Byłem w areszcie, sprawa się skończyła: co przysługuje

Jak zakończona sprawa wpływa na życie po areszcie

Osoba, która wyszła z aresztu, i której sprawa zakończyła się bez skazania, często zakłada, że to koniec. Tymczasem skutki pozbawienia wolności ciągną się miesiącami: utracona praca, zaległe rachunki, zerwane relacje, pogorszone zdrowie, nadszarpnięta opinia. Pracodawca, który wypowiedział umowę w czasie nieobecności, rzadko ją przywraca, a nowe zatrudnienie trudno znaleźć, gdy w życiorysie jest luka i nikt nie wie, jak ją wyjaśnić.

Odszkodowanie nie cofnie tych szkód, ale ma pomóc je zrównoważyć. Wymaga to jednak aktywności: świadczenie nie przychodzi samo, a wniosek trzeba złożyć w ustawowym terminie, który liczy się od uprawomocnienia rozstrzygnięcia. Wiele osób przepuszcza ten termin dlatego, że po zakończeniu sprawy kontakt z obrońcą się urywa, a wyjazd do Polski odsuwa sprawę na dalszy plan.

W życiu codziennym oznacza to, że trzeba przechowywać dokumenty z czasu aresztu i po nim: zaświadczenia o dochodach sprzed zatrzymania, wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy, rachunki za leczenie, rachunki za dojazdy rodziny, wydatki na obrońcę. Bez tych dokumentów wniosek jest ubogi, a sąd ocenia go tak, jak został udokumentowany.

Warto też pamiętać o wpływie na rodzinę. Bliscy, którzy wspierali zatrzymanego, ponieśli koszty podróży, noclegów, opłat za rozmowy i paczki. Nie wszystkie te koszty wchodzą w zakres świadczenia, ale ich spisanie pomaga obrońcy ocenić, co warto uwzględnić we wniosku, a co nie.

Wreszcie sama procedura: rozpoznaje ją inny sąd niż ten, który prowadził sprawę, co wymaga nowego pełnomocnictwa i czasem nowej korespondencji. Rodzina w Polsce powinna to uwzględnić w planach.

Kto przychodzi na tę stronę po zakończeniu sprawy

Najczęściej czyta ją ktoś, kto właśnie otrzymał postanowienie o umorzeniu albo wyrok kończący sprawę bez skazania i pyta, czy należy mu się coś za czas spędzony w areszcie. Nie wie, czy to w ogóle możliwe, kto o to wnioskuje, w jakim terminie i czy wystarczy wniosek złożony przez rodzinę. Często ma już wrażenie, że sprawa „się skończyła", i że wracanie do niej to kolejny wysiłek.

Inna sytuacja: rodzice lub małżonek osoby, która była w areszcie i już nie wróciła do formy. Chcą wiedzieć, czy przysługuje coś rodzinie, jeśli osoba zatrzymana zachorowała, wyjechała albo odmawia rozmowy o sprawie. Odpowiedź zależy od tego, kto jest uprawniony, więc rozmowa z obrońcą jest konieczna.

Jeszcze inna sytuacja to osoba, której areszt był stosowany wobec niej w formie domowej. Zastanawia się, czy areszt domowy też daje podstawę do wniosku, skoro nie siedziała w celi. Ustawa nie przesądza o tym w sposób oczywisty dla laika, dlatego pytanie warto zadać obrońcy.

Spotykamy też osoby, które dowiedziały się o możliwości od znajomych i obawiają się, że mogą wpaść w pułapkę: że wniosek, który okaże się bezzasadny, obciąży je kosztami. To zrozumiała obawa. Odpowiedź wymaga przeglądu akt i rozmowy o tym, czy zachowanie osoby przed aresztem nie wyklucza świadczenia.

Wszystkie te osoby mają wspólny problem: informacje o możliwości wniosku docierają do nich przypadkiem i bez kontekstu. Dobry obrońca pokazuje, co przysługuje, a czego nie, zanim klient poniesie koszty wniosku, który nie spełnia warunków.

Dokumenty, od których zależy ocena wniosku

Wniosek o świadczenie jest oceniany na podstawie dokumentów. Im lepiej są uporządkowane, tym mniej miejsca na spór.

• Prawomocne rozstrzygnięcie kończące sprawę, z datą uprawomocnienia. Od niej liczy się termin, więc ta data jest najważniejsza.
• Postanowienie o zastosowaniu środka, z datami początku i końca pozbawienia wolności. Przy kilku środkach zestawienie powinno obejmować każdy okres.
• Zaświadczenia o dochodach sprzed zatrzymania: umowy, odcinki wypłat, deklaracje, wyciągi z konta.
• Dokumenty dotyczące utraty pracy lub zleceń: wypowiedzenia, korespondencję z pracodawcą, wiadomości od zleceniodawców.
• Rachunki za leczenie i opinie lekarskie, jeśli pogorszył się stan zdrowia w związku z pobytem w areszcie.
• Zestawienie kosztów obrony i kosztów ponoszonych przez rodzinę, z dowodami zapłaty.
• Dowody Twojego postępowania przed aresztem, które mogą mieć znaczenie przy ocenie, czy sam nie przyczyniłeś się do zastosowania środka.

Zachowaj też korespondencję z obrońcą i dokumenty z zakładu. Mogą pokazać okoliczności, których nie widać z samych postanowień.

Osobną grupę dokumentów stanowią te, które dotyczą skutków ubocznych aresztu. Jeżeli zatrzymanie spowodowało utratę mieszkania, zerwanie umowy najmu, sprzedaż samochodu albo długi, zachowaj dowody każdej z tych strat. Sąd nie przyjmuje twierdzeń bez potwierdzenia, a nawet drobny dokument, na przykład wiadomość od wynajmującego z żądaniem opuszczenia lokalu, może pokazać związek między aresztem a stratą.

Zadbaj również o dokumenty tożsamości i dane do kontaktu, które pozwolą sądowi doręczać pisma. Jeżeli wróciłeś do Polski, podaj adres, pod którym naprawdę odbierasz pocztę, oraz adres elektroniczny. Niedoręczone pismo potrafi opóźnić albo pogrzebać wniosek.

Wybory przed złożeniem wniosku

Zanim wniosek trafi do sądu, trzeba zdecydować o kilku sprawach, i każda ma swoją cenę.

• Składać wniosek czy darować sobie. Składanie kosztuje czas i emocje, bo wymaga powrotu do sprawy, którą chciałeś zamknąć. Rezygnacja kosztuje szansę na zadośćuczynienie, której po upływie terminu nie odzyskasz.
• Zażądać szerokiej kwoty czy ograniczyć się do tego, co da się udowodnić. Szeroki wniosek bywa chętniej zauważany, lecz ryzykuje, że część żądań zostanie odrzucona i że całość zostanie oceniona surowiej. Wniosek wąski jest bezpieczniejszy, ale może pominąć szkody, których nie udokumentowano.
• Dołączyć żądanie za szkodę majątkową czy poprzestać na krzywdzie. Szkoda majątkowa wymaga dokumentów, których zebranie zajmuje czas. Krzywda wiąże się z czasem pozbawienia wolności i okolicznościami.
• Działać samodzielnie czy z obrońcą. Własny wniosek jest tańszy, ale łatwo pominąć warunki, od których zależy rozpoznanie.

Termin liczony od uprawomocnienia nie wydłuża się z powodu tego, że rozważasz decyzję. Jeśli masz wątpliwości, zadbaj przynajmniej o to, by obrońca zbadał, czy świadczenie Ci przysługuje, zanim termin upłynie.

Pamiętaj, że decyzje te nie są symetryczne. Wniosek można poprawić, uzupełnić, a nawet cofnąć, ale terminu nie da się przywrócić. Dlatego kolejność jest prosta: najpierw upewnij się, że wniosek zmieści się w terminie, potem zbieraj dokumenty, a dopiero na końcu zastanawiaj się nad kwotą. Obrońca, który zaczyna od kwoty, kończy czasem na dokumentach, których już nie ma jak zdobyć.

Rozważ też, czy sprawa nie wymaga rozmowy z innymi osobami, na przykład z pracodawcą, który może wystawić zaświadczenie, albo z lekarzem, który prowadził leczenie. Taka rozmowa zajmuje czas, więc warto zacząć ją wcześnie.

Czego nie robić po zakończeniu sprawy

Po uprawomocnieniu wyroku większość ludzi chce zapomnieć. To zrozumiałe, lecz niektóre odruchy kosztują.

• Nie wyrzucaj dokumentów z aresztu i ze sprawy. Za jakiś czas mogą okazać się niezbędne, a odtworzenie ich bywa trudne.
• Nie zrywaj kontaktu z obrońcą. Po zakończeniu sprawy wciąż trwa termin na wniosek, a obrońca zna akta.
• Nie zakładaj, że świadczenie jest automatyczne. Nikt nie złoży wniosku za Ciebie i nikt nie przypomni o terminie.
• Nie licz, że wystarczy powołać się na zakończenie sprawy. Trzeba wykazać szkodę i jej rozmiar.
• Nie przemilczaj okoliczności, które mogą wykluczyć świadczenie. Jeśli obrońca o nich nie wie, zaskoczenie w sądzie zaszkodzi bardziej niż rozmowa przed wnioskiem.
• Nie publikuj w sieci informacji o sprawie ani o wysokości żądania. Wypowiedzi bywają cytowane przez przeciwną stronę.
• Nie zlecaj sprawy osobie, która obiecuje określony wynik. Wysokość świadczenia zależy od sądu.

Wspólny błąd osób po areszcie to przekonanie, że najgorsze minęło i że można odetchnąć. Odetchnąć wolno, lecz nie wolno przy tym zapomnieć o terminie. Wiele osób uświadamia sobie, że coś im przysługiwało, dopiero wtedy, gdy upłynął czas na wniosek, a po upływie terminu rozmowa o świadczeniu jest już tylko rozmową o tym, co mogło być.

Nie ufaj też zasłyszanym informacjom o wysokości świadczenia. Kwoty, o których opowiadają znajomi, dotyczą ich spraw, ich czasu pozbawienia wolności i ich szkód. Twój wniosek będzie oceniany na podstawie Twoich dokumentów, a nie cudzych historii.

Pytania do obrońcy o świadczenie za areszt

Przy tej materii liczy się precyzja. Poniższe pytania pomagają ją uzyskać.

• Czy w mojej sprawie sposób zakończenia postępowania daje podstawę do wniosku?
• Kiedy dokładnie upływa termin i od jakiej daty go liczyć? Czy ta data jest widoczna w dokumentach?
• Czy mój areszt domowy podlega tym samym zasadom co pobyt w zakładzie?
• Czy moje zachowanie przed zatrzymaniem może zostać uznane za wykluczające świadczenie? Co mogę zrobić, by to ocenić?
• Jakie szkody da się udowodnić dokumentami, a jakie pozostaną twierdzeniem?
• Do jakiego sądu składa się wniosek i czy muszę stawić się osobiście, mieszkając w Polsce?
• Jakie koszty wiążą się z tym postępowaniem i kto je ponosi, jeśli wniosek zostanie oddalony?
• Co dzieje się z wnioskiem, jeśli przeprowadzę się lub zmienię adres?
• Czy mogę złożyć osobny wniosek w sprawie nadmiernej długości postępowania?

Jeśli obrońca odpowiada ogólnikami, poproś o wskazanie konkretnych dokumentów, które trzeba przygotować.

Zapytaj również, czy sąd może uwzględnić moje przyczynienie się do zastosowania środka i jak ocenić ryzyko, że zostanie to podniesione. Zapytaj, jakie koszty poniosę, składając wniosek, i czy w razie niepowodzenia obciążą mnie koszty. Zapytaj wreszcie, jak długo zwykle trwa takie postępowanie i kiedy mogę spodziewać się informacji, bo od odpowiedzi zależy, jak zaplanować życie i finanse.

Warto także zapytać o możliwość odwołania od rozstrzygnięcia, jeśli kwota okaże się niższa od oczekiwanej, oraz o to, jakie terminy tam obowiązują. Rozsądny obrońca nie obieca wyniku, lecz opisze drogę, którą można przejść.

Gdy areszt był we Włoszech, a życie jest w Polsce

Najtrudniejsze w tej materii jest to, że sprawa toczy się we Włoszech, a człowiek wraca do Polski. Wniosek składa się do włoskiego sądu, w języku włoskim, z załącznikami, które trzeba przetłumaczyć. Dokumenty z Polski, takie jak zaświadczenia o dochodach, umowy z pracodawcą i rachunki za leczenie, zwykle wymagają tłumaczenia i poświadczenia, a to wydłuża przygotowanie. Dlatego zbieranie powinno zacząć się natychmiast po wyjściu z aresztu, nie po otrzymaniu odpisu wyroku.

Należy też uwzględnić różnice w ocenie utraconych dochodów. Włoski sąd patrzy na dokumenty, które potrafi zrozumieć i zweryfikować. Umowa ustna albo praca bez rachunków jest trudniejsza do wykazania, więc każdy dowód z Polski ma znaczenie, nawet pozornie drobny. Pomagają wyciągi bankowe, wiadomości od klientów i oświadczenia pracodawcy.

Stawiennictwo osobiste zwykle nie jest konieczne, jeśli obrońca ma pełnomocnictwo, ale rodzina powinna wiedzieć, że sąd może zażądać wyjaśnień. Pocztę ze Włoch trzeba odbierać regularnie, a adres elektroniczny podać obrońcy. Zmiana adresu w Polsce wymaga zawiadomienia, bo pismo wysłane na stary adres biegnie w czasie.

Konsulat nie składa wniosku w Twoim imieniu, ale może pomóc w uzyskaniu dokumentów z Polski i w kontakcie. Wypłata świadczenia, jeśli zostanie przyznane, następuje na rachunek wskazany we wniosku, więc przygotuj dane do przelewu zagranicznego.

Warto też uwzględnić fakt, że zaświadczenia polskich urzędów mają daty ważności, a niektóre trzeba odnowić. Zbieraj je więc w kolejności, w jakiej będą potrzebne, a nie według tego, co łatwiej zdobyć.

Terminy z postanowień o zakończeniu sprawy

W dokumentach, które otrzymasz, pojawią się pojęcia znane z tej strony. Oto kilka z nich w prostych słowach.

• Uprawomocnienie to chwila, od której rozstrzygnięcie nie podlega już zaskarżeniu zwykłymi środkami. Od niej liczy się termin do wniosku.
• Umorzenie to zakończenie sprawy bez wyroku skazującego, z powodu, który wskazuje postanowienie. Daje podstawę do wniosku podobnie jak wyrok oczyszczający.
• Areszt to środek pozbawiający wolności w zakładzie w czasie postępowania; areszt domowy to pobyt w miejscu wskazanym przez sąd.
• Wniosek to pismo, którym uruchamia się postępowanie o świadczenie. Nie następuje ono z urzędu.
• Sąd apelacyjny to ten, który rozpoznaje wniosek, a nie sąd prowadzący sprawę karną.
• Przewlekłość to nadmierna długość postępowania; osobne świadczenie może przysługiwać z jej powodu, niezależnie od pozbawienia wolności.

Jeśli widzisz w piśmie słowo, którego nie zna ta lista, nie czekaj. Prześlij zdjęcie obrońcy.

Niektóre pojęcia warto zestawić, bo bywają mylone. Umorzenie i wyrok oczyszczający kończą sprawę w różny sposób, ale w każdym z tych przypadków osoba, która była pozbawiona wolności, może wnosić o świadczenie. Różnica ma znaczenie dla uzasadnienia, które sąd czyta przy ocenie wniosku, bo z niego wynika, czy zachowanie osoby przyczyniło się do zastosowania środka.

Przewlekłość to osobna kategoria: dotyczy nie pozbawienia wolności, lecz czasu trwania postępowania. Może prowadzić do odrębnego świadczenia, ale rządzi się własnymi warunkami i własnym trybem. Nie mieszaj tych dróg w tym samym piśmie, jeśli obrońca nie zaleca inaczej.

Jak kancelaria prowadzi sprawy o świadczenie za areszt

Zaczynamy od ustalenia, czy termin jeszcze biegnie. Prosimy o zdjęcie rozstrzygnięcia kończącego sprawę, ze stronami, na których widać datę, i o informację, kiedy je otrzymałeś. Na tej podstawie wiemy, ile czasu zostało. Jeśli czasu jest mało, wniosek przygotowujemy najpierw, a dokumenty uzupełniamy później, o ile procedura na to pozwala.

Zlecenie przyjmujemy po rozmowie, w której omawiamy podstawy, ryzyka i koszty. Kosztorys przekazujemy na piśmie. Nie obiecujemy przyznania świadczenia ani jego wysokości, bo rozstrzyga o tym sąd po ocenie dokumentów. Pokazujemy natomiast, które elementy są dobrze udokumentowane, a które wymagają uzupełnienia.

Dokumenty z Polski prosimy przesyłać w formie zdjęć na adres avvmassimoromano@gmail.com. Zajmujemy się ich tłumaczeniem i przygotowaniem do złożenia. Rozmowy prowadzimy po polsku, po włosku lub po angielsku, a rodzinę informujemy o każdym piśmie z sądu.

Biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pozwalają dobrać obrońcę możliwie blisko właściwego sądu. Po rozstrzygnięciu wniosku omawiamy z Tobą decyzję i ewentualne dalsze kroki. Jeżeli współpracujesz z adwokatem w Polsce, uzgadniamy podział zadań, aby żaden dokument nie został pominięty.

Gdy świadczenie zostanie przyznane, pomagamy zadbać o formalności związane z wypłatą: o podanie rachunku, o odbiór postanowienia i o ewentualne dalsze kroki, gdyby wypłata się opóźniała. Informujemy też, jak przechowywać dokumenty po zakończeniu sprawy, aby w razie dalszych pytań, na przykład ze strony urzędów w Polsce, były pod ręką.