Gdy warunki pozbawienia wolności blokują nakaz

Co zmienia się w życiu osoby, wobec której wydano nakaz, gdy w grę wchodzą warunki w zakładzie

Osoba, wobec której wydano europejski nakaz aresztowania, żyje od chwili zatrzymania w stanie, w którym każda decyzja ma wpływ na przyszłość. Zatrzymanie oznacza utratę pracy, rozłąkę z rodziną i przerwę w leczeniu, jeśli takie było. Dzieci pytają, kiedy tata lub mama wróci. Pracodawca czeka na wiadomość. Mieszkanie wymaga opłat, których nikt nie wnosi, a konto bankowe bywa zablokowane. Jeśli nakaz dotyczy sprawy z innego kraju, rodzina często dowiaduje się o wszystkim pośrednio.

W takiej sytuacji pytanie o warunki w zakładzie, do którego osoba miałaby trafić, przestaje być teoretyczne. Zatrzymany boi się przekazania do miejsca, o którym czytał lub słyszał, że jest przepełnione, brudne albo niebezpieczne. Chce wiedzieć, czy może się na to powołać, i co zrobić, aby powołanie się na warunki miało sens. Rodzina szuka raportów, artykułów i opinii, ale nie zawsze wie, które z nich mają znaczenie w postępowaniu.

Zdarza się też, że osoba jest chora. Wymaga leków, regularnych badań albo opieki, której zakład może nie zapewnić. Wtedy stan zdrowia i warunki łączą się w całościową ocenę, a zaświadczenia lekarskie nabierają ogromnej wagi. Niedoprecyzowane zaświadczenie, napisane w kilku zdaniach, nie przekona nikogo.

Dla osoby, której sprawa dotyczy Polski i Włoch, dochodzi jeszcze język i odległość. Dokumenty są w kilku językach, a kontakt z obrońcą za granicą wymaga czasu.

Kto trafia na tę stronę

Najczęściej jest to osoba zatrzymana na podstawie nakazu wydanego przez sąd innego państwa, która dowiedziała się, że przekazanie może nastąpić w ciągu krótkiego czasu. Siedzi w areszcie, widuje się z obrońcą, a ten pyta, czy ma jakiekolwiek informacje o zakładzie, do którego miałaby trafić. Osoba nie ma, ale boi się najgorszego.

Inna sytuacja dotyczy rodziny zatrzymanego. Matka, żona albo brat czyta w internecie o przeludnieniu i złych warunkach w więzieniach, i uważa, że to wystarcza, aby sąd odmówił przekazania. Pyta obrońcę, dlaczego nie składa się tego od razu, i dlaczego mówi o potrzebie dokumentów, których nikt nie ma.

Jeszcze inna sytuacja to osoba przebywająca we Włoszech, wobec której wydano nakaz w innym państwie, na przykład w Polsce. Pytanie dotyczy warunków w zakładzie w państwie wydającym nakaz. Obrońca musi dowiedzieć się, jakie informacje można zebrać i od kogo, i jak je przedstawić sądowi, który nie zna systemu.

Zdarza się również, że czytają to osoby, które mają już wyrok i boją się osadzenia w konkretnym miejscu. Wspólne jest to, że wszyscy chcą wiedzieć, czy powołanie się na warunki działa, i jak sprawić, żeby zadziałało.

Do tej grupy należą także osoby, których nakaz dotyczy sprawy sprzed lat, o której prawie zapomniały, i które dopiero po zatrzymaniu dowiadują się, że ktoś prowadził przeciw nim postępowanie. Zaskoczenie utrudnia decyzje, bo nie ma czasu na zebranie dokumentów, a terminy biegną.

Co zebrać, żeby argument o warunkach miał podstawę

Sąd nie przyjmuje ogólnych twierdzeń. Wymaga danych o systemie i o konkretnym zakładzie, w którym osoba miałaby przebywać. Dokumenty trzeba zbierać z wyprzedzeniem.

• Raporty organizacji międzynarodowych i krajowych, które opisują stan systemu penitencjarnego: kontrole, orzeczenia, sprawozdania. Im nowsze i bardziej szczegółowe, tym większa waga.
• Orzeczenia sądów dotyczące warunków w zakładach w danym państwie, jeśli istnieją. Wskazują, że problem został stwierdzony urzędowo.
• Informacje o konkretnym zakładzie: jego nazwa, rodzaj, obłożenie, warunki sanitarne, dostęp do opieki. Bez danych o miejscu argument pozostaje ogólny.
• Zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia, rozpoznaniach, lekach i potrzebnej opiece, najlepiej szczegółowe i aktualne, w tłumaczeniu.
• Dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej: opieka nad dziećmi, osoby zależne, praca. Mają znaczenie, choć nie przesądzają.
• Opinie niezależnych ekspertów i organizacji, które odwiedzały zakłady lub monitorują warunki.
• Zapewnienia państwa wydającego nakaz, jeśli zostały złożone, razem z oceną ich konkretności.

Wszystko zachowaj w oryginale i w tłumaczeniu. Obrońca oceni, co z tego trafi do sądu, a co zostanie na później.

Dołącz do zestawu dokumenty pokazujące, że osoba ma stałe miejsce zamieszkania i więzi, bo sąd bierze to pod uwagę przy ocenie, czy przekazanie jest w danej sytuacji uzasadnione. Zachowaj też wszelką korespondencję z organami państwa wydającego nakaz, jeśli taka istnieje, oraz dane dotychczasowych obrońców. Zapisz, co wiesz o zakładzie od osób, które tam przebywały, oraz kto jest gotów to potwierdzić. Informacje przekazywane pośrednio mają niewielką wagę, ale mogą wskazać, gdzie szukać dokumentów.

Wybory, przed którymi stoi zatrzymany

Po zatrzymaniu na podstawie nakazu pojawiają się rozwidlenia, z których każde ma swoją cenę.

Zgodzić się na przekazanie czy je zakwestionować. Zgoda skraca postępowanie i bywa korzystna, jeśli osoba chce jak najszybciej wrócić i zamknąć sprawę. Cena: po zgodzie nie można już powoływać się na warunki, a zmiana zdania jest trudna. Sprzeciw otwiera drogę do badania warunków, ale wydłuża pobyt w areszcie i wymaga przygotowania materiałów.

Powołać się na warunki od razu czy poczekać na dane. Złożenie ogólnego twierdzenia na początkowym posiedzeniu wygląda na działanie, ale bez danych o zakładzie nie wystarczy i może zostać odrzucone. Poczekanie na materiały opóźnia sprawę, ale pozwala zbudować argument. Sąd zwykle prosi państwo wydające nakaz o dodatkowe informacje i wyznacza termin na odpowiedź.

Przedstawić stan zdrowia czy go pominąć. Stan zdrowia otwiera osobną ścieżkę, ale wymaga ujawnienia danych medycznych. Cena: informacje o chorobie trafiają do akt i do organów państwa wydającego nakaz.

Studio nie obiecuje wyniku. Pomaga ocenić, który wariant najlepiej pasuje do sytuacji, i co każdy z nich zamyka.

Osobny wybór dotyczy tego, czy prosić o zastosowanie łagodniejszego środka niż areszt na czas postępowania. Wniosek o zwolnienie z aresztu zwiększa szansę na przygotowanie obrony na wolności, ale wymaga zapewnień, że osoba nie ucieknie. Cena: zobowiązania, takie jak zgłaszanie się, zakaz opuszczania kraju, kaucja. Brak wniosku pozostawia osobę w areszcie, ale nie obciąża jej nowymi obowiązkami.

Czego nie robić, gdy warunki mogą zablokować przekazanie

Błędy w tej materii wynikają zwykle z dobrych intencji i z lęku o bliskiego.

• Nie opieraj się na ogólnych artykułach prasowych. Sąd nie uwzględnia opinii, które nie dotyczą konkretnego zakładu i nie pochodzą z wiarygodnego źródła.
• Nie przesadzaj w opisie warunków. Przesadzone lub nieprawdziwe stwierdzenia obniżają wiarygodność całej obrony.
• Nie rozmawiaj o sprawie ze współosadzonymi. Rozmowy w areszcie bywają przywoływane przez innych jako relacje o przyznaniu się.
• Nie podpisuj zgody na przekazanie bez rozmowy z obrońcą. Zgoda jest trudna do cofnięcia, a jej skutki są poważne.
• Nie przekazuj rodzinie szczegółów sprawy przez telefon z aresztu. Rozmowy mogą być nagrywane.
• Nie ukrywaj przed obrońcą stanu zdrowia. Informacja, której obrońca nie zna, nie może być użyta w obronie.
• Nie zakładaj, że sąd sam znajdzie dane o zakładzie. Ciężar przedstawienia konkretów spoczywa na obronie.

Nie zakładaj, że rodzina może samodzielnie uzyskać informacje od zakładu i przekazać je sądowi. Zakład nie odpowiada na takie pytania, a nieprecyzyjne informacje z internetu obniżają wiarygodność argumentu. Nie wysyłaj do sądu własnych listów z opisem warunków, bo mogą zostać potraktowane jako wypowiedzi zainteresowanej strony. Nie rezygnuj z obrońcy w państwie wydającym nakaz, uznając, że wystarczy ten w państwie zatrzymania. Nie ukrywaj poprzednich wyroków ani postępowań, bo wyjdą na jaw i obniżą zaufanie sądu. Nie zakładaj, że zapewnienia państwa wydającego nakaz są puste, bo ich analiza bywa rozstrzygająca.

Pytania do obrońcy w sprawie nakazu i warunków

Warto je zadać od razu, bo terminy w tej materii są krótkie.

• Jakie dane o systemie penitencjarnym państwa wydającego nakaz są dostępne i które z nich sąd uzna za wiarygodne?
• Jak ustalić, w którym konkretnie zakładzie miałbym przebywać, i kto może udzielić tej informacji?
• Co oznacza badanie warunków w etapach i jak się do niego przygotować, żeby nie przegrać na początku?
• Czy państwo wydające nakaz może złożyć zapewnienia i jak ocenia się, czy są wiążące?
• Czy mój stan zdrowia może wpłynąć na decyzję i jakie dokumenty są potrzebne?
• Czy postępowanie może zostać odroczone do czasu uzyskania informacji i jak długo?
• Czy sąd może przekazać mnie warunkowo, na przykład z zapewnieniem dotyczącym miejsca odbywania kary?
• Co się stanie, jeśli odmówię zgody, a sąd jednak zdecyduje o przekazaniu, i czy przysługuje mi odwołanie?
• Jakie koszty obejmuje obrona i jak koordynujecie się z obrońcą w państwie wydającym nakaz?

Zapytaj również, jak długo zwykle trwa uzyskanie informacji od państwa wydającego nakaz i czy zatrzymany pozostaje w tym czasie w areszcie. Zapytaj, kto zapłaci za tłumaczenia raportów i opinii oraz czy można prosić o pomoc z urzędu. Zapytaj, czy rodzina może w jakikolwiek sposób pomóc w zbieraniu informacji o zakładzie i czego nie powinna robić. Zapytaj wreszcie, jak wygląda kontakt z obrońcą w państwie wydającym nakaz i kto kieruje wymianą informacji.

Gdy sprawa dotyczy Polski i Włoch

Nakaz z natury rzeczy łączy państwa: to, które go wydało, i to, w którym osoba została zatrzymana. Każde z nich ma własny sąd, własnego obrońcę, własne terminy i własny język. Obrona musi działać w państwie wydającym i w państwie wykonującym naraz, a to wymaga ścisłej koordynacji. Obrońca w państwie zatrzymania prowadzi postępowanie o przekazanie, a obrońca w państwie wydającym nakaz zna sprawę, która legła u podstaw nakazu, i warunki, w jakich osoba będzie przebywać.

Dokumenty muszą krążyć między państwami w tłumaczeniu. Zaświadczenia lekarskie, raporty i opinie ekspertów trzeba przetłumaczyć przysięgle, a to zajmuje czas. Ustalamy z wyprzedzeniem, które dokumenty są najważniejsze, i tłumaczymy je w kolejności. Czas ma znaczenie, bo postępowanie o przekazanie ma krótkie terminy.

Rodzina bywa jeszcze gdzie indziej, w Polsce, i musi zorganizować odwiedziny, kontakt telefoniczny i przesyłki. Polska i Włochy leżą w tej samej strefie czasowej, więc rozmowy z obrońcą nie wymagają przeliczania godzin. Konsulat polski może pomóc w sprawach tożsamości, w kontakcie z rodziną i w informacjach o miejscu pobytu, ale nie prowadzi sprawy i nie ocenia warunków w zakładzie.

Gdy osoba przebywa we Włoszech i czeka na przekazanie, obrońcy w państwie wydającym i w państwie wykonującym uzgadniają, jakie informacje o zakładzie trzeba zdobyć, kto je zdobędzie i jak zostaną przedstawione sądowi.

Warto z góry ustalić, kto w rodzinie jest osobą kontaktową dla obrońcy, bo jednocześnie kilka osób dzwoniących z tymi samymi pytaniami opóźnia pracę.

Słowa, które znajdziesz w pismach o przekazaniu

Pisma i orzeczenia używają pojęć, które warto rozumieć.

• Europejski nakaz aresztowania to decyzja sądowa państwa członkowskiego, na podstawie której osoba może zostać przekazana do innego państwa.
• Przekazanie to fizyczne wydanie osoby państwu wydającemu nakaz. Poprzedza je postępowanie przed sądem.
• Państwo wydające i państwo wykonujące to państwa uczestniczące w sprawie. Warunki w zakładzie bada sąd państwa wykonującego.
• Nieludzkie lub poniżające traktowanie to podstawa, na której można odmówić przekazania, jeśli istnieje rzeczywiste ryzyko takiego traktowania.
• Badanie w etapach oznacza, że sąd ocenia najpierw dane o systemie, a potem dane o konkretnym zakładzie.
• Zapewnienia to deklaracje państwa wydającego nakaz co do warunków, w jakich osoba będzie przebywać. Sąd ocenia ich wiążący charakter.
• Odroczenie to czasowe wstrzymanie postępowania w celu uzyskania informacji.
• Stan zdrowia osadzonego to okoliczność, którą sąd bierze pod uwagę przy ocenie ryzyka.

Zwróć uwagę, że sąd nie bada warunków w całym systemie, lecz w konkretnym miejscu, w którym osoba miałaby przebywać. Ogólne stwierdzenie o przeludnieniu może otworzyć badanie, ale nie wystarczy do odmowy. Zapewnienia państwa wydającego nakaz nie są automatycznie wiążące, lecz sąd może uznać je za wystarczające, jeśli są konkretne i dotyczą określonych warunków. Odroczenie nie jest odmową, tylko czasem na uzyskanie informacji. Jeśli w piśmie znajdziesz słowo, którego nie rozumiesz, poproś o objaśnienie, zanim złożysz oświadczenie.

Jak studio prowadzi sprawy o przekazanie

Prosimy o przesłanie nakazu, wszystkich pism, które otrzymałeś, oraz dokumentów dotyczących stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej. Dokumenty można przekazać pocztą elektroniczną albo przez rodzinę. Nie trzeba ich tłumaczyć przed wysłaniem, bo przegląd wstępny odbywa się na materiale w polskim i włoskim. Gdy klient jest w areszcie, planujemy odwiedziny i rozmowę poufną jak najszybciej.

W rozmowie wstępnej ustalamy, jaki to nakaz, jakie postawiono zarzuty, jakie terminy już biegną i co zatrzymany chce zrobić: zgodzić się czy zakwestionować. Pytamy o stan zdrowia, o sytuację rodzinną i o to, czy w sprawie wcześniej występował inny obrońca. Przedstawiamy możliwe drogi i ich koszt, bez obietnic co do wyniku.

Pracujemy po polsku i po włosku, w razie potrzeby z tłumaczem przysięgłym. Studio ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a w sprawach, w których postępowanie toczy się w innym państwie, koordynujemy pracę z obrońcą lokalnym i dbamy o to, aby linia obrony była spójna w każdym z państw.

Nie szacujemy szans procentowo. Po każdej istotnej czynności przesyłamy zwięzłą notatkę po polsku, a terminy przypominamy przed ich upływem. Kontakt telefoniczny i pocztowy podajemy na stronie, a w pilnych sprawach odpowiadamy poza godzinami biura.

Dla każdego klienta przygotowujemy wykaz dokumentów do zdobycia, z krótkim wyjaśnieniem po polsku, po co każdy jest potrzebny, kto może go dostarczyć i jak szybko. Po rozmowie z klientem przesyłamy rodzinie, za zgodą klienta, informację o najbliższych terminach.