Gdy Włochy zbierają dowody w Polsce

Kto dowiaduje się, że Włochy zbierają dowody w Polsce

Najczęściej jest to osoba, do której zgłasza się polski organ i oznajmia, że działa na wniosek włoskiego prokuratora. Funkcjonariusz prosi o dokumenty, o wyjaśnienia albo o udostępnienie danych, a osoba nie wie, dlaczego Włochy się nią interesują. Inna sytuacja to pracownik banku, który dostaje polecenie wydania historii rachunku klienta i musi powiadomić go lub nie. Klient dowiaduje się o tym później, w piśmie od banku albo w rozmowie z obrońcą.

Kolejna grupa to świadkowie mieszkający w Polsce, wezwani do złożenia zeznań w sprawie prowadzonej we Włoszech. Nie mają zamiaru jechać do Włoch i dowiadują się, że przesłuchanie może się odbyć w Polsce, na wniosek włoskiego organu, w obecności polskiego sędziego lub prokuratora. Często nie wiedzą, czy muszą się stawić i co grozi za odmowę.

Wreszcie podejrzani i obrońcy: osoba, której dotyczy sprawa we Włoszech, dowiaduje się, że dowody o niej zbierane są w jej kraju, bez jej udziału. Obrońca zastanawia się, czy może zażądać obecności przy czynności i czy może sam wystąpić o zebranie dowodów na korzyść klienta. Dla wszystkich tych osób ważne jest zrozumienie, że europejski nakaz dochodzeniowy to narzędzie, które działa w każdą stronę i któremu można się przeciwstawiać, zachowując się rozsądnie.

Co oznacza dla życia w Polsce wykonanie włoskiego nakazu

Wykonanie nakazu w Polsce dotyka codziennych spraw w sposób, którego nie widać z perspektywy włoskiego prokuratora. Bank otrzymuje polecenie przekazania dokumentów rachunku, a pracownik działu prawnego dzwoni do klienta z pytaniem, czy wie, o co chodzi. Pracodawca dowiaduje się, że jego pracownik jest przedmiotem zainteresowania zagranicznego organu, i zaczyna się zastanawiać, jak go traktować. Operator telefonii wydaje dane połączeń, a klient odkrywa to dopiero po miesiącach.

Przeszukanie mieszkania lub zajęcie urządzeń na wniosek włoski odbywa się według polskich reguł wykonania, przez polskich funkcjonariuszy, co bywa dla zainteresowanego równie zaskakujące, jak gdyby zrobił to własny organ. Telefon, komputer, dokumenty rodzinne trafiają do depozytu, a dostęp do nich wraca po wielu tygodniach. Osoba, która potrzebuje komputera do pracy, traci zlecenia. Rodzina, która widzi funkcjonariuszy w domu, nie rozumie, że to związane z zagranicznym postępowaniem.

Dla świadka konsekwencje są łagodniejsze, ale nie pozbawione kosztów. Wezwanie na przesłuchanie wymaga zwolnienia z pracy, dojazdu i czasem tłumacza. Nieobecność bywa karana. Jeśli przesłuchanie ma być przeprowadzone przez wideokonferencję, trzeba zadbać o łącze i miejsce. Wszystkie te wydarzenia mają swoje terminy, które biegną niezależnie od tego, czy zainteresowany je zna. Dlatego informacje o nakazie warto przekazać obrońcy natychmiast po ich otrzymaniu.

Współpracować, czekać czy samemu wnioskować o dowód

Przekazać dokumenty dobrowolnie albo czekać na formalną czynność. Dobrowolne wydanie bywa mniej uciążliwe niż przeszukanie, ale nie można go cofnąć, a przekazane dokumenty mogą ujawnić więcej, niż osoba zamierzała. Czekanie zachowuje kontrolę nad zakresem, lecz naraża na bardziej inwazyjną czynność. Wybór zależy od tego, co dokumenty zawierają, i warto go skonsultować z obrońcą, zanim cokolwiek zostanie wydane.

Uczestniczyć w czynności albo ograniczyć się do biernego oczekiwania. Obrona ma w niektórych sytuacjach prawo być obecna przy czynności wykonywanej w innym państwie. Obecność obrońcy pozwala zadawać pytania i odnotowywać zastrzeżenia, ale wymaga organizacji: dojazdu, tłumacza, koordynacji z polskim pełnomocnikiem. Bierność oszczędza koszty, ale odbiera możliwość wpływu na treść protokołu.

Wystąpić z własnym wnioskiem o zebranie dowodu albo polegać na materiale oskarżenia. Obrona może wnosić o wydanie nakazu, na przykład w celu przesłuchania świadka mieszkającego w Polsce albo pozyskania dokumentu bankowego. Wniosek wymaga uzasadnienia i trwa, a jego wynik nie jest pewny. Zaniechanie oznacza, że dowody na korzyść klienta pozostają niezebrane.

Powiadomić pracodawcę i bank albo nie. Informowanie o nakazie może zniechęcić do współpracy, ale przemilczenie, gdy pracodawca i tak się dowie, bywa gorsze. Decyzję warto omówić z obrońcą, bo zależy od charakteru sprawy.

Co zebrać, zanim polski organ zapuka do banku lub do domu

Nakaz wykonywany w Polsce dotyczy dokumentów i danych, które osoba ma lub zna. Jej własne zebranie ich wcześniej pozwala ocenić, co mogłoby zostać zażądane, i przygotować obronę. Oto lista rzeczy do uporządkowania.

• Wyciągi z rachunków bankowych za okres, którego dotyczy sprawa, wraz z opisem tytułów transakcji, które mogą wymagać wyjaśnienia.
• Umowy, faktury, zlecenia i korespondencję handlową związaną z podejrzanymi operacjami, w kolejności chronologicznej.
• Listę urządzeń elektronicznych, kont pocztowych i komunikatorów używanych w tym czasie, razem z informacją, kto miał do nich dostęp.
• Dane świadków mieszkających w Polsce, którzy mogą potwierdzić okoliczności korzystne dla obrony, z adresami i numerami telefonów.
• Dokumenty pokazujące miejsce pobytu w dniach istotnych dla sprawy: bilety, rachunki, grafiki pracy, nagrania z monitoringu, jeśli istnieją.
• Pełnomocnictwo dla obrońcy włoskiego i dla polskiego pełnomocnika, który będzie uczestniczył w czynnościach w Polsce, z poświadczonym podpisem.
• Pismo od polskiego organu lub banku, jeśli już wpłynęło, w oryginale, z kopertą i datą doręczenia, bo od niej zależą terminy.
• Tłumaczenia dokumentów włoskich dotyczących sprawy, w tym treści nakazu, jeśli został doręczony.
• Notatkę o dotychczasowych kontaktach z organami, z datami i nazwiskami funkcjonariuszy, którzy się przedstawili.

Pytania do obrońcy o nakaz dochodzeniowy

Nakaz dochodzeniowy łączy systemy prawne Polski i Włoch, dlatego pytania muszą uwzględniać każdy z nich. Warto je zadać na początku.

• Jaki dokładnie dowód zbiera się w Polsce na wniosek włoski i czy mogę zobaczyć treść nakazu lub jego streszczenie?
• Czy mam prawo uczestniczyć w czynności, a jeśli tak, w jaki sposób zgłosić taki zamiar i kto pokryje koszty?
• Jakie środki zaskarżenia przysługują wobec czynności wykonywanej w Polsce i przed jakim organem?
• Czy mogę żądać wydania nakazu na korzyść obrony, na przykład w celu przesłuchania świadka, i co trzeba w tym celu wykazać?
• Jak zabezpieczyć dane i urządzenia, aby nie zostały zniszczone ani zmienione przed czynnością, ale też nie wzbudzać podejrzeń?
• Czy bank lub operator ma obowiązek mnie powiadomić o wydaniu danych i w jakim terminie?
• Kto reprezentuje mnie w Polsce w czasie czynności i jak koordynuje działania z obrońcą włoskim?
• Jakie dokumenty z czynności przekazywane są do Włoch i w jakim języku trafiają do akt?
• Czy zeznania złożone w Polsce mogą zostać wykorzystane we Włoszech i na jakich zasadach?

Odpowiedzi warto uzyskać na piśmie, bo koordynacja obrońców z różnych państw wymaga wspólnego zapisu ustaleń.

Włoski prokurator i polski organ wykonujący: kto co robi

Nakaz wydaje włoski organ, który prowadzi sprawę, i kieruje go do organu w Polsce. Polski organ sprawdza, czy nakaz spełnia wymagania, i uznaje go w ustawowym terminie, po czym wykonuje wskazaną czynność w kolejnym ustawowym terminie. W tym czasie osoba, której dotyczy czynność, nie ma bezpośredniego kontaktu z włoskim prokuratorem. Rozmawia z polskimi funkcjonariuszami, którzy działają według polskich reguł, ale w granicach wniosku włoskiego. Dlatego wniosek, który było można zakwestionować we Włoszech, po wykonaniu w Polsce jest trudniejszy do podważenia.

Język nakazu to zwykle język organu wykonującego lub język uzgodniony, więc dokument dociera po polsku, ale załączniki z akt włoskich bywają po włosku. Obrońca powinien sprawdzić, czy tłumaczenie jest wierne, bo nieścisłości w zakresie czynności mogą być podstawą do zastrzeżeń. Wyniki czynności wracają do Włoch w protokole polskim, tłumaczonym na włoski, i dopiero wtedy stają się częścią akt.

Nie ma różnicy stref czasowych, ale święta i godziny pracy urzędów różnią się, a poczta między państwami idzie wolno. Obrońca włoski i polski pełnomocnik powinni uzgodnić, kto składa pisma i kto uczestniczy w czynnościach, aby nie składać sprzecznych oświadczeń. Konsulat nie bierze udziału w tym postępowaniu, bo to sprawa współpracy organów sądowych. Zmiana miejsca zamieszkania osoby w trakcie sprawy komplikuje doręczenia, więc adres trzeba zgłaszać organom w Polsce i we Włoszech.

Jak koordynujemy czynności we Włoszech i w Polsce

Zaczynamy od ustalenia, jaki nakaz został wydany, przez kogo i w jakim celu. Prosimy klienta o kopię pisma, które otrzymał, albo o informację, od kogo i kiedy się dowiedział. Dokumenty można przesłać e-mailem na adres studia, a w sprawach pilnych, na przykład gdy polski funkcjonariusz stoi pod drzwiami, poprzedzić je telefonem. Zlecenie przyjmujemy na piśmie, z określeniem zakresu czynności.

Ponieważ czynność odbywa się w Polsce, współpracujemy z korespondentem, który reprezentuje klienta wobec polskiego organu. Ustalamy z nim zakres pełnomocnictwa i sposób przekazywania informacji, tak aby uniknąć rozbieżności między tym, co mówi obrońca włoski, a tym, co robi polski pełnomocnik. Przed czynnością przygotowujemy z klientem listę kwestii, które mają zostać odnotowane w protokole, oraz informacje o prawie do odmowy w niektórych sytuacjach.

Studio działa z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu. Język rozmowy ustalamy na początku, a tłumacza do czynności urzędowych organizujemy z wyprzedzeniem. Gdy obrona chce sama wnioskować o zebranie dowodu w Polsce, przygotowujemy projekt wniosku wraz z uzasadnieniem i tłumaczeniem. Nie przewidujemy wyniku sprawy ani decyzji organów. Pokazujemy, jakie kroki są możliwe w Polsce i we Włoszech i ile kosztuje każdy z nich.

Czego nie robić, gdy dowody są zbierane w Polsce

Czynności wykonywane na wniosek zagraniczny wzbudzają silne emocje, a pochopne zachowania pogarszają sytuację. Poniższe zasady chronią przed najczęstszymi błędami.

• Nie usuwaj danych ani nie wyrzucaj urządzeń po usłyszeniu o nakazie, bo zniszczenie dowodów bywa osobnym zarzutem, a ślady często da się odtworzyć.
• Nie kontaktuj się ze świadkami, aby ustalać wersję, ponieważ takie rozmowy odczytuje się jako wpływanie na dowody.
• Nie oddawaj telefonu ani haseł bez rozmowy z obrońcą, bo zawartość urządzenia może wykraczać poza zakres nakazu.
• Nie podpisuj protokołu czynności w języku, którego nie rozumiesz, ani nie wpisuj niczego, czego nie sprawdziłeś w przekładzie.
• Nie obwiniaj polskich funkcjonariuszy za treść nakazu, bo działają na polecenie i nie mogą zmienić jego zakresu.
• Nie przekazuj bankowi ani pracodawcy własnych wyjaśnień dotyczących sprawy, zanim obrońca je zaakceptuje.
• Nie ignoruj wezwania na przesłuchanie z powodu odległości, bo nieobecność ma konsekwencje, a przesłuchanie może się odbyć zdalnie.
• Nie publikuj w sieci informacji o czynności, o funkcjonariuszach ani o sprawie, aby nie utrudniać późniejszych wyjaśnień.
• Nie zakładaj, że czynność w Polsce jest mniej istotna niż we Włoszech, bo jej wyniki trafiają do tych samych akt.

Spokojne, udokumentowane zachowanie ułatwia obronę bardziej niż jakiekolwiek wyjaśnienie złożone w emocjach.

Słowa z europejskiego nakazu dochodzeniowego

Pisma związane z nakazem zawierają pojęcia z różnych systemów prawnych. Oto te, które pojawiają się najczęściej.

• ordine europeo di indagine — europejski nakaz dochodzeniowy; narzędzie, którym organ państwa wydającego zleca zebranie dowodu w innym.
• rogatoria — dawna, wolniejsza forma pomocy prawnej między państwami, którą nakaz zastąpił w obrocie wewnątrz Unii.
• autorità di emissione — organ wydający nakaz, czyli włoski prokurator lub sędzia.
• autorità di esecuzione — organ wykonujący, czyli organ w państwie, w którym czynność ma się odbyć.
• riconoscimento — uznanie nakazu przez organ wykonujący, które następuje w ustawowym terminie.
• acquisizione di documenti — pozyskanie dokumentów, na przykład z banku, z firmy lub od operatora telefonii.
• audizione di testimone — przesłuchanie świadka, również zdalne, w obecności obrońcy.
• perquisizione e sequestro — przeszukanie i zajęcie rzeczy, wykonywane według zasad państwa wykonującego.

Jeśli w piśmie pojawia się wyraz spoza tej listy, najlepiej przesłać je obrońcy w całości, razem z tłumaczeniem i kopertą.