Azbest: obowiązek istnieje, zanim ktokolwiek zachoruje

Decyzje, które trzeba podjąć, zanim ktoś ruszy płyty

Azbest to materia, w której obowiązek powstaje przed jakimkolwiek skutkiem, więc wybory podejmuje się wcześnie, a każdy ma swoją cenę.

Usunąć samemu czy zlecić wykonawcy z uprawnieniami. Samodzielne zdjęcie płyt wydaje się tańsze i prostsze, lecz wymaga uprawnień oraz zgłoszenia planu prac, a naruszenie jest karalne niezależnie od tego, czy ktokolwiek zachorował. Zlecenie wykonawcy z wpisem kosztuje więcej, ale przenosi część odpowiedzialności na podmiot, który ma do tego kwalifikacje. Oszczędność na tym etapie bywa pozorna.

Zgłosić plan prac przed rozpoczęciem czy po zakończeniu. Zgłoszenie po fakcie traktowane jest jako naruszenie, a nie jako uzupełnienie. Zgłoszenie przed rozpoczęciem wymaga przygotowania dokumentacji, ale otwiera drogę do legalnego wykonania prac.

Zostawić materiał na miejscu czy usunąć. Płyty w dobrym stanie, pod dachem, mogą nie wymagać natychmiastowego ruszania. Płyty uszkodzone, kruszące się i narażone na działanie pogody tworzą ryzyko, za które odpowiada właściciel. Decyzję podejmuje się po oględzinach specjalisty, nie na oko.

Po zatrzymaniu lub kontroli. Gdy pojawia się organ, trzeba zdecydować, czy wyjaśniać na miejscu, czy poprosić o obrońcę. Wypowiedź na temat tego, kto zdjął płyty i kiedy, zostaje w aktach.

Wszystkie te wybory łączy to, że czas działa na niekorzyść osoby, która zwleka. Płyty rozkruszone przez wiatr, deszcz albo nieostrożną rękę uwalniają włókna, a każdy dzień zwłoki zwiększa i ryzyko dla zdrowia, i ryzyko prawne. Dlatego najlepiej zacząć od oględzin specjalisty i rozmowy z obrońcą, zanim cokolwiek zostanie ruszone. Oględziny kosztują, ale tańsze są niż postępowanie.

Kto trafia na tę stronę i skąd bierze się sprawa

Najczęściej jest to właściciel domu, gospodarstwa albo działki, który kupił nieruchomość z dachem z płyt falistych i postanowił je wymienić. Zlecił tanie roboty znajomemu, ten zdjął płyty bez zgłoszenia, wywiózł je na pole albo wyrzucił do pojemnika, a sąsiad zawiadomił służby. Teraz właściciel pyta, czy odpowiada on, czy wykonawca, i co ma zrobić z resztą materiału.

Inną sytuacją jest wykonawca remontowy, często Polak pracujący we Włoszech, któremu zlecono rozbiórkę starej stodoły albo dachu. Nie wiedział, że w płytach jest azbest, albo wiedział i liczył na to, że nikt nie sprawdzi. Pracownicy wdychali pył, a nadzorca placu budowy został wezwany do wyjaśnień.

Są też pracownicy zatrudnieni przy rozbiórkach i remontach, którzy po latach dowiadują się, że ich praca wiązała się z kontaktem z azbestem, i pytają, kto za to odpowiada. Odpowiedzialność pracodawcy, kierownika i właściciela ocenia się osobno.

Wreszcie trafiają tu rodziny osób, które zachorowały po latach pracy w kontakcie z azbestem, i które chcą zrozumieć, czy można dochodzić odpowiedzialności. Choroba ujawnia się po długim czasie, a ustalenie, kto i kiedy zawinił, jest trudne.

Są wreszcie ci, którzy kupili tanio dom na wsi, w którym stodoła ma dach z płyt, i dopiero po zakupie dowiedzieli się, co to znaczy. Pytają, czy poprzedni właściciel ponosi odpowiedzialność, czy teraz to oni muszą sprawę uporządkować. Odpowiedź zależy od dokumentów zakupu i od stanu materiału, ale zasadniczo odpowiada ten, kto ma obiekt w swoim władaniu.

Jak sprawa azbestowa wpływa na zwykłe życie

Zarzut dotyczący azbestu rzadko kończy się na papierze. Właściciel nieruchomości, na której stwierdzono nieprawidłowości, może zostać zobowiązany do usunięcia materiału na własny koszt, a koszt legalnej rozbiórki z wywozem bywa wielokrotnie wyższy niż koszt zwykłej wymiany dachu. Gospodarstwo traci wartość, a plany sprzedaży lub kredytu na remont zostają zatrzymane.

Zajęcie lub zamknięcie miejsca prac oznacza, że remont staje, a pracownicy zostają bez zajęcia. Wykonawca traci kontrakty, bo zlecający boją się współpracy z firmą objętą postępowaniem. Pracownik, który był na budowie, musi liczyć się z badaniami lekarskimi i dokumentacją swojego narażenia.

Dla rodziny to także obawy o zdrowie. Ktoś mógł wdychać pył, dzieci bawiły się na podwórku, na którym leżały zdjęte płyty. Strach o zdrowie miesza się ze strachem o skutki prawne i rodzi napięcie, które trudno rozładować.

Dochodzi sprawa sąsiadów i gminy. Sąsiedzi, którzy zgłosili sprawę, mogą żądać dodatkowych działań, a organ lokalny egzekwuje usunięcie pozostałości. Wszystkie te elementy wpływają na to, jak szybko właściciel odzyska spokój i czy będzie mógł dalej korzystać z nieruchomości bez ograniczeń.

Wreszcie sprawa pieniędzy w dłuższej perspektywie. Legalne usunięcie azbestu kosztuje, a kto wcześniej zaoszczędził, teraz płaci znacznie więcej: za rozbiórkę i za postępowanie. Dla rolnika, który miał plan inwestycji, i dla rodziny, która remontowała dom pod wynajem, bywa to cios, po którym trudno się podnieść. Dlatego omówienie kosztów z obrońcą i z wykonawcą na początku pozwala uniknąć niespodzianek.

Czego nie robić z płytami i dokumentami

• Nie ruszaj ani nie przenoś płyt zawierających azbest, jeśli nie masz uprawnień i zgłoszonego planu prac. Samodzielne zdjęcie bywa podstawą zarzutu, nawet gdy zrobiono je w dobrej wierze.
• Nie wywoź materiału na pole, do lasu ani do zwykłego pojemnika. Niewłaściwe pozbycie się jest odrębnym naruszeniem, niezależnym od samego zdjęcia płyt.
• Nie zakopuj ani nie spalaj resztek. Takie działanie zwiększa ryzyko dla zdrowia i bywa traktowane jako ukrywanie śladów.
• Nie zakładaj, że odpowiada tylko wykonawca. Właściciel obiektu odpowiada za ocenę stanu materiałów i za ich nadzór, niezależnie od tego, kto fizycznie wykonał prace.
• Nie podpisuj dokumentów, których nie rozumiesz, w tym protokołów kontroli i oświadczeń o stanie nieruchomości. Poproś o tłumacza i o kopię.
• Nie kasuj dokumentów, zdjęć ani wiadomości dotyczących prac. Zapisy mogą pokazać, kto, kiedy i na jakich warunkach zlecił remont.
• Nie rozmawiaj o sprawie z sąsiadami ani z wykonawcą bez obrońcy. Rozmowy mogą zostać przedstawione jako uzgadnianie wersji.
• Nie ignoruj zaleceń organu i wezwań do usunięcia. Brak reakcji zamyka możliwość legalnego uporządkowania sytuacji.

Wszystkie te zakazy wynikają z tego, że przy azbeście szkoda bywa niewidoczna, a odpowiedzialność powstaje wcześniej niż skutek.

Pamiętaj, że podobne zasady dotyczą osób, które pracowały przy płytach. Pracownik, który wdychał pył, nie powinien milczeć ze strachu o pracę, ale też nie powinien składać oświadczeń bez rady. Zachowaj dokumenty zatrudnienia, wyniki badań i zdjęcia z miejsca prac, bo będą potrzebne, jeśli zdrowie okaże się naruszone po latach.

Dokumenty, które pokazują, kto co zrobił

• Umowę z wykonawcą lub zlecenie prac, razem z wyceną i opisem zakresu. Z nich wynika, kto zobowiązał się do usunięcia płyt i z jakimi uprawnieniami.
• Dokumenty wykonawcy: wpis do odpowiedniego wykazu, uprawnienia pracowników, ubezpieczenie. Jeżeli ich brak, trzeba to wiedzieć od początku.
• Plan prac i potwierdzenie jego zgłoszenia organowi, jeśli taki istnieje. Brak tych dokumentów jest istotnym elementem sprawy.
• Zdjęcia nieruchomości przed pracami, w ich trakcie i po nich. Pokazują, w jakim stanie były płyty i jak postępowano.
• Dokumenty dotyczące odpadów: potwierdzenie przekazania uprawnionemu odbiorcy, kwity wagowe, umowy na wywóz. Pokazują, co stało się z materiałem po zdjęciu.
• Dokumentację zakupu nieruchomości i ewentualne ekspertyzy stanu technicznego. Wskazują, co właściciel wiedział o płytach.
• Dokumenty medyczne osób narażonych, jeśli ktoś zgłasza dolegliwości: badania, zaświadczenia, historie zatrudnienia.
• Korespondencję z sąsiadami, gminą i organami, w tym zawiadomienia i odpowiedzi.

Zbieraj kopie i opisuj je krótko. Obrońca oceni, które dokumenty pokazują staranność, a które mogą wymagać wyjaśnienia.

Dobrze jest też sporządzić prosty opis historii obiektu: kiedy zbudowano dach, kiedy go remontowano ostatnim razem, kto o nim wiedział i co zrobiono z płytami do tej pory. Taki opis, nawet jeśli zawiera luki, pomaga zrozumieć, od kiedy właściciel mógł wiedzieć o materiale. Dołącz zdjęcia tablic, nalepek i oznaczeń na płytach, jeśli istnieją, oraz wszelkie pisma od gminy lub sąsiadów. Nie uzupełniaj braków własnymi domysłami: tam, gdzie czegoś nie wiesz, napisz to wprost. Obrońca zdecyduje, które elementy wykorzystać, a które zachować do chwili, gdy staną się potrzebne.

Azbest między Polską a Włochami

Wielu właścicieli nieruchomości we Włoszech mieszka w Polsce, a wielu wykonawców pracuje we Włoszech i w Polsce. Dla nich różnica w podejściu do azbestu bywa pułapką: to, co w Polsce wydaje się rutynowe, we Włoszech wymaga zgłoszenia i uprawnień. Obowiązki właściciela nie znikają, nawet gdy mieszka za granicą.

Dokumenty z Polski, takie jak uprawnienia pracowników, ubezpieczenie czy zaświadczenia, trzeba przedstawić w tłumaczeniu i niekiedy potwierdzić ich ważność we Włoszech. Różnice w nazewnictwie uprawnień mogą powodować, że dokument polski nie zostanie uznany za równoważny z włoskim, więc warto sprawdzić to przed zleceniem prac.

Zawiadomienia i wezwania wysyłane na adres we Włoszech mogą nie dotrzeć do właściciela mieszkającego w Polsce. Termin biegnie od doręczenia, a doręczenie bywa wiążące nawet wtedy, gdy nikt nie odebrał listu. Dlatego wskaż w aktach aktualny adres i osobę, która odbiera pocztę.

Konsulat nie ocenia zarzutu ani stanu nieruchomości, ale może pomóc w kontakcie z rodziną i wskazać tłumaczy. Gdy sprawa dotyczy zdrowia osób narażonych, informacje o tym, jak uzyskać badania, można znaleźć u lekarza rodzinnego w Polsce.

Obrońca włoski i polski doradca powinni uzgodnić, kto zbiera dokumenty od wykonawcy i kto pilnuje terminów. Rozbieżność między stanowiskami stron pogarsza sytuację bardziej, niż sam zarzut.

Warto pamiętać, że umowa z wykonawcą polskim, zawarta według polskich zwyczajów, nie zastępuje dokumentów wymaganych we Włoszech. Poproś wykonawcę o wskazanie, jakie uprawnienia ma w kraju, w którym pracuje.

Jak studio zaczyna pracę w sprawach o azbest

Zlecenie przyjmujemy telefonicznie lub przez wiadomość na adres avvmassimoromano@gmail.com. Prosimy o skany zawiadomienia, protokołu kontroli, umowy z wykonawcą i wszelkich pism od organów lokalnych. Jeżeli nie masz niektórych dokumentów, powiedz o tym wprost: ustalimy, co można jeszcze uzyskać.

W rozmowie wstępnej pytamy, kto zlecił prace, kto je wykonał, czy zgłoszono plan, co stało się z płytami i kiedy to nastąpiło. Pytamy także o to, czy ktoś zgłasza problemy zdrowotne. Pytania mogą wydawać się szczegółowe, ale w tej materii odpowiedzialność rozkłada się między wiele osób i trzeba ustalić dokładnie, kto za co odpowiada.

Pełnomocnictwo przekazujemy w formie elektronicznej. Rozmowy prowadzimy w języku, w którym czujesz się pewnie, a przy czynnościach wymagających tłumacza ustalamy jego udział z wyprzedzeniem. Dokumenty z Polski przyjmujemy w oryginale i zlecamy ich przekład.

Siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pomagają dotrzeć do miejsc, w których prowadzi się czynności. Przy sprawach z elementami polskimi współpracujemy z doradcą w Polsce, który zbiera dokumenty i kontaktuje się z wykonawcą.

O każdym piśmie i terminie informujemy od razu. Nie obiecujemy rezultatu, ale dbamy o to, byś wiedział, co zostało zrobione i co zostało do zrobienia.

Przy sprawach dotyczących firm remontowych prosimy o dane osoby, która kierowała pracami, i o listę pracowników obecnych na miejscu. Dzięki temu możemy od początku ustalić, kto za co odpowiadał, i nie opierać się wyłącznie na tym, co mówi właściciel nieruchomości. Jeżeli nieruchomość jest wynajmowana, prosimy także o umowę najmu.

Pytania o zgłoszenie planu prac i odpowiedzialność właściciela

• Co dokładnie jest mi zarzucane: samodzielne usunięcie bez uprawnień, brak zgłoszenia planu prac, niewłaściwe pozbycie się odpadu, czy może coś więcej?
• Czy odpowiadam jako właściciel, jako zlecający, jako wykonawca, czy w wielu rolach naraz?
• Czy fakt, że nikt nie zachorował, ma znaczenie, skoro naruszenie jest karalne niezależnie od skutku?
• Jak ocenia się moją wiedzę o tym, że w płytach jest azbest, i jak to wykazać?
• Co z odpowiedzialnością wykonawcy, któremu zleciłem prace, i jak ją rozdzielić?
• Jak wygląda legalne usunięcie pozostałości i kto ma je nadzorować?
• Czy mogę prowadzić dalej prace budowlane na terenie nieruchomości w trakcie postępowania?
• Jakie badania są potrzebne osobom, które mogły być narażone, i kto powinien o nie wystąpić?
• Jak zadbać o to, żeby dokumenty z Polski zostały uznane we Włoszech?

Zapisz odpowiedzi i trzymaj je razem z dokumentami. Przy azbeście bardzo ważne są daty, więc każda odpowiedź powinna mieć swój termin.

Dopisz pytania wynikające z własnej sytuacji: czy wcześniejsze zawiadomienia sąsiadów mają znaczenie, czy sprzedaż nieruchomości w trakcie postępowania jest możliwa, czy mogę zlecić badanie próbek materiału i kto je wykona. Zapytaj, jak oceniany jest stan płyt w chwili zdarzenia i czy opinia specjalisty z Polski zostanie uznana. Poproś o wyjaśnienie, jakie obowiązki mam jako właściciel po zakończeniu sprawy, żeby uniknąć kolejnych zarzutów. Zapisz odpowiedzi i dołącz je do dokumentów, a po zakończeniu sprawy przekaż wykonawcy, który będzie prowadził kolejne prace.

Słowa o azbeście, planie prac i odpadach

• amianto: azbest. Materiał zawierający włókna, który wymaga uprawnień i zgłoszenia planu prac przy usuwaniu.
• eternit: potoczna nazwa płyt azbestowo-cementowych, powszechnych na dachach i w budynkach gospodarczych.
• bonifica: usuwanie lub zabezpieczanie materiałów zawierających azbest. Wykonuje je podmiot z uprawnieniami.
• piano di lavoro: plan prac, zgłaszany właściwemu organowi przed rozpoczęciem usuwania. Jego brak jest naruszeniem niezależnym od skutku.
• rifiuti pericolosi: odpady niebezpieczne. Płyty azbestowe po zdjęciu stają się takim odpadem i wymagają szczególnego postępowania.
• smaltimento: pozbycie się odpadu, czyli przekazanie go uprawnionemu odbiorcy. Odrębna część obowiązków po zdjęciu materiału.
• proprietario: właściciel. Odpowiada za ocenę stanu materiałów i za ich nadzór.
• lesioni colpose: nieumyślne uszkodzenie ciała, które pojawia się, gdy ktoś zachorował w związku z kontaktem z azbestem.

Jeżeli na piśmie znajdziesz wyrażenie, którego tu nie ma, prześlij skan razem z całym dokumentem. Wyjaśnimy je w kontekście, bo w sprawach o substancje niebezpieczne słowa mają bardzo konkretne znaczenie.

W pismach spotkasz także nazwy dokumentów i instytucji, które nie pochodzą z prawa karnego: autorità sanitaria locale to lokalny organ zdrowia, który przyjmuje zgłoszenia planów prac i prowadzi kontrole, mappatura to spis obiektów zawierających azbest, a registro to wykaz, w którym wykonawca musi być zapisany. Dokumenty te pokazują, czy zachowano procedurę, więc zażądaj kopii wszystkich, które istnieją w twojej sprawie. Jeśli dokument wygląda inaczej, niż się spodziewałeś, prześlij go obrońcy, zanim cokolwiek podpiszesz.