Gdy sprawę prowadzą organy dwóch państw naraz

Co oznacza dla ciebie wspólne prowadzenie sprawy

Sprawa, którą prowadzą organy wielu państw naraz, wygląda inaczej niż zwykłe śledztwo. Dziś przesłuchuje cię policja z kraju, w którym przebywasz, jutro funkcjonariusz z innego państwa, a materiał, który powstał w tamtym miejscu, pojawia się w aktach gdzie indziej. Nie wiesz, kto jest kim, jakie masz prawa i według którego prawa ocenia się to, co zebrano.

W życiu codziennym przekłada się to na niepewność trudną do zniesienia. Firma przewozowa dowiaduje się, że jej kierowca jest podejrzany w sprawie obejmującej wiele krajów, a klienci zaczynają wycofywać zlecenia. Przedsiębiorca ma zajęte rachunki w państwie zdarzenia i nie może rozliczyć kontrahentów w innym. Rodzina nie wie, do kogo dzwonić, bo każdy urząd odsyła do innego.

Podróże stają się ryzykowne. Osoba, której dotyczy sprawa, nie wie, czy przekroczenie granicy nie skończy się zatrzymaniem, a wyjazd na wakacje lub do pracy zaczyna kojarzyć się z zagrożeniem. Zdarza się, że paszport lub dokumenty zostają zabrane, co uniemożliwia wyjazd, także w ważnych sprawach rodzinnych.

Równolegle pojawiają się kwestie majątkowe: konta, nieruchomości, pojazdy. Zabezpieczenie dotykające rodziny, wspólników i pracowników, którzy nie mają z postępowaniem nic wspólnego, bywa dla nich zaskoczeniem. Dlatego rozumienie, jak taki zespół działa, otwiera drogę do świadomej obrony.

Ci, których dotyka zabezpieczenie, bywają zaskoczeni, że bank nie informuje ich o powodach. Dlatego dobrze jest od razu zebrać informacje o tym, które konta zajęto i na czyj wniosek.

Kto dostaje pisma od organów wielu państw

Najczęściej jest to osoba, która dostała wezwanie od organu z innego państwa niż to, w którym mieszka, i zorientowała się, że sprawa dotyczy też jej kraju. Zdarza się to przedsiębiorcom, kierowcom, pośrednikom w handlu i osobom, które znalazły się w łańcuchu transakcji, nie znając jego wszystkich ogniw.

Inną sytuacją jest rodzina osoby zatrzymanej, która słyszy od obrońcy, że sprawę prowadzi wspólny zespół, i nie rozumie, co to oznacza w praktyce. Pyta, czy zatrzymany będzie sądzony we Włoszech, czy w Polsce, czy może gdzie indziej, i czy to, co powiedział policji w kraju swojego pobytu, może zostać użyte gdzie indziej.

Są też osoby, które otrzymały zawiadomienie o przeszukaniu, zajęciu konta albo żądaniu przekazania dokumentów i nie wiedzą, czy żądanie pochodzi od organu krajowego, czy od zagranicznego. Różnica ma znaczenie, bo od niej zależy, jak i gdzie można taką czynność zaskarżyć.

Wspólnym mianownikiem jest brak orientacji. Chodzi o to, żeby zrozumieć, że w tej konstrukcji to obrona musi wykonać kontrolę, którą w zwykłym postępowaniu wykonuje się przy przekazaniu dowodów między państwami.

Do tej grupy zaliczają się także osoby, które tylko wykonywały zlecenia, na przykład księgowa, spedytor albo kierowca, i nagle dowiadują się, że ich nazwisko pojawia się w aktach sprawy prowadzonej w wielu krajach. Pytają, czy mogą zostać uznane za podejrzane i czy powinny odpowiadać na pytania organów bez obrońcy. Odpowiedź na pytanie o status zależy od faktów, a odpowiedź na pytanie o obrońcę jest oczywista: obrońca powinien być przy każdej czynności.

Dokumenty i dane do zebrania

• Wszystkie wezwania, zawiadomienia i postanowienia, z podaniem organu, który je wydał, oraz daty i sposobu doręczenia. Różne organy pojawiające się w pismach to ważna wskazówka.
• Listę przesłuchań, w których brałeś udział, z miejscem, datą i nazwą organu. Zapisz to od razu, bo po czasie trudno odtworzyć kolejność.
• Kopie protokołów, które podpisywałeś, razem z informacją, w jakim języku były sporządzone i czy był tłumacz.
• Dokumenty firmowe dotyczące transakcji, które mogą być przedmiotem sprawy: faktury, umowy, korespondencja z kontrahentami, listy przewozowe.
• Wyciągi z rachunków i potwierdzenia przelewów z okresu objętego sprawą, w układzie chronologicznym.
• Dane kontaktowe osób, które znają przebieg zdarzeń: współpracowników, kontrahentów, księgowej.
• Informacje o zabezpieczeniach i zajęciach: który organ zajął, co zajął i na jakiej podstawie, gdy ją podano.
• Zapis własnych podróży w okresie objętym sprawą: bilety, rezerwacje, karty paliwowe, bo pozwalają sprawdzić, gdzie byłeś.

Zbieraj kopie, nie oryginały, i od początku porządkuj je według daty. W sprawach prowadzonych w wielu państwach kolejność zdarzeń bywa ważniejsza od ich treści.

Przygotuj również krótki opis swojej roli w łańcuchu zdarzeń: co robiłeś, na czyje polecenie, kto mógł to potwierdzić i jakie masz o tym dokumenty. W sprawach obejmujących wiele państw organy chętnie sięgają po osoby z peryferii łańcucha, bo ich zeznania pozwalają połączyć fragmenty. Twój opis powinien być prosty, oparty na dokumentach i wolny od domysłów dotyczących zachowania innych.

Rozdroża, na których staje podejrzany

Decyzja wstępna dotyczy tego, czy rozmawiać z organami któregokolwiek kraju. Rozmowa z zespołem oznacza, że usłyszą ją wszyscy jego członkowie, a materiał może trafić do aktów innego państwa bez osobnej procedury. Wypowiedź złożona w danym języku i trybie będzie więc czytana w innym kontekście. Milczenie chroni przed tym ryzykiem, ale odbiera możliwość wyjaśnienia nieporozumień na wczesnym etapie.

Kolejna decyzja dotyczy tego, w którym kraju chcesz być osądzony, jeżeli wybór w ogóle istnieje. Różne państwa mają różne reguły dowodowe, różne kary i różne warunki wykonania. Wybór zależy od przebiegu zdarzeń i od tego, gdzie masz życie, rodzinę i pracę. Wymaga to rozmowy z obrońcami z Włoch i z Polski, zanim organy same rozstrzygną spór o właściwość.

Trzeba też zdecydować, czy aktywnie występować o dostęp do materiału zebranego w innym państwie. Wniosek ujawnia, że obrona zna konstrukcję sprawy, ale bez niego nie da się sprawdzić, czy czynności wykonano zgodnie z prawem tego państwa, w którym je przeprowadzono.

Wreszcie pojawia się pytanie o majątek. Zabezpieczenie w danym kraju bywa podstawą zabezpieczenia w innym. Dobrowolne przeniesienie środków może zostać odczytane jako ucieczka przed organami, a bierność jako zgoda na wszystko. Każda droga ma swoją cenę, dlatego decyzje te podejmuje się wspólnie z obrońcą.

Żadnej z tych decyzji nie warto podejmować pod presją czasu narzuconego przez organ; obrońca może poprosić o rozsądny termin na zajęcie stanowiska.

Czego nie robić, gdy w sprawie są organy wielu państw

• Nie zakładaj, że rozmowa z którymkolwiek organem pozostaje wewnątrz jego granic. W zespole wspólnym wszystko, co powiedziałeś, może trafić do pozostałych uczestników.
• Nie przekazuj dokumentów ani haseł w odpowiedzi na prośbę przedstawioną ustnie, bez pisma. Poproś o pismo i prześlij je obrońcy.
• Nie przenoś pieniędzy między rachunkami i krajami po otrzymaniu wezwania. Taki ruch jest widoczny i łatwo go przedstawić jako utrudnianie.
• Nie uzgadniaj wersji ze wspólnikami i kontrahentami z innych krajów. Wiadomości między państwami bywają przechwytywane przez każdą ze stron.
• Nie ignoruj wezwań od zagranicznego organu, uznając, że nie ma nad tobą władzy. Brak reakcji zamyka drogi obrony.
• Nie podpisuj protokołów w języku, którego nie rozumiesz. W sprawach międzynarodowych treść protokołu bywa później cytowana w innym kraju.
• Nie pisz o sprawie w mediach społecznościowych ani w komunikatorach, zwłaszcza w grupach branżowych.

Warto też unikać zachowań, które wyglądają niewinnie, a w sprawie transgranicznej mają ciężar. Nie wyjeżdżaj nagle za granicę bez uzgodnienia z obrońcą, bo nagła zmiana miejsca pobytu bywa odczytywana jako ucieczka. Nie zmieniaj numeru telefonu ani skrzynki pocztowej, jeśli organ ma je w aktach, bo utrudnisz sobie otrzymywanie wezwań. Nie zlecaj kontrahentom skasowania wspólnej korespondencji. Nie zgadzaj się na rozmowę z osobą przedstawiającą się jako przedstawiciel organu, jeżeli nie potwierdziłeś tego przez obrońcę, bo w takich sprawach zdarzają się próby wyłudzenia informacji.

Pytania, które zadaje się, gdy sprawa wykracza poza granice kraju

• Który organ prowadzi sprawę, a który tylko uczestniczy, i kto z nich może wydawać decyzje wobec mnie?
• Na podstawie jakiego porozumienia utworzono wspólny zespół i czy mogę je zobaczyć?
• Według którego prawa wykonano daną czynność i czy odpowiada ona temu, co byłoby dopuszczalne w państwie, w którym toczy się proces?
• Czy materiał uzyskany w którymś kraju można wykorzystać przeciwko mnie w innym, a jeżeli tak, to na jakich warunkach?
• Czy istnieje ryzyko wielu postępowań o ten sam czyn i jak je ograniczyć?
• Kto rozstrzyga spór o właściwość, jeżeli organy nie są zgodne, i czy mogę zabrać głos?
• Jak dowiedzieć się, jaki materiał zebrano poza Włochami, i kiedy mam do niego dostęp?
• Co dzieje się z zabezpieczonym majątkiem i czy można go zaskarżyć w państwie, w którym go zajęto?
• Czy mogę być wezwany do innego państwa i co się stanie, jeżeli nie pojadę?

Pytania te nie mają prostych odpowiedzi, ale ich zadanie wcześnie wymusza uporządkowanie tego, co organy wiedzą i skąd.

Dobrze jest też zapytać, czy obrona powinna zgłosić wniosek o udział obrońcy w czynnościach wykonywanych za granicą oraz kto ponosi koszty tłumaczeń i podróży. Te sprawy rzadko poruszane na początku okazują się później źródłem napięć, więc lepiej ustalić je od razu, a odpowiedź zachować na piśmie, w wiadomości, do której można wrócić.

Odrębne porządki prawne w tej samej sprawie

Gdy fakty, osoby i dokumenty leżą między Włochami a Polską, najtrudniejsze jest ustalenie, kto w danej chwili za co odpowiada. Organ włoski wykonuje czynności według swojego porządku, organ polski według swojego, a zespół wspólny próbuje je połączyć. Z punktu widzenia podejrzanego oznacza to, że zasady dotyczące przesłuchania, dostępu do akt i obecności obrońcy mogą się różnić w zależności od miejsca czynności.

Tłumaczenia są stałym elementem takich spraw. Każde pismo, każdy protokół i każdy dowód przechodzi przez tłumacza, a drobna nieścisłość w przekładzie potrafi zmienić sens zeznania. Warto prosić o udostępnienie tłumaczenia i sprawdzać je z obrońcą, a nie przyjmować na wiarę.

Poczta między krajami trwa dłużej, niż zakładają terminy procesowe, więc pisma ważne przesyła się elektronicznie. Doręczenie w Polsce nie zawsze oznacza doręczenie wywołujące skutek we Włoszech i odwrotnie, dlatego dbamy o dowód nadania i odbioru.

Konsulat zapewnia kontakt z rodziną i informacje o procedurach, ale nie wybiera obrońcy i nie bada dowodów. W sprawie wspólnego zespołu jego rola sprowadza się do wsparcia organizacyjnego.

Obrońcy z Włoch i z Polski powinni od początku uzgodnić zakres swoich zadań, wymieniać się dokumentami i wspólnie ustalać linię obrony. Brak takiej koordynacji sprawia, że organy mają w ręku cały obraz sprawy, a obrona tylko jego fragmenty.

Terminy z pism w sprawach transgranicznych

• squadra investigativa comune: wspólny zespół śledczy, w którym prokuratorzy i policjanci wielu państw pracują razem na podstawie porozumienia.
• Eurojust: unijna instytucja koordynująca współpracę organów wielu państw. Pomaga rozstrzygać spory o właściwość.
• rogatoria: formalny wniosek państwa do innego państwa o przeprowadzenie czynności, na przykład przesłuchania.
• acquisizione: pozyskanie dowodu, na przykład dokumentów albo danych z urządzeń.
• utilizzabilità: możliwość wykorzystania dowodu w sprawie. Od niej zależy, czy materiał może wpłynąć na wyrok.
• sequestro: zajęcie rzeczy lub środków. Dotyka często majątku osób postronnych.
• competenza: właściwość, czyli ustalenie, który organ i które państwo prowadzi sprawę.
• fascicolo: akta sprawy. Dostęp do nich jest przedmiotem wstępnych wniosków obrony.

Wszystkie te słowa dotyczą miejsca, w którym kontrola zostaje przesunięta na późniejszy etap. Znajomość ich znaczenia pozwala zrozumieć, co obrona może jeszcze sprawdzić.

Na pismach z innych państw pojawią się też wyrażenia w innych językach. Jeżeli dokument nie ma tłumaczenia, nie zgaduj sensu: prześlij skan obrońcy i poproś o przekład tych fragmentów, które dotyczą twoich praw i terminów. Szczególną uwagę zwróć na słowa określające, w jakim charakterze jesteś wymieniony: podejrzany, osoba objęta postępowaniem, świadek. Od tego zależą twoje uprawnienia, w tym prawo do obrońcy i prawo do odmowy odpowiedzi na pytania. Zapisz też, od kogo pochodzi dokument, bo organ, który go wydał, wskazuje, gdzie można go zaskarżyć.

Jak studio organizuje pracę przy sprawach z wielu państw

Kontakt wstępny może odbyć się telefonicznie albo przez wiadomość na adres avvmassimoromano@gmail.com. Prosimy o skany wszystkich pism, w tym tych z innych krajów, i o krótki opis tego, co się wydarzyło. Dokumenty w innych językach przyjmujemy w oryginale i zlecamy przekład tym, które wymagają tłumaczenia.

W rozmowie wstępnej ustalamy, które organy uczestniczą w sprawie, w jakim kraju mieszkasz, gdzie znajduje się majątek i jakie czynności już się odbyły. Pytamy też o to, co podpisałeś, bo od tego zależy, co jeszcze można zakwestionować.

Studio działa z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a przy sprawach obejmujących Polskę współpracujemy z korespondentem na miejscu. Jego zadaniem jest zbieranie dokumentów, kontakt z rodziną i dopilnowanie, by czynności wykonane tam odpowiadały temu, o co wnioskowaliśmy.

Kontakt w sprawie pilnej, na przykład po zatrzymaniu lub zajęciu konta, jest możliwy także poza godzinami urzędowania. Rozmowy prowadzimy w języku, w którym czujesz się pewnie, a przy czynnościach wymagających tłumacza ustalamy jego udział z wyprzedzeniem.

Wszystkie istotne zmiany w sprawie przekazujemy ci od razu, zwłaszcza wezwania, terminy i decyzje o zabezpieczeniu. Dzięki temu rodzina w Polsce wie, co się dzieje, i nie czerpie informacji z przypadkowych źródeł.

Jeżeli wolisz, by kontaktem z nami zajmował się członek rodziny, ustalamy to na początku i potwierdzamy zakres jego upoważnienia, aby informacje o sprawie nie trafiały do nikogo nieuprawnionego.