Niewypłacalność, bankructwo i odpowiedzialność zarządu

Kto czyta o bankructwie spółki i w jakiej jest sytuacji

Do tej strony trafiają przede wszystkim polscy wspólnicy i członkowie zarządu spółek działających we Włoszech. Spółka przestała płacić, sąd ogłosił upadłość, pojawił się syndyk i nagle okazuje się, że problem gospodarczy stał się sprawą karną. Człowiek, który wczoraj prowadził firmę, dziś dostaje wezwanie jako osoba objęta postępowaniem. Nie wie, czy odpowiada za długi, czy za coś więcej, i boi się, że straci dorobek całego życia.

Inna sytuacja dotyczy osoby, która formalnie była członkiem zarządu, ale w praktyce nie podejmowała decyzji. Podpisała dokumenty, bo ktoś ją o to poprosił, albo była „słupem" dla znajomego z Włoch. Dowiaduje się, że odpowiadają także osoby faktycznie kierujące spółką, i że ona może odpowiadać razem z nimi. Pyta, jak wykazać, że nie miała wpływu na decyzje.

Jeszcze inna sytuacja to doradca, księgowy lub pełnomocnik spółki, który przygotowywał dokumenty. Syndyk zwraca się do niego o księgi i sprawozdania, a on nie wie, czy musi je wydać i co ma powiedzieć. Boi się, że zostanie obarczony odpowiedzialnością za cudze decyzje.

Spotykamy też wspólników mniejszościowych, którzy wnieśli kapitał i niewiele wiedzieli o prowadzeniu spraw. Dowiadują się, że braki w księgach i nieprawidłowości w sprawozdaniach mogą dotyczyć także ich, jeśli mieli dostęp do informacji. Wszystkim tym osobom potrzebna jest ocena roli, jaką pełniły, i dokumentów, które to potwierdzają.

Jak upadłość spółki uderza w życie wspólnika i zarządcy

Skutki upadłości odczuwa się natychmiast i w wielu miejscach. Najpierw majątek: sąd lub syndyk zabezpiecza aktywa spółki, a czasem także majątek osobisty osób, które mogą odpowiadać. Rachunki bankowe bywają blokowane, nieruchomości zabezpieczane, a kredyty zabezpieczone osobistymi poręczeniami zostają wypowiedziane. Człowiek, który poręczył za spółkę, musi liczyć się z tym, że wierzyciele zwrócą się do niego.

Potem praca: osoba, która była związana z upadłą spółką, ma trudności ze znalezieniem nowego zajęcia, szczególnie w branży. Pracodawcy pytają o przeszłość, a informacja o sprawie rozchodzi się w środowisku. Zarządcy obawiają się też, że nie będą mogli pełnić funkcji w innych spółkach.

W rodzinie upadłość oznacza napięcia finansowe i emocjonalne. Kredyty hipoteczne, wspólne konta i zobowiązania wobec dzieci mogą ucierpieć. Małżonek, który nie miał nic wspólnego ze spółką, może zostać objęty skutkami, jeśli majątek był wspólny. Warto z góry omówić z obrońcą i doradcą, co jest chronione, a co nie.

Dochodzi sprawa pobytu i podróży: wezwania do stawiennictwa przed syndykiem lub sądem wymagają obecności, a osoba mieszkająca w Polsce musi organizować wyjazdy. Niestawiennictwo bywa traktowane jako brak współpracy i wpływa na ocenę. Dlatego terminy trzeba planować z wyprzedzeniem.

Dochodzi sprawa kredytów prywatnych: osoba, która finansowała spółkę z własnych środków albo ze zobowiązań zaciągniętych na siebie, po upadłości zostaje z długiem bez źródła spłaty. Banki w Polsce nie czekają na wyniki postępowania we Włoszech i egzekwują zobowiązania zgodnie z umowami. Warto z góry omówić z doradcą, jak rozłożyć ten ciężar.

Decyzje, gdy syndyk sporządza sprawozdanie

Sprawozdanie syndyka jest zwykle materiałem wyjściowym postępowania karnego. Zanim ono powstanie i po jego powstaniu, trzeba zdecydować kilka spraw.

• Współpracować z syndykiem w pełni czy ostrożnie. Syndyk ma prawo do informacji i dokumentów, a odmowa współpracy bywa odczytywana jako ukrywanie. Cena pełnej współpracy: wszystko, co powiesz i przekażesz, może trafić do materiału karnego. Najrozsądniej współpracować w sposób ustrukturyzowany, na piśmie.
• Wydać księgi od razu czy po przejrzeniu. Wydanie bez przejrzenia grozi tym, że nie będziesz wiedział, co oddałeś. Zwłoka bywa odczytywana jako utrudnianie.
• Złożyć wyjaśnienia czy zaczekać. Wyjaśnienia o przyczynach niewypłacalności mogą pomóc, ale muszą być zgodne z dokumentami.
• Wskazać odpowiedzialność innych osób czy skupić się na własnej roli. Wskazanie bywa uzasadnione, lecz zmienia relacje i może obciążyć także Ciebie.
• Bronić się wspólnie z innymi członkami zarządu czy osobno. Wspólna obrona jest tańsza, ale interesy mogą się rozchodzić.

Żadna z tych decyzji nie powinna zapaść bez obrońcy. Dobrze, aby obrońca zapoznał się ze sprawozdaniem, zanim złożysz jakiekolwiek oświadczenie.

Zwróć uwagę, że w tej materii czas działa na niekorzyść osoby, która czeka. Syndyk gromadzi materiały od momentu ogłoszenia upadłości, a im później zaczniesz porządkować dokumenty, tym trudniej będzie je odtworzyć. Dlatego nie czekaj na wezwanie. Ustal, jakie dokumenty masz, jakich brakuje i kto może je dostarczyć, a następnie omów to z obrońcą.

Rozważ też, czy sprawa wymaga odrębnej oceny roli każdej osoby w spółce. Interesy wspólników, członków zarządu i doradców mogą się rozchodzić, a wspólna obrona jest bezpieczna tylko wtedy, gdy nikt nie ma powodu obciążać innych.

Księgi i dokumenty, od których zaczyna się obrona

W sprawach o bankructwo dokumenty rozstrzygają o wszystkim. Syndyk bada, czy księgi były prowadzone i czy odzwierciedlały rzeczywistość. Poniżej to, co warto zabezpieczyć.

• Księgi rachunkowe i sprawozdania finansowe z kilku ostatnich lat działalności. Braki w księgach są odrębną postacią czynu.
• Umowy i faktury z kluczowymi kontrahentami, dowody wykonania usług i dostaw.
• Dokumenty dotyczące rozporządzania majątkiem: sprzedaż aktywów, przelewy do wspólników, spłaty wierzycieli. Syndyk bada, czy nie wyprowadzono majątku przed upadłością.
• Protokoły zgromadzeń i uchwały zarządu: kto o czym decydował i kiedy. Pokazują, kto naprawdę kierował spółką.
• Korespondencję z wierzycielami, bankami i organami: ostrzeżenia, propozycje ugód, wezwania. Wykazuje, kiedy wiedziano o problemie.
• Dokumenty dotyczące Twojej roli: umowa o pełnienie funkcji, pełnomocnictwa, zakres obowiązków.
• Dowody prób ratowania spółki: dokapitalizowanie, negocjacje, plany naprawcze.

Każdy z tych dokumentów pomaga ustalić, kto za co odpowiadał, i oddzielić zwykłą niewypłacalność od zachowań, które uzasadniają zarzut.

Warto też zebrać dokumenty pokazujące sytuację spółki w czasie, gdy zaczęły się problemy: wyciągi z kont, zestawienia należności i zobowiązań, korespondencję z bankami o kredytach, informacje o opóźnieniach płatności. Pozwalają ustalić, kiedy spółka stała się niewypłacalna i czy zarząd reagował w odpowiednim momencie. Bez nich ocena zachowań sprzed upadłości opiera się wyłącznie na sprawozdaniu syndyka.

Spisz również, kto i kiedy podejmował decyzje o płatnościach, o zaciąganiu zobowiązań i o zatrudnieniu. Nawet nieformalne notatki z rozmów, wiadomości e-mail i komunikatorów mogą okazać się cenne, gdy trzeba wykazać, kto za co odpowiadał. Zrób kopie wszystkiego i przechowuj je poza urządzeniami służbowymi, które mogą zostać zabezpieczone.

Pytania do adwokata o odpowiedzialność zarządu

W sprawach o bankructwo liczy się precyzja co do ról. Poniższe pytania pomagają ją uzyskać.

• Jak nazwano zarzut: bankructwo oszukańcze czy zwykłe, i na jakiej podstawie faktycznej?
• Czy odpowiadam jako członek zarządu, czy jako osoba faktycznie kierująca, i jak to wykazać?
• Jakie braki w księgach mi się zarzuca i czy mogły wynikać z zaniedbań innych osób?
• Co syndyk wskazał w sprawozdaniu i jakie elementy można podważyć?
• Czy poręczenia osobiste za spółkę wpływają na moją odpowiedzialność karną?
• Jak wygląda odpowiedzialność za zachowania sprzed upadłości, takie jak wyprowadzenie majątku lub preferowanie wierzycieli?
• Czy mogę zostać wezwany do stawiennictwa i czy mogę działać przez pełnomocnika?
• Jak oddzielić sprawę karną od postępowania upadłościowego, aby sprawa karna nie szkodziła upadłościowej?
• Jakie są skutki dla moich innych spółek, w Polsce i we Włoszech?

Obrońca powinien rozróżniać role w spółce i wiedzieć, które dokumenty je potwierdzają. Jeśli mówi tylko ogólnie o „odpowiedzialności zarządu", poproś o konkret.

Zapytaj również, jakie obowiązki ciążyły na Tobie jeszcze przed ogłoszeniem upadłości i czy ich niedopełnienie jest zarzucane. Zapytaj, czy sprawozdania i informacje, które składałeś, były poprawne, i co się stanie, jeśli okaże się, że zawierały błędy. Zapytaj, jak wygląda sytuacja, gdy część dokumentów znajduje się u syndyka lub u byłego księgowego i nie masz do nich dostępu. Zapytaj wreszcie, jak wykazać, że decyzje, które podejmowałeś, były uzasadnione w danym czasie, nawet jeśli później okazały się nietrafne.

Gdy spółka jest włoska, a wspólnik mieszka w Polsce

Wielu Polaków wchodzi w spółki włoskie z kapitałem lub z funkcją, a potem wraca do kraju. Dowiadują się o upadłości z korespondencji, która dociera z opóźnieniem, albo od innych wspólników. Przesyłka od syndyka jest po włosku i zawiera terminy. Jeśli adres w rejestrze jest nieaktualny, pismo nie dotrze, a termin upłynie.

Dokumenty spółki znajdują się we Włoszech, ale dokumenty osobiste wspólnika, takie jak dowody wpłat kapitału czy umowy z polskim doradcą, są w Polsce. Zebranie ich i przetłumaczenie wymaga czasu. Obrońca włoski powinien współpracować z polskim doradcą lub adwokatem, aby uniknąć sprzeczności w oświadczeniach składanych w Polsce i we Włoszech.

Wezwania do stawiennictwa wymagają podróży. Jeśli osoba nie może przyjechać, trzeba ustalić, czy sprawa może być prowadzona przez pełnomocnika, i kiedy obecność jest konieczna. Dobrze jest rozmawiać o tym z obrońcą z wyprzedzeniem, bo niestawiennictwo bywa odczytywane na niekorzyść.

Konsulat nie wpływa na postępowanie, ale może pomóc w kontakcie z rodziną i w uzyskaniu dokumentów. Warto też zapytać, jak włoska upadłość wpływa na polskie spółki, w których wspólnik pełni funkcje, bo skutki mogą wykraczać poza granice danego kraju. Przy wysyłaniu dokumentów do Włoch pamiętaj, że oryginały i kopie trzeba odróżnić i opisać.

Pamiętaj, że rejestry spółek we Włoszech są publiczne i zawierają dane osób pełniących funkcje. Jeśli Twoje nazwisko wciąż tam figuruje, a Ty uważasz, że funkcję zakończyłeś, zapytaj obrońcę, jak to udokumentować. Zaniechanie zmiany w rejestrze bywa wykorzystywane przeciwko osobom, które twierdzą, że od dawna nie miały wpływu na spółkę.

Jak kancelaria prowadzi sprawy o bankructwo

Zaczynamy od ustalenia roli klienta w spółce i od przeglądu dokumentów, które to potwierdzają. Prosimy o zdjęcia pism od syndyka i sądu, o dokumenty rejestrowe spółki i o wszystko, co klient ma z okresu działalności. Wystarczy wiadomość na avvmassimoromano@gmail.com albo prośba o telefon. Rozmowy prowadzimy po polsku, po włosku lub po angielsku.

Na tej podstawie przygotowujemy zestawienie: kto w spółce był kim, jakie decyzje podejmował, jakie dokumenty to potwierdzają i jakie zarzuty mogą się pojawić. Zestawienie pozwala klientowi zrozumieć, gdzie sprawa jest mocna, a gdzie wymaga wyjaśnień, zanim złoży jakiekolwiek oświadczenie.

Kancelaria ma biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, więc obrońca może stawić się przy czynnościach w miejscu postępowania. W sprawach z udziałem wielu osób ustalamy, kogo reprezentujemy, aby uniknąć sprzeczności interesów. W razie potrzeby wskazujemy innego obrońcę dla pozostałych.

Nie składamy obietnic dotyczących wyniku. Zamiast tego opisujemy, jakie czynności nastąpią, jakie dokumenty trzeba zabezpieczyć i kiedy można ocenić stan sprawy. Po każdym kroku przekazujemy krótkie podsumowanie.

Przy sprawach spółek proponujemy klientowi zgromadzenie dokumentów w uporządkowanym archiwum, do którego dostęp mają tylko on i obrońca. Dokumenty opisujemy: kto je sporządził, kiedy i czego dotyczą. Archiwum pozwala szybko odpowiedzieć na pytania organów i uniknąć sytuacji, w której klient musi odtwarzać z pamięci to, co jest zapisane na papierze. Jeśli klient mieszka w Polsce, przekazuje skany, a oryginały przechowuje u siebie do czasu, gdy będą potrzebne.

Czego nie robić, gdy spółka traci płynność

Zachowania w ostatnich miesiącach przed upadłością często decydują o tym, czy problem gospodarczy stanie się sprawą karną. Oto, czego lepiej unikać.

• Nie wyprowadzaj majątku ze spółki. Sprzedaż aktywów poniżej wartości, przelewy do wspólników i spłaty wybranych wierzycieli przed upadłością bywają podstawą zarzutu.
• Nie niszcz ani nie ukrywaj ksiąg. Braki w księgach są odrębną postacią czynu, a odtworzenie ich po fakcie bywa niemożliwe.
• Nie zwlekaj ze zgłoszeniem niewypłacalności. Obowiązki przed upadłością istnieją, a ich niedopełnienie ma własne skutki.
• Nie podpisuj sprawozdań, których nie rozumiesz. Nieprawdziwe informacje w sprawozdaniach są odrębną postacią czynu.
• Nie przerzucaj odpowiedzialności na innych bez dokumentów. Oskarżenie bez dowodów szkodzi Tobie.
• Nie zakładaj, że formalna funkcja chroni. Odpowiada także zarząd faktyczny, a formalna funkcja bez realnego wpływu bywa równie ryzykowna.
• Nie rozmawiaj o sprawie z innymi członkami zarządu bez obrońcy. Uzgodnienia widać w wiadomościach i bywają odczytywane jako ustalanie wersji.

Nie przekazuj dokumentów syndykowi bez wiedzy obrońcy, jeśli nie ma obowiązku. Syndyk ma szerokie prawa, ale zakres ich zależy od okoliczności, a to, co oddasz, nie wróci. Zawsze zachowaj kopię i spisz, co przekazano.

Nie zakładaj, że rozmowa z syndykiem jest niezobowiązująca. Jego notatki trafiają do sprawozdania, a sprawozdanie do organów karnych. Rozmawiaj uprzejmie, odpowiadaj na piśmie i nie wdawaj się w oceny winy.

Nie wyjeżdżaj z kraju na dłużej bez uprzedzenia obrońcy, jeśli toczy się postępowanie. Niedostępność w czasie, gdy syndyk lub organy potrzebują wyjaśnień, bywa odczytywana jako unikanie odpowiedzialności.

Pojęcia z pism syndyka i sądu

Pisma syndyka i sądu zawierają pojęcia, które warto rozumieć.

• Bankructwo oszukańcze to postać czynu obejmująca zachowania, które mają na celu uszczuplenie masy upadłości lub pokrzywdzenie wierzycieli; ma wyższe zagrożenie niż bankructwo zwykłe.
• Bankructwo zwykłe to postać czynu o niższym zagrożeniu, obejmująca zaniedbania i nieostrożne zachowania prowadzące do niewypłacalności.
• Sprawozdanie syndyka to dokument opisujący stan spółki i zachowania zarządu; jest zwykle materiałem wyjściowym postępowania karnego.
• Braki w księgach to niewłaściwe prowadzenie lub brak dokumentacji; stanowią odrębną postać czynu.
• Zarząd faktyczny to osoba, która rzeczywiście kieruje spółką, choć nie jest formalnie członkiem zarządu; odpowiada na równi z zarządem formalnym.
• Masa upadłości to majątek spółki, który podlega podziałowi między wierzycieli.

Jeżeli w piśmie jest słowo spoza tej listy, wyślij zdjęcie obrońcy przed jakąkolwiek odpowiedzią.

Kilka pojęć wymaga dopowiedzenia, bo w pismach pojawiają się w różnych kontekstach. „Niewypłacalność" oznacza stan, w którym spółka nie jest w stanie regulować zobowiązań na bieżąco; sama w sobie nie jest przestępstwem, a staje się nim dopiero w połączeniu z zachowaniami, które pogłębiły szkodę wierzycieli. „Preferowanie wierzycieli" to spłacanie wybranych wierzycieli kosztem pozostałych w sytuacji, gdy spółka jest już niewypłacalna. „Wyprowadzenie majątku" to przeniesienie aktywów poza spółkę w sposób, który uszczupla zasób dostępny dla wierzycieli.

Pojęcia te opisują zachowania, nie skutki. Syndyk analizuje, czy do nich doszło, a organy karne oceniają, czy miały charakter przestępny. Jeśli widzisz je w piśmie, poproś obrońcę o wyjaśnienie, o który konkretnie ruch chodzi i w jakim czasie nastąpił.