazany przez placówkę reprezentuje także Ciebie. Interesy osoby i struktury mogą się rozchodzić.
• Nie komentuj sprawy w sieci ani w grupach zawodowych. Wpis, nawet anonimowy, bywa odnajdywany i przypisywany.

Nie odpowiadaj też na pytania dziennikarzy ani nie zamieszczaj wpisów o pacjencie, nawet bez nazwiska. Dane o zdrowiu są szczególnie chronione, a wypowiedź publiczna może naruszyć tajemnicę zawodową i dołożyć kolejny problem.

Nie wymieniaj się też z kolegami zdjęciami dokumentacji w komunikatorach prywatnych. Ujawnienie danych pacjenta poza placówką bywa odrębnym naruszeniem.

Gdy kwalifikacje, pacjent i rodzina są w różnych krajach

Wielu lekarzy i pielęgniarzy pracuje we Włoszech po zdobyciu kwalifikacji w Polsce. Dyplom, specjalizacja i rejestr zawodowy leżą w Polsce, a zdarzenie miało miejsce we Włoszech. Włoski organ może zażądać potwierdzenia tych dokumentów, a ich przekład musi być uwierzytelniony. Zamówienie go po otrzymaniu wezwania oznacza, że dokument przyjdzie już po terminie, więc lepiej mieć gotowe przekłady wcześniej.

Dokumentacja medyczna pacjenta jest zazwyczaj we Włoszech, ale zdarza się, że pacjent był wcześniej leczony w Polsce, a rodzina mieszka tam do dziś. Wtedy do sprawy trafiają dokumenty z Polski i z Włoch, w różnych językach i w różnych układach formularzy. Biegły musi je zrozumieć, a obrońca upewnić się, że przekład nie zmienia znaczenia terminów medycznych i skrótów.

Opinię własnego specjalisty można zamówić w Polsce, ale trzeba ustalić, czy jego kwalifikacje i forma opinii będą akceptowane przed włoskim sądem. Rozmowy z rodziną, która mieszka w Polsce, odbywają się przez telefon, a ich spokojny przebieg zależy od informacji, które jej przekażesz. Konsulat nie ocenia zarzutu i nie wybiera obrońcy, ale potwierdza tożsamość i pomaga w kontaktach. Jeśli organizacja zawodowa w Polsce prowadzi własne czynności, jej pytania trzeba uzgodnić z postępowaniem włoskim, tak aby wyjaśnienia nie były sprzeczne.

Zadbaj o to, by tłumaczenia dokumentów kwalifikacyjnych były spójne w nazwach specjalizacji i stopni, bo różnice w terminologii bywają źródłem nieporozumień co do uprawnień.

Jak kancelaria pracuje przy zarzutach wobec personelu medycznego

Zlecenie możesz przekazać mailem na adres avvmassimoromano@gmail.com albo telefonicznie, korzystając z numeru podanego na stronie. W wiadomości napisz, na jakim stanowisku pracujesz, w jakiej placówce i czy została powiadomiona polisa ubezpieczeniowa. Dołącz skany pism z postępowania wraz z kopertą, na której widać datę doręczenia.

Rozmowa wstępna ma na celu ustalenie, jakie pismo otrzymałeś, na jakim etapie jest sprawa i czy trzeba działać natychmiast. Obrońca prosi o opis przebiegu dyżuru, ale nie zachęca do ułożenia go w formie wyjaśnienia, zanim pozna dokumentację. Z rozmowy wynika lista dokumentów do zdobycia, plan współpracy z własnym konsultantem i ustalenie, czy Twoje interesy pokrywają się z interesami placówki.

Kancelaria prowadzi sprawy z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a spotkania odbywają się też zdalnie. Dokumenty włoskie czytamy w oryginale, a polskie, na przykład dyplomy i zaświadczenia, wymagają przekładu, o którego zakresie decydujemy razem. Gdy sprawa dotyczy równocześnie postępowania przed organizacją zawodową, obrońca koordynuje pisma, aby nie powstała rozbieżność. Kancelaria nie obiecuje wyniku, ponieważ ocena zależy od dokumentacji i opinii biegłych.

Obrońca pokazuje także, jak czytać dokumentację medyczną w sposób, który pozwala odróżnić zapisy wykonane na bieżąco od tych dopisanych później, i wskazuje, jakie pytania warto skierować do własnego konsultanta. Dzięki temu rozmowa z biegłym nie jest dla Ciebie zaskoczeniem.

Włoskie terminy z pism w sprawach medycznych

W aktach spraw o błąd w sztuce powtarzają się terminy, które ułatwia zrozumieć przekład.

• imperizia – brak umiejętności, czyli niewystarczająca wiedza lub biegłość w czynności zawodowej; to w tym obszarze działa wyłączenie karalności przy zgodności z wytycznymi.
• imprudenza – nieostrożność, czyli podjęcie działania, którego należało zaniechać.
• negligenza – niedbalstwo, czyli pominięcie czynności, którą należało wykonać.
• linee guida – wytyczne postępowania, zatwierdzone przez środowisko; ich zastosowanie ocenia się pod kątem adekwatności do konkretnego pacjenta.
• buone pratiche clinico-assistenziali – dobre praktyki kliniczne, stosowane, gdy brak wytycznych dla danego przypadku.
• causa di non punibilità – okoliczność wyłączająca karalność mimo popełnienia czynu, na przykład przy zachowaniu wytycznych.
• avviso di garanzia – zawiadomienie o prowadzonym postępowaniu przeciwko osobie; nie jest zarzutem ani skazaniem, ale oznacza, że trzeba wskazać obrońcę.
• perizia di parte – opinia specjalisty zleconego przez obronę, składana obok opinii biegłego sądowego.

Słowa te nie zastępują lektury całego pisma. Wiele znaczy kontekst, w którym zostały użyte, na przykład czy mówimy o zarzucie wobec Ciebie, czy o ocenie postępowania placówki. Dlatego każde pismo warto omówić z obrońcą w całości, a nie wyrywać z niego pojedyncze określenia.

Pamiętaj również, że to samo zdarzenie bywa opisane w pismach cywilnych i karnych innymi terminami, co potrafi wprowadzać w błąd.