Gdy to Państwo są pokrzywdzonymi

Kto czyta tę stronę po tym, jak stał się pokrzywdzonym

Na tę stronę trafiają osoby, którym coś zabrano, które zostały pobite, oszukane albo zagrożone podczas pobytu we Włoszech. Często są jeszcze w szoku, czasem już w Polsce, i nie wiedzą, czy zgłoszenie na policji wystarczy, czy muszą coś jeszcze zrobić, żeby sprawa się toczyła. Pytają, czy ktoś będzie ich informował o biegu postępowania i czy odzyskanie strat w ogóle wchodzi w grę, skoro sprawca bywa nieznany.

Inna sytuacja dotyczy kogoś, kto zgłosił zdarzenie i usłyszał, że sprawa „jest w toku”. Mijają dni, nikt się nie odzywa, a on nie wie, czy to normalne. Potem dostaje pismo po włosku, którego treści nie rozumie, albo nie dostaje nic. Nie wie, że część praw pokrzywdzonego trzeba uruchomić samodzielnie, bo organy nie zawiadamiają o niczym, o co nikt nie poprosił.

Są też bliscy ofiary poważnego zdarzenia: wypadku, napadu, przemocy. Chcą wiedzieć, jaką rolę mogą pełnić w postępowaniu, kto będzie występował w ich imieniu i czy można żądać odszkodowania. Ta strona jest dla wszystkich tych osób. Wyjaśnia, jakie kroki warto podjąć i w jakiej kolejności, jak uniknąć błędów, które zamykają drogi, oraz co oznaczają dokumenty, które nadejdą. Nie obiecuje, że sprawca zostanie ukarany ani że szkoda będzie naprawiona; opisuje, co pokrzywdzony może zrobić sam, a co powinien powierzyć obrońcy.

Żadna z tych osób nie musi znać przepisów; wystarczy, że zna swoje cele i potrafi je przedstawić obrońcy.

Decyzje pokrzywdzonego w początkowych dniach po zdarzeniu

Najważniejsza decyzja polega na tym, czy składać wniosek o ściganie i w jakim momencie. Przy części czynów postępowanie toczy się z urzędu, a wniosek nie jest potrzebny, przy innych bez niego sprawa nie ruszy. Ponieważ czas na jego złożenie jest ograniczony i liczy się od chwili, w której pokrzywdzony dowiedział się o czynie, rozsądnie jest ustalić z obrońcą, jak sprawa jest zakwalifikowana, i nie czekać na to, że „się wyjaśni”. Cena zwłoki to utrata możliwości wszczęcia postępowania.

Kolejny wybór dotyczy udziału w procesie karnym. Pokrzywdzony może dochodzić roszczeń w tym samym postępowaniu, w którym sądzi się sprawcę, albo osobno, w sprawie cywilnej. Udział w procesie karnym jest zwykle tańszy i szybszy, ale wiąże się z tempem sprawy karnej i z ryzykiem, że ta się nie zakończy. Droga odrębna daje większą swobodę w żądaniach, lecz kosztuje osobne postępowanie, opłaty i czas. Decyzję trzeba podjąć we właściwym momencie, bo wejście do postępowania ma swoje ograniczenia.

Odrębna decyzja dotyczy informacji. Pokrzywdzony powinien wyraźnie zażądać zawiadamiania o biegu sprawy i wskazać adres, pod którym te zawiadomienia mogą dotrzeć, bez tego pisma nie będą wysyłane. Jeśli mieszka w Polsce, adres powinien być wiarygodny i sprawdzany. Wreszcie trzeba zdecydować, czy sprzeciwić się umorzeniu postępowania, jeśli prokurator uzna, że nie ma podstaw do jego prowadzenia. Sprzeciw ma własny termin i wymaga uzasadnienia.

Dokumenty, które wzmocnią pozycję pokrzywdzonego

Pokrzywdzony nie musi udowadniać winy sprawcy, ale może przedstawić materiały, które pomagają organom ustalić fakty i oszacować szkodę. Warto zebrać je szybko, póki dostęp do nich jest prosty.

• Potwierdzenie zgłoszenia na policji lub w prokuraturze, z numerem sprawy i datą. Bez numeru trudno pytać o postępowanie, a z numerem obrońca zapyta o akta od razu.
• Dokumentacja medyczna z miejsca zdarzenia i późniejsza z Polski: karty informacyjne, wyniki badań, zwolnienia. Opis obrażeń decyduje o kwalifikacji czynu i o wysokości szkody.
• Zdjęcia obrażeń, miejsca zdarzenia, zniszczonych rzeczy, wykonane jak najszybciej. Zdjęcia robione po dłuższym czasie mają mniejszą wartość.
• Rachunki, faktury i potwierdzenia wydatków związanych ze zdarzeniem: leczenie, naprawa, nowe dokumenty, koszty podróży. Pozwalają wykazać wysokość szkody.
• Dane świadków: kto był obecny, kto widział, czy działały kamery. Sam zapis nazwisk i numerów telefonu pozwala obrońcy zabezpieczyć dowody.
• Korespondencja ze sprawcą lub z osobami, które mogą go znać: wiadomości, nagrania, zrzuty ekranu. Nie usuwaj niczego.
• Dokumenty potwierdzające tożsamość, adres i pełnomocnictwo dla obrońcy w formie przyjętej przez włoski urząd.

Wszystkie dokumenty warto przesłać obrońcy w uporządkowanej formie, z krótkim opisem każdego, tak by od razu było widać, co z niego wynika dla ustalenia szkody. Brak części materiałów nie powinien opóźniać kontaktu: obrońca ustali, co można uzupełnić z akt, a co trzeba zdobyć samodzielnie. Koszty leczenia i naprawy warto spisać w prostym zestawieniu, aby łatwiej było przedstawić roszczenie.

Co zmienia się w życiu pokrzywdzonego w trakcie sprawy

Postępowanie karne trwa długo, a pokrzywdzony czuje, że sprawa zawisła nad jego życiem. Koszty leczenia i rehabilitacji trzeba pokryć z własnej kieszeni, nawet jeśli odszkodowanie przyjdzie później i niekoniecznie w pełnej wysokości. Utracone zarobki, zwolnienia lekarskie i konieczność dojazdów na przesłuchania wpływają na budżet domowy, a pracodawca nie zawsze rozumie, dlaczego pracownik bywa nieobecny.

Bywa też, że pokrzywdzony musi spotykać się ze sprawcą na rozprawie. Dla osób po przemocy to wyzwanie emocjonalne, które trzeba omówić wcześniej z obrońcą: czy konieczna jest obecność osobista, czy można skorzystać z pomocy psychologa, czy sąd zapewni warunki, w których przesłuchanie będzie mniej obciążające. Warto też zapytać o możliwość składania zeznań w formie, która nie wymaga podróży do Włoch.

Wreszcie dochodzi sprawa dokumentów i rzeczy zajętych. Skradziony paszport, telefon czy samochód mogą zostać zatrzymane jako dowód i wrócić do właściciela dopiero po wniosku. Bez niego rzeczy leżą w depozycie, a właściciel nie ma ich w ręku. Warto więc od początku ustalić, które przedmioty są potrzebne w codziennym życiu, i poprosić obrońcę o wniosek o zwrot. Pokrzywdzony powinien także zadbać o wsparcie bliskich, bo to, co dzieje się w sądzie, może wywoływać silne emocje.

Warto także uprzedzić pracodawcę, że sprawa będzie wymagała nieobecności, i ustalić, jak je rozliczyć. Dokumenty z sądu, wezwania i zaświadczenia o stawiennictwie zwykle wystarczają do usprawiedliwienia, o ile są przetłumaczone i przedstawione w porę.

Pytania do obrońcy pokrzywdzonego

Pokrzywdzony ma inne cele niż oskarżony: chce informacji, ochrony i naprawienia szkody. Poniższe pytania pomagają ustalić, czego realnie można oczekiwać od postępowania.

• Czy w mojej sprawie wystarczy zgłoszenie, czy potrzebny jest jeszcze wniosek o ściganie, i do kiedy mogę go złożyć?
• Jak mogę dochodzić odszkodowania: w tym samym postępowaniu, w którym sądzi się sprawcę, czy w odrębnej sprawie cywilnej, i co jest korzystniejsze w mojej sytuacji?
• Jak zażądać informowania o biegu sprawy, pod jaki adres i w jakim języku będę otrzymywać pisma?
• Co zrobić, jeśli sprawca jest nieznany, i czy postępowanie w ogóle może się toczyć?
• Co się stanie, jeśli prokurator zechce umorzyć sprawę, i jak wygląda sprzeciw wobec tego rozstrzygnięcia?
• Czy muszę stawiać się osobiście na przesłuchania i rozprawy, czy mogę zostać przesłuchany w inny sposób?
• Jakie koszty ponosi pokrzywdzony za udział w postępowaniu i kto może ich zwrot od sprawcy żądać?
• Czy mogę liczyć na wsparcie psychologiczne lub prawne dla ofiar przestępstw i jak o nie wystąpić?
• Co z rzeczami zajętymi jako dowód, jak je odzyskać i kiedy?

Dobrze jest także zapytać, jak często obrońca będzie informował o biegu sprawy i w jaki sposób, aby brak wiadomości nie był odbierany jako brak działań. Pokrzywdzeni, którzy nie wiedzą, na jakim etapie jest sprawa, szybko tracą zaufanie do całego procesu, a rozmowa o tym na początku zapobiega późniejszym rozczarowaniom.

Czego pokrzywdzony nie powinien robić

Pokrzywdzeni, kierowani poczuciem krzywdy, popełniają błędy, które osłabiają ich pozycję lub narażają ich na zarzuty. Poniżej zachowania, których warto unikać.

• Nie czekaj z decyzją o wniosku o ściganie. Czas liczy się od chwili, w której dowiedziałeś się o czynie, a po jego upływie droga zostaje zamknięta.
• Nie kontaktuj się ze sprawcą samodzielnie, by „załatwić sprawę”. Takie rozmowy bywają uznane za nacisk lub groźbę i zaszkodzą Twojej pozycji.
• Nie przyjmuj pieniędzy za wycofanie zawiadomienia bez rozmowy z obrońcą. Porozumienie ma skutki, których nie widać od razu.
• Nie publikuj opisów sprawy w sieci, nie oskarżaj publicznie sprawcy. Wpisy mogą stać się podstawą zarzutu przeciw Tobie.
• Nie wyrzucaj dowodów: zdjęć, rachunków, wiadomości, uszkodzonych rzeczy. Wszystko to służy ustaleniu szkody.
• Nie zmieniaj wersji w kolejnych rozmowach z organami. Różnice będą zestawiane.
• Nie lekceważ pism z Włoch. Pismo, którego nie zrozumiesz, wyślij obrońcy tego samego dnia.

Za wszystkimi tymi zasadami stoi proste przekonanie: pokrzywdzony, który działa spokojnie i dokumentuje swoje kroki, wzmacnia swoją pozycję, a pokrzywdzony, który działa w gniewie, osłabia ją, nawet jeśli ma pełną rację. Sąd i prokurator oceniają zachowanie wszystkich stron, a wiadomość wysłana w złości do sprawcy albo wpis w sieci mogą zostać użyte przeciw pokrzywdzonemu. Dlatego warto każdą większą decyzję poprzedzić rozmową z obrońcą i zostawić emocje na koniec dnia, a nie na jego początek.

Gdy zdarzenie miało miejsce we Włoszech, a pokrzywdzony mieszka w Polsce

Pokrzywdzony, który wrócił do domu, ma wrażenie, że sprawa została za granicą i nie wymaga jego udziału. Tymczasem postępowanie toczy się we Włoszech, a organy mają prawo wzywać go na przesłuchania i rozprawy. Wezwanie może dotrzeć z opóźnieniem, a niestawiennictwo bez usprawiedliwienia może osłabić jego pozycję lub doprowadzić do zamknięcia sprawy. Dlatego trzeba z góry wskazać adres do doręczeń i osobę, która odbiera pocztę.

Dokumenty z Polski, takie jak dokumentacja medyczna, rachunki czy zaświadczenia o utraconych zarobkach, muszą zostać przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego i opatrzone potwierdzeniem autentyczności, którego oczekuje włoski urząd. Najlepiej zacząć od tych, które najbardziej wpływają na wysokość szkody. Poczta jest wolna, więc skany przesyła się od razu, a oryginały później.

Konsulat może pomóc w kontakcie z rodziną i przekazać informacje o procedurze, ale nie prowadzi sprawy i nie składa wniosków w imieniu pokrzywdzonego. Czasem przydatna jest także pomoc polskich organizacji wspierających ofiary przestępstw, zwłaszcza w sprawach przemocy. Obrońca we Włoszech współpracuje z polskim prawnikiem przy zbieraniu dokumentów, a rozmowy planuje się w godzinach pracy kancelarii, z krótkimi pisemnymi podsumowaniami.

Dobrze jest także sprawdzić, czy w Polsce toczy się równoległe postępowanie dotyczące tego samego zdarzenia, na przykład jeśli sprawca jest Polakiem albo szkoda powstała w kraju. Wtedy dochodzi do nakładania się procedur, a obrońca musi ustalić, które postępowanie ma przewagę i jak je skoordynować.

Jak studio prowadzi sprawy z udziałem pokrzywdzonych

Rozmowa zaczyna się od faktów: co się stało, kiedy, gdzie i kto zawiadomił organy. Pokrzywdzony przesyła potwierdzenie zgłoszenia i najważniejsze dokumenty na adres avvmassimoromano@gmail.com albo omawia je w rozmowie telefonicznej. Obrońca ustala, jaka kwalifikacja dotyczy czynu i czy wniosek o ściganie jest potrzebny, a następnie wskazuje czynności, które warto podjąć od razu.

W trakcie wstępnej rozmowy omawia się też, czego pokrzywdzony oczekuje: informacji, ochrony, odszkodowania. Obrońca wyjaśnia, co jest realne, a co zależy od ustaleń organów, i nie składa obietnic dotyczących wyniku. Pełnomocnictwo przygotowuje się w formie, której oczekuje włoski urząd, a podpis może zostać złożony zdalnie, jeśli to możliwe.

Studio działa w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, więc może reprezentować pokrzywdzonego w miejscu, gdzie toczy się postępowanie. Rozmowy prowadzi się po polsku i po włosku. Obrońca informuje klienta o każdym nowym piśmie, tłumaczy jego treść prostymi słowami i przypomina o terminach. Koszty, w tym tłumaczeń i ewentualnych dojazdów, omawia się z góry.

W toku sprawy obrońca przekazuje informacje o każdym istotnym ruchu: wezwaniu, decyzji prokuratora, terminie posiedzenia. Klient nie musi się dopytywać, bo komunikaty są przekazywane z własnej inicjatywy. Gdy pojawia się decyzja wymagająca wyboru, na przykład czy sprzeciwić się umorzeniu, obrońca przedstawia warianty i ich koszty, a decyzję zostawia klientowi. Rachunek za czynności omawia się z góry i ewentualnie dzieli na etapy, żeby pokrzywdzony nie ponosił nagłych wydatków.

Włoskie słowa w pismach dla pokrzywdzonych

Pisma kierowane do pokrzywdzonych używają określeń, które mają konkretne skutki. Oto najważniejsze z nich.

Persona offesa to osoba pokrzywdzona, której przysługują określone prawa w postępowaniu. Querela to wniosek o ściganie, składany w ustawowym terminie, bez którego część czynów nie jest ścigana. Denuncia to zawiadomienie o przestępstwie, składane na policji lub w prokuraturze. Parte civile to pokrzywdzony, który dochodzi roszczeń w procesie karnym, a risarcimento to odszkodowanie za szkodę. Archiviazione to umorzenie postępowania, od którego pokrzywdzony może wnieść sprzeciw, a opposizione to właśnie ten sprzeciw.

Informazione oznacza zawiadomienie o czynnościach, które pokrzywdzony musi wyraźnie zażądać. Udienza to posiedzenie lub rozprawa, a testimone to świadek, którym pokrzywdzony może być także w tej samej sprawie. Jeśli w piśmie pojawi się słowo citazione, chodzi o wezwanie, na które trzeba odpowiedzieć stawiennictwem lub przez obrońcę. Wszystkie te słowa warto pokazać obrońcy, jeśli wystąpią bez wyjaśnień.

Dla pokrzywdzonego szczególne znaczenie mają słowa oznaczające prawo do informacji i prawo do sprzeciwu, bo te uprawnienia można utracić przez zaniedbanie. Jeśli pismo mówi o zamiarze umorzenia, trzeba sprawdzić, jaki termin biegnie na sprzeciw, i zrobić to jak najszybciej, nawet jeśli pismo jest w całości po włosku. Obrońca może wtedy ocenić, czy sprzeciw ma sens, i przygotować go w odpowiedniej formie. Zdjęcie pisma wysłane tego samego dnia zwykle wystarcza, by zacząć.