Ta sama sprawa w dwóch państwach

Kiedy ta sama sprawa wraca: praca, wyjazdy i rodzina

Gdy wyrok z Polski jest już w szufladzie, a włoski urząd przysyła pismo w tej samej sprawie, zwykłą reakcją jest niedowierzanie. Człowiek zapłacił grzywnę, odbył karę albo usłyszał umorzenie, i uznał sprawę za zamkniętą. Tymczasem w zagranicznym urzędzie widnieje sprawa o to samo zdarzenie, niezależnie od tego, co stało się w kraju.

W życiu zawodowym skutki są wyczuwalne od razu. Kierowca zawodowy waha się, czy jechać do Włoch, bo boi się zatrzymania na granicy. Osoba pracująca w firmie wysyłającej pracowników za granicę nie wie, czy powiedzieć o sprawie przełożonemu, i boi się, że ten uzna ją za zagrożenie dla kontraktu. Przedsiębiorca z kolei zastanawia się, czy to, co zostało uregulowane w Polsce, nie zostanie potraktowane we Włoszech jako odrębna sprawa.

W rodzinie pojawia się niepokój o spokojny wypoczynek, wyjazdy na święta do krewnych i podróże, w których uczestniczą dzieci. Człowiek, który nosi w głowie możliwość zatrzymania, planuje życie ostrożniej niż inni, a to ma swój koszt emocjonalny i finansowy.

Dobra wiadomość jest taka, że prawo europejskie przewiduje zasadę, na którą można się powołać. Zła, że zasada nie działa sama. Trzeba ją podnieść, udokumentować, a czasem wykazać, że kara rzeczywiście została wykonana. Im wcześniej Pani lub Pan zgromadzi dokumenty, tym mniej nerwowych dni czeka w oczekiwaniu na odpowiedź.

Pojawia się także pytanie o pieniądze: tłumaczenia i pisma kosztują, a wynik nie jest przesądzony, więc wydatki trzeba planować z rozsądkiem.

Kto pyta o ponowne ściganie za ten sam czyn

Na tę stronę trafia osoba, która odbyła karę w Polsce, a teraz słyszy o sprawie we Włoszech. Czasem jest to wiadomość od znajomego, że ktoś pytał o nią na policji, czasem pismo z włoskiej prokuratury, czasem sygnał z granicy, gdy kontrola wykazała wpis. W każdym wypadku pytanie jest to samo: czy to w ogóle możliwe, żeby sądzić kogoś ponownie za to, za co już zapłacił?

Jest też przedsiębiorca, który uregulował zaległość wobec urzędu skarbowego w Polsce i dostał tam nałożoną sankcję, a później dowiedział się, że ta sama transakcja jest przedmiotem sprawy karnej we Włoszech. Zastanawia się, czy kara administracyjna nie była już karą w rozumieniu zakazu ponownego sądzenia.

Inna sytuacja to rodzic, którego dziecko miało wypadek w drodze. Sprawę prowadzono w Polsce i zamknięto, ale po latach włoscy śledczy zainteresowali się tym samym zdarzeniem, bo zdarzyło się na ich terenie. Rodzic pyta, czy może jeszcze wyjeżdżać do Włoch bez lęku.

Wszystkie te osoby łączy to, że zasada istnieje, ale wymaga przygotowania. Nie wystarczy powiedzieć urzędnikowi, że sprawa została załatwiona w innym kraju. Trzeba pokazać dokumenty i wykazać, że chodzi o ten sam czyn, a nie o podobny, i że spełniony jest warunek dotyczący wykonania kary. Ta strona wyjaśnia, jak do tego podejść.

Niektóre z tych osób przypominają sobie, że w Polsce zawarły ugodę albo dobrowolnie poddały się karze. Zastanawiają się, czy ten tryb także chroni przed ponownym ściganiem.

Dokumenty z Polski, bez których zarzut nie ruszy

Powołanie się na zakaz ponownego sądzenia opiera się na papierach. Urzędnik we Włoszech nie sprawdzi z własnej inicjatywy polskich rejestrów, więc dokumenty musi dostarczyć obrona, najlepiej w tłumaczeniu zrozumiałym dla odbiorcy.

• Prawomocny wyrok lub postanowienie o umorzeniu. Dokument, który kończy sprawę w Polsce, z klauzulą prawomocności. Bez niej urząd nie uzna, że sprawa jest zamknięta.
• Zaświadczenie o wykonaniu kary. Potwierdza, że kara została odbyta, jest w trakcie wykonywania albo nie można jej wykonać. To warunek, który włoski organ sprawdza najpierw.
• Akt oskarżenia lub inny dokument opisujący czyn. Dzięki niemu można zestawić opis czynu w Polsce z opisem we Włoszech i pokazać, że chodzi o to samo zdarzenie.
• Pismo lub nakaz z Włoch. Skan z kopertą, bo od treści zarzutu zależy ocena tożsamości czynu.
• Dokumenty dotyczące sankcji administracyjnych. Decyzje, wezwania do zapłaty, potwierdzenia wpłat, jeśli w grę wchodziła kara pieniężna nałożona przez urząd.
• Tłumaczenia poświadczone. Polskie orzeczenia przekłada się na język włoski, a pisma włoskie na polski, aby urzędnicy i obrońca mogli porównać treść.

Pomaga także własna chronologia: daty zdarzenia, wszczęcia i zakończenia sprawy w Polsce, zapłaty lub odbycia kary. Warto wskazać, gdzie fizycznie leżą oryginały i kto ma upoważnienie do ich odbioru, bo polski sąd wydaje odpisy w trybie, który wymaga czasu. Skany należy przesłać obrońcy w wiadomości mailowej, z opisem rodzaju dokumentu w nazwie pliku, aby nie trzeba było zgadywać, który wyrok jest który.

Podnieść zarzut od razu czy poczekać na włoskie pismo

Osoba, która dowiaduje się o sprawie we Włoszech, staje przed kilkoma wyborami. Każdy z nich ma swoją cenę i warto je rozważyć spokojnie.

• Powołać się na zakończoną sprawę zawczasu. Obrońca składa pismo do włoskiego urzędu, załącza dokumenty i prosi o zamknięcie sprawy. Zaleta: sprawa może się skończyć, zanim ktokolwiek wyda nakaz. Cena: ujawnia się własne stanowisko, zanim zobaczy się akta, a niekompletne dokumenty mogą dać pretekst do zakwestionowania zarzutu.
• Poczekać, aż włoski organ sam przedstawi zarzut. Zaletą jest to, że obrońca widzi dokładny opis czynu i może dopasować argumentację. Ceną jest ryzyko, że w międzyczasie zostanie wydany nakaz, a zatrzymanie na granicy nastąpi, zanim zarzut zostanie podniesiony.
• Nie jechać do Włoch do czasu wyjaśnienia. To rozwiązanie bezpieczne, ale kosztowne dla osób, które mają tam pracę lub rodzinę. Warto je porównać z kosztem przygotowania pisma i oczekiwania na odpowiedź.

Wybór zależy od tego, jak wygląda dokumentacja po stronie polskiej, i od tego, jak mocne są dowody, że kara została wykonana. O tym decyduje analiza dokumentów, nie intuicja.

Wspólnym ryzykiem jest zwłoka. Włoski nakaz, który trafi do systemu, działa niezależnie od tego, czy ktokolwiek wie o sprawie. Dlatego decyzja o podniesieniu zarzutu nie powinna czekać na idealne dokumenty: lepiej zacząć od tych, które są dostępne, a braki uzupełniać w toku. Obrońca ocenia, które pismo wystarczy na początek i jakie dokumenty trzeba dosłać.

Czego nie robić, gdy sprawa jest już zamknięta w innym kraju

Zasada ochrony przed ponownym sądzeniem bywa osłabiana przez zachowania, które na pozór wydają się rozsądne.

• Nie zakładać, że wystarczy powiedzieć o zamkniętej sprawie. Funkcjonariusz na granicy nie rozstrzyga, czy to ten sam czyn. Zatrzyma osobę, jeśli nakaz widnieje w systemie, a wyjaśnienia będą składane później.
• Nie wyrzucać papierów po zakończeniu sprawy w Polsce. Prawomocny wyrok i potwierdzenie wykonania kary mogą być potrzebne za wiele lat.
• Nie podpisywać oświadczeń po włosku bez przekładu. Można nieświadomie uznać fakty, które potem posłużą do wykazania odmienności czynu.
• Nie opisywać sprawy w mediach społecznościowych. Publiczne wpisy mogą zostać użyte do wykazania, że czyny się różnią.
• Nie składać wyjaśnień we Włoszech przed rozmową z obrońcą. Opis zdarzenia powinien być spójny z tym, co powiedziano w Polsce.
• Nie liczyć na to, że kara administracyjna sama blokuje sprawę. Jej wpływ zależy od charakteru sankcji, więc trzeba to ocenić odrębnie.

• Nie wysyłać oryginałów zwykłą pocztą ani nie przekazywać ich osobom postronnym. Odpis prawomocnego wyroku bywa trudny do odtworzenia, a jego utrata kosztuje czas.
• Nie sprawdzać na własnej skórze, czy nakaz istnieje, wjeżdżając do Włoch. Jeśli istnieje, zatrzymanie nastąpi, a zarzut trzeba będzie podnosić z miejsca zatrzymania.
• Nie opowiadać o zamkniętej sprawie pracodawcy ani kontrahentom bez uzgodnienia z obrońcą. Informacja wypowiedziana na głos nie wróci.
• Nie zakładać, że polski urzędnik wystawi zaświadczenie od ręki. Odpisy z archiwum sądowego i potwierdzenia z zakładu karnego powstają w terminach, na które Pani lub Pan nie ma wpływu, więc wniosek o nie trzeba złożyć natychmiast po wiadomości o sprawie.

Pytania do obrońcy o zamkniętą sprawę i włoski nakaz

Rozmowa o ponownym ściganiu wymaga precyzji. Poniższe pytania pomagają zebrać informacje, bez których obrońca nie ustali, czy zarzut ma sens.

• Czy opis czynu we Włoszech obejmuje to samo zdarzenie, które było przedmiotem sprawy w Polsce, czy tylko część albo okoliczności pokrewne?
• Czy moja kara została wykonana w sposób, który spełnia warunek, czy istnieją elementy, które nie zostały wykonane?
• Czy sankcja administracyjna, którą zapłaciłem, może być uznana za karną i jakie to ma skutki?
• Czy umorzenie z powodów merytorycznych działa tak samo jak wyrok skazujący, a umorzenie formalne inaczej?
• Czy zasada obejmuje także nakazy karne i tryby skrócone, w których nie było rozprawy?
• W jakiej formie i do jakiego organu złożyć zarzut, aby został rozpoznany zanim ktokolwiek wyda nakaz?
• Co zrobić, jeśli zostanę zatrzymany na granicy przed złożeniem zarzutu, i kogo wtedy powiadomić?

Dobrze zapytać także o to, jak długo zwykle trwa rozpoznanie takiego zarzutu i co w tym czasie dzieje się z nakazem, jeśli już istnieje. Odpowiedź zależy od organu i od tego, czy sprawa jest w fazie śledztwa, czy po wyroku. Warto ustalić, jakie dokumenty obrońca uzna za wystarczające, a jakie za wątpliwe, oraz czy lepiej złożyć pismo od razu, czy najpierw dosłać brakujące zaświadczenia. Na koniec rozmowy dobrze poprosić o spisanie ustaleń: lista kroków, terminów i dokumentów do dostarczenia zmniejsza ryzyko nieporozumień w kolejnych tygodniach, gdy komunikacja odbywa się pocztą i mailem.

Polska i Włochy: jak wykazać, że sprawa jest zamknięta

Najtrudniejsze w tej materii jest to, że systemy prawne Polski i Włoch opisują to samo zdarzenie różnymi słowami. Polski wyrok używa określeń zgodnych z polskim podziałem czynów, a włoski nakaz kwalifikuje zdarzenie według własnych kategorii. Zasada ochrony przed ponownym sądzeniem dotyczy tożsamości czynu, nie nazwy przestępstwa, więc urzędnik musi porównać fakty, nie etykiety.

W praktyce oznacza to konieczność dostarczenia opisu zdarzenia po polsku i po włosku oraz zestawienia go punkt po punkcie. Samo tłumaczenie wyroku nie wystarcza, bo wyrok opisuje czyn w sposób skrócony. Warto więc dołączyć fragmenty aktu oskarżenia lub uzasadnienia, które pokazują miejsce, czas i okoliczności.

Poczta oraz doręczenia także grają rolę. Pismo z Włoch do Polski idzie dłużej, niż się wydaje, a odpowiedź obrony musi trafić do włoskiego urzędu w terminie, który zwykle jest krótki. Zbyt późne uzyskanie zaświadczenia z Polski potrafi pokrzyżować plany. Dlatego dokumenty z Polski warto zamawiać natychmiast po otrzymaniu wiadomości o sprawie.

Konsulat nie rozstrzyga o tożsamości czynu, ale może pomóc w uwierzytelnieniu dokumentów lub w kontakcie z urzędami. Obrońcy w Polsce i we Włoszech powinni uzgodnić, kto prowadzi rozmowę z organami i w jakiej kolejności składane są pisma. Nieuzgodnione wypowiedzi bywają zestawiane i mogą wykazywać rozbieżności, których w rzeczywistości nie było.

Dobrze jest ustalić, kto w Polsce odbiera zaświadczenia i przekazuje je dalej, bo wystawienie odpisu przez sąd lub zakład karny wymaga czasu i upoważnienia. Pośpiech przy tym kroku często oszczędza później tygodni.

Łacina i włoski na dokumentach o zamkniętej sprawie

W pismach dotyczących ponownego ściganie pojawiają się terminy, które łatwo pomylić. Poniżej te, które najczęściej wymagają wyjaśnienia.

• ne bis in idem – łacińska nazwa zasady, według której nie sądzi się ponownie za ten sam czyn; w pismach pojawia się jako gotowa formuła.
• sentenza irrevocabile – wyrok prawomocny; tylko taki może zamykać sprawę w innym państwie.
• decreto penale di condanna – nakaz karny wydawany w trybie skróconym, bez rozprawy; również może być podstawą zarzutu.
• archiviazione – zakończenie sprawy bez procesu; w niektórych sytuacjach działa podobnie jak wyrok.
• mandato d'arresto europeo – europejski nakaz aresztowania, narzędzie służące do przekazywania osób między państwami Unii.
• esecuzione della pena – wykonanie kary; dokument potwierdzający wykonanie należy do najważniejszych w tej sprawie.
• stesso fatto – ten sam czyn; liczy się tożsamość zdarzenia, nie kwalifikacja prawna.
• sanzione amministrativa – sankcja administracyjna; bywa traktowana jak karna, jeśli ma charakter represyjny.

• giudicato – prawomocność; stan, w którym orzeczenie nie podlega już zwykłym środkom zaskarżenia.
• pena – kara; w dokumentach bywa opisywana jako odbyta, w toku albo zawieszona.
• condanna – skazanie, wyrok przesądzający o odpowiedzialności.

Dokument, który ma wykazać, że sprawa jest zamknięta, powinien zawierać klauzulę prawomocności i datę. Jeśli widnieje na nim inne określenie, trzeba zapytać obrońcę, czy na pewno spełnia ono tę funkcję. Zdarza się, że zaświadczenie z Polski jest poprawne, ale nie zawiera słowa, którego oczekuje włoski urzędnik, i wtedy potrzebne jest uzupełnienie, a nie nowe postępowanie.

Jak obrońca sprawdza tożsamość czynu

Praca zaczyna się od zestawienia dokumentów. Na adres avvmassimoromano@gmail.com można przesłać polski wyrok lub postanowienie, dowód wykonania kary i włoskie pismo, które wzbudziło niepokój. Jeśli włoskiego pisma jeszcze nie ma, wystarczy opis tego, co Pani lub Pan wie o sprawie, i informacja, skąd pochodzi wiadomość.

Obrońca porównuje opis czynu po stronie polskiej i włoskiej: miejsce, czas, uczestników, skutki. Ustala, czy chodzi o to samo zdarzenie, czy o jego część. Bada też, w jakim trybie zakończyła się sprawa w Polsce, bo od tego zależy ocena działania zasady. Równolegle sprawdza, czy kara została wykonana tak, aby spełnić warunek.

Wynik oceny przedstawiany jest po polsku. Obejmuje wskazanie, jakie dokumenty trzeba jeszcze uzyskać, w jakim języku i w jakiej formie. Dopiero potem obrońca przygotowuje pismo do włoskiego organu. W miarę potrzeby koordynuje się z prawnikiem w Polsce, aby opis zdarzenia był spójny.

Kancelaria prowadzi sprawy z biur w Rzymie, Mediolanie i Neapolu. Kontakt telefoniczny jest możliwy także w sprawach pilnych, na przykład gdy zbliża się wyjazd do Włoch albo pojawiła się wiadomość o możliwym zatrzymaniu.

Przy dokumentach niepełnych obrońca wskazuje, czego brakuje, i proponuje kolejność ich pozyskania. Dokumenty, które da się uzyskać od ręki, trafiają do włoskiego organu w piśmie wstępnym, a pozostałe są dosyłane w miarę napływu. Taka kolejność pozwala złożyć zarzut wcześnie, bez czekania na ostatnie zaświadczenie. Pani lub Pan dostaje po każdym kroku krótką informację po polsku o tym, co zostało wysłane, do kogo i kiedy można spodziewać się odpowiedzi.