Bliski w domu opieki: kiedy zaniedbanie staje się przestępstwem

Kto czyta o zaniedbaniu w domu opieki

Najczęściej jest to córka, syn albo wnuczka osoby starszej, która przebywa w placówce opiekuńczej. Podczas odwiedzin zauważają siniaki, odleżyny, zaniedbaną higienę, utratę wagi, niepokój, strach w oczach. Personel mówi, że to normalne w tym wieku, ale rodzina czuje, że to nie jest normalne. Pyta, czy to już przestępstwo, czy dopiero słabe prowadzenie placówki, i do kogo się zwrócić.

Inna sytuacja dotyczy rodziny, która dowiedziała się o zaniedbaniu po zgonie bliskiego. Przy porządkowaniu rzeczy znalazła dokumentację, zdjęcia, wiadomości od innych podopiecznych albo skargę, której nikt nie rozpatrzył. Pyta, czy można jeszcze coś zrobić, kto odpowiada i jak ustalić, co się wydarzyło.

Jeszcze inna sytuacja to pracownik albo kierownik placówki, który dostał wezwanie albo zawiadomienie o postępowaniu. Pielęgniarka, opiekunka, lekarz konsultant, dyrektor: każdy zastanawia się, czy odpowiada osobiście, czy placówka, i co powinien powiedzieć. Ma poczucie, że robił, co mógł, w warunkach, na które nie miał wpływu, na przykład przy zbyt małej obsadzie.

Zdarza się wreszcie, że czytają to Polacy, którzy umieścili rodzica we włoskiej placówce, bo sami mieszkają we Włoszech, albo odwrotnie: Włosi, których krewny przebywa w domu opieki w Polsce. We wszystkich tych sytuacjach najpierw trzeba ustalić, kto w rodzinie ma prawo działać, jakie dokumenty istnieją i kto ma do nich dostęp.

W każdym z tych przypadków najpierw trzeba uspokoić się na tyle, by móc zebrać fakty, a nie zgadywać.

Jak zaniedbanie w placówce zmienia codzienność rodziny i personelu

Dla rodziny skutki zaczynają się od niepokoju, który trudno nazwać. Osoba starsza, dotąd spokojna, zaczyna się bać, unika kontaktu wzrokowego, prosi, by nie zostawiać jej samej. Rodzina musi zdecydować, czy zabrać ją z placówki, a to oznacza znalezienie nowego miejsca, organizację opieki w domu i pokrycie kosztów. Jeśli osoba wymaga stałej pomocy, decyzja nie może czekać, a jednocześnie nie można podjąć jej bez dokumentów i zgody osób uprawnionych.

Dochodzi spór w rodzinie. Rodzeństwo różni się w ocenie sytuacji: część widzi zaniedbanie, inni uważają, że placówka robi, co może. Pieniądze, które placówka pobiera, bywają przedmiotem kłótni, a odpowiedzialność za decyzję o umieszczeniu ciąży na tych, którzy ją podjęli. Dochodzi poczucie winy: że nie zauważyliśmy wcześniej, że daliśmy się przekonać folderowi, że zbyt rzadko odwiedzaliśmy.

Dla personelu skutki bywają równie ciężkie. Pracownik objęty postępowaniem boi się o pracę i o dobre imię, a koledzy zaczynają go unikać. Kierownictwo musi zabezpieczyć dokumentację, wyjaśnić sytuację rodzinom innych podopiecznych i liczyć się z kontrolą. Placówka może stracić pozwolenie lub zostać objęta nadzorem, co oznacza zamieszanie dla wszystkich mieszkańców.

Jeśli osoba umarła, dochodzą sprawy spadkowe, pogrzebowe i ubezpieczeniowe, a wszystko to w cieniu pytania, czy można było tego uniknąć.

Zmienia się także codzienny rytm rodziny. Odwiedziny stają się obowiązkiem pełnym napięcia, a rozmowy telefoniczne z personelem są wypełnione niepewnością, czy mówi się prawdę. Rodzic lub opiekun, który dotąd pracował, musi brać urlop, żeby być na miejscu.

Wybory, przed którymi stoi rodzina

Po dostrzeżeniu niepokojących sygnałów rodzina staje przed wyborami, z których każdy ma swoją cenę.

Zabrać bliskiego od razu czy najpierw zebrać dowody. Zabranie osoby zapewnia jej bezpieczeństwo, ale jednocześnie kończy możliwość obserwowania, co się dzieje, i może utrudnić uzyskanie dokumentacji, bo placówka traci powód do jej wydawania. Zebranie dowodów wymaga czasu, w którym osoba pozostaje w miejscu, które budzi wątpliwości. Sytuację trzeba ocenić według stanu zdrowia i według tego, jak bezpośrednie jest zagrożenie.

Rozmawiać z kierownictwem czy zgłosić od razu organom. Rozmowa z kierownictwem daje szansę na szybką zmianę i pozwala sprawdzić reakcję placówki. Cena: kierownictwo ma czas na zabezpieczenie się i zmianę wpisów w dokumentach. Zgłoszenie organom uruchamia kontrolę, ale także postępowanie, nad którym rodzina traci kontrolę.

Wystąpić o dokumentację od razu czy poczekać. Prośba o dokumentację medyczną jest uzasadniona i powinna być złożona na piśmie, z potwierdzeniem odbioru. Cena: placówka dowiaduje się, że rodzina coś podejrzewa. Cena zwłoki: dokumentacja może zostać uzupełniona lub zmieniona.

Studio nie obiecuje wyniku. Pomaga uporządkować te decyzje według tego, co każda z nich zamyka.

Kolejny wybór dotyczy tego, czy poinformować pozostałych członków rodziny. Wspólne działanie jest silniejsze, ale rozbieżne oceny mogą sparaliżować decyzje. Warto wyznaczyć osobę, która będzie kontaktować się z placówką i z organami, i ustalić, jakie informacje są przekazywane innym. Najgorsze są sprzeczne wiadomości od różnych osób, bo placówka wykorzysta każdą niezgodę.

Ślady, które znikają szybko, i jak je zabezpieczyć

W sprawach o zaniedbanie liczy się to, co da się udokumentować w czasie rzeczywistym. Ślady znikają, gdy ktoś uporządkuje pokój albo zmieni zapisy.

• Zdjęcia obrażeń, odleżyn, stanu pokoju i pościeli, wykonane z datą i godziną. Warto fotografować kilka razy, żeby pokazać zmiany w czasie.
• Dokumentacja medyczna z placówki i ze szpitala: karty obserwacji, zalecenia, wypisy, wyniki badań. Prosimy o nią na piśmie i zachowujemy potwierdzenie.
• Grafiki dyżurów i obsada, jeśli uda się je zdobyć. Niedostateczna obsada bywa podstawą odpowiedzialności kierownictwa.
• Umowa z placówką, regulamin i cennik. Wskazują, co placówka zobowiązała się zapewnić.
• Korespondencja z placówką: skargi, odpowiedzi, wiadomości do personelu. Potwierdza, że rodzina informowała o problemach.
• Dane świadków: innych podopiecznych, ich rodzin, pracowników, którzy mówią o problemach. Wystarczy imię i kontakt.
• Zapiski własne z odwiedzin: daty, godziny, obserwacje, rozmowy. Sporządzone na bieżąco mają większą wartość niż spisane po miesiącach.

Wszystko zachowaj w oryginale. Nie wchodź do dokumentacji ani do pomieszczeń placówki bez zgody, bo ominięcie zasad może zaszkodzić sprawie.

Jeżeli bliski ma pełnomocnika lub opiekuna prawnego, zbierz dokumenty potwierdzające jego uprawnienia, bo to od tej osoby placówka najchętniej przyjmie żądanie wydania dokumentacji. Dołącz informacje o chorobach i lekach bliskiego sprzed umieszczenia w placówce, aby można było porównać stan wyjściowy z obecnym. Zapisz imiona i funkcje osób z personelu, z którymi rozmawiałeś, wraz z datami rozmów.

Pytania do obrońcy w sprawie zaniedbania w placówce

Dobre pytania oszczędzają czas, więc warto je mieć przygotowane przed rozmową.

• Czy to, co opisuję, może być porzuceniem osoby niezdolnej do samodzielności, znęcaniem się, czy zaniedbaniem w rozumieniu odpowiedzialności za obrażenia, i po czym to poznać?
• Kto odpowiada: pracownik bezpośrednio, kierownik zmiany, dyrektor, właściciel, a może wszyscy?
• Jak wykazuje się, że niedostateczna obsada przyczyniła się do zaniedbania?
• Czy mam prawo do pełnej dokumentacji medycznej bliskiego i jak ją uzyskać, jeśli placówka odmawia?
• Czy sprawa jest ścigana z urzędu, czy wymaga skargi, i kto ma prawo ją złożyć?
• Czy powinienem wnieść skargę równolegle do organów nadzoru i jak to wpływa na postępowanie karne?
• Jak ocenia się, czy zachowanie personelu było zgodne z wytycznymi i dobrą praktyką opiekuńczą?
• Co w sytuacji, gdy bliski zmarł, a przyczyna nie jest jasna?
• Jakie koszty obejmuje obrona i czy ubezpieczenie placówki może pokryć szkodę?

Zapytaj również, czy w mojej sytuacji bardziej prawdopodobne jest postępowanie z urzędu, czy na skargę, i co to oznacza dla tempa sprawy. Zapytaj, jak zabezpieczyć dowody, które placówka może zmienić, na przykład wpisy w dokumentacji i grafiki dyżurów, i czy można prosić o ich zabezpieczenie przez organ. Zapytaj, czy bliski może być przesłuchany i jak przygotować go do rozmowy, jeśli jest osłabiony. Zapytaj, kto w studiu odpowie na pytania w pilnych sytuacjach, i w jakim języku dostanę pisma. Zapytaj wreszcie, czy rodzina może wystąpić o odszkodowanie niezależnie od sprawy karnej.

Gdy placówka i rodzina są w różnych krajach

Rodzina w Polsce, placówka we Włoszech: tak wygląda wiele spraw, w których starszy rodzic wyjechał z dzieckiem, które pracuje za granicą, albo wrócił do kraju pochodzenia. Rodzina nie widzi osoby na co dzień, więc opiera się na telefonach od personelu i na rzadkich odwiedzinach. Niepokojące sygnały dociera późno, często pośrednio. Dokumenty są po włosku, a rozmowy z lekarzem i personelem wymagają tłumacza, bo niuanse medyczne gubią się w skrócie.

Dostęp do dokumentacji bywa utrudniony: placówka może żądać upoważnienia, dowodów pokrewieństwa albo osobistego stawiennictwa. Dokumenty tożsamości i akty stanu cywilnego z Polski wymagają tłumaczenia przysięgłego, a niekiedy poświadczenia. Ustalamy z wyprzedzeniem, które z nich są potrzebne, żeby nie tracić tygodni na korespondencję.

Odwiedziny wymagają podróży, a rodzina musi zdecydować, kto pojedzie, kiedy i na jak długo. Polska i Włochy leżą w tej samej strefie czasowej, więc rozmowy z obrońcą i z placówką nie wymagają przeliczania godzin. Konsulat polski może pomóc w sprawach tożsamości i w kontakcie z organami, jeśli rodzina potrzebuje wsparcia, ale nie prowadzi sprawy ani nie ocenia pracy placówki.

Gdy osoba ma być przewieziona do Polski, trzeba uzgodnić dokumentację medyczną, transport i przekazanie opieki. Jeśli równolegle toczy się postępowanie w Polsce, obrońcy w Polsce i we Włoszech uzgadniają, jakie wyjaśnienia i dokumenty trafiają do którego organu.

Zapisz, kto w Polsce jest osobą kontaktową dla placówki, bo pisma i telefony trafiają zwykle na numer zapisany w umowie.

Jak studio prowadzi sprawy o zaniedbanie w placówce

Prosimy o przesłanie zdjęć, dokumentacji, umowy z placówką i wszystkiego, co otrzymałeś od organu lub od placówki. Dokumenty można przesłać pocztą elektroniczną albo komunikatorem, także z telefonu w trakcie wizyty. Nie musisz ich tłumaczyć, bo przegląd wstępny odbywa się na materiale w polskim i włoskim. Studio ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, co ułatwia kontakt z lokalnymi organami, gdy placówka znajduje się w którymś z tych regionów.

W rozmowie wstępnej ustalamy, kim jesteś w sprawie: rodziną, świadkiem, pracownikiem czy kierownictwem. Pytamy o stan zdrowia osoby, o to, co zaobserwowano i kiedy, kto o tym wie i czy ktoś już powiadomił organy. Oceniamy, co jest pilne, na przykład zabezpieczenie dokumentacji albo przeniesienie bliskiego.

Pracujemy po polsku i po włosku, w razie potrzeby z tłumaczem przysięgłym i z lekarzem konsultantem. W miejscowościach, w których nie mamy obecności, współpracujemy z korespondentami lokalnymi. Nie obiecujemy rezultatu i nie szacujemy szans procentowo. Po każdej istotnej czynności przesyłamy zwięzłą notatkę po polsku, a terminy przypominamy przed ich upływem.

Kontakt telefoniczny i pocztowy podajemy na stronie. W pilnych sprawach, na przykład gdy stan bliskiego pogarsza się nagle, odpowiadamy poza godzinami biura. Rozmowy z rodziną prowadzimy z szacunkiem dla sytuacji, w której jest, bez presji i bez obietnic.

Gdy bliski jest w ciężkim stanie, rozmowy odbywamy szybko i skracamy formalności, a dokumenty tłumaczymy w kolejności pilności. Rodzinie wyjaśniamy po polsku, co zostanie zrobione i w jakiej kolejności.

Czego nie robić, gdy podejrzewasz zaniedbanie

Zachowania podyktowane gniewem lub bezradnością bywają szkodliwe dla sprawy i dla osoby starszej.

• Nie zabieraj dokumentacji ani przedmiotów z placówki bez zgody. Samowolne zabranie bywa odczytane jako naruszenie, a dokumentacja zdobyta nielegalnie traci wartość.
• Nie konfrontuj się z personelem w sposób agresywny. Awantura w placówce pogarsza sytuację bliskiego, który tam zostaje, i daje placówce argument przeciw rodzinie.
• Nie publikuj zdjęć bliskiego w sieci. Zdjęcia osoby chorej naruszają jej godność, a wpisy bywają użyte przeciw rodzinie.
• Nie podpisuj dokumentów placówki bez lektury. Oświadczenia o braku zastrzeżeń bywają szersze, niż się wydaje.
• Nie obiecuj personelowi braku konsekwencji w zamian za informacje. Takie obietnice nie wiążą organów.
• Nie omawiaj sprawy przy bliskim w sposób, który go przeraża. Osoba chora słyszy i rozumie więcej, niż się wydaje.
• Nie zwlekaj z konsultacją lekarską. Zaniedbanie zdrowia trzeba udokumentować badaniem, nie tylko opisem.

Nie zakładaj, że skoro placówka jest prywatna lub kościelna, jest poza kontrolą. Obowiązki opiekuńcze i odpowiedzialność personelu są takie same, niezależnie od właściciela. Nie ufaj zapewnieniom ustnym, że sprawa zostanie rozwiązana wewnętrznie, bo wewnętrzne wyjaśnienie nie zastępuje dokumentu. Nie kasuj wiadomości od personelu, nawet tych wygodnych dla placówki, bo mogą okazać się istotne. Nie wywieraj presji na innych podopiecznych ani ich rodziny, aby składali relacje, bo wywołane naciskiem wypowiedzi tracą wartość. Nie wycofuj skargi pod wpływem rozmowy z kierownictwem bez rady obrońcy.

Terminy, które znajdziesz w pismach o odpowiedzialności w opiece

Pisma tłumaczone z włoskiego używają kilku pojęć, które warto rozpoznawać.

• Porzucenie osoby niezdolnej do samodzielności to zarzut dotyczący pozostawienia osoby, która nie może sama o siebie zadbać, bez należytej opieki.
• Znęcanie się to powtarzalne traktowanie poniżające, które tworzy system. Pojedynczy incydent zwykle nie wystarcza.
• Lesioni colpose i omicidio colposo to obrażenia ciała lub śmierć spowodowane nieumyślnie, na przykład przez błąd w opiece.
• Imperizia, imprudenza, negligenza to rodzaje niedbalstwa: brak umiejętności, nieostrożność i zaniedbanie. Różnica ma znaczenie dla oceny odpowiedzialności.
• Linee guida i buone pratiche to wytyczne i dobre praktyki, według których ocenia się, czy opieka była prawidłowa.
• Procedibilità d'ufficio oznacza ściganie bez potrzeby skargi, a ściganie a querela wymaga wniosku uprawnionego.
• Odpowiedzialność kierownictwa dotyczy organizacji, obsady i nadzoru, a nie tylko pojedynczych zachowań.
• Dokumentacja medyczna i grafiki dyżurów to materiał podstawowy w ocenie, kto i kiedy zajmował się podopiecznym.

Zwróć uwagę, że pojęcia z tej listy mają odrębne znaczenia i prowadzą do innych konsekwencji. Porzucenie wymaga, by osoba była niezdolna do samodzielności i by została pozostawiona bez należytej opieki. Znęcanie się zakłada powtarzalność i charakter systemowy. Zaniedbanie, które skutkuje obrażeniami, może być oceniane jako czyn nieumyślny, nawet jeśli nie było zamiaru skrzywdzenia. Jeśli w piśmie znajdziesz słowo, którego nie rozumiesz, poproś o objaśnienie, zanim złożysz oświadczenie.