Tłumacz był, ale tłumaczenie było złe: co wtedy

Kto zauważył, że tłumacz nie tłumaczył tego, co powiedziano

Najczęściej jest to osoba, która została zatrzymana lub przesłuchana po włosku, miała obok tłumacza i dopiero później, w domu albo w areszcie, zorientowała się, że to, co jej przekazano, nie odpowiadało temu, co usłyszała. Tłumacz skracał jej wypowiedzi, pomijał pytania, dopowiadał własne rozumienie albo mówił krótko tam, gdzie padały długie zdania. Człowiek podpisał protokół, ufając, że wszystko zostało przekazane wiernie.

Inna osoba to członek rodziny, który był obecny na czynności lub otrzymał nagranie i zna język na tyle, by zauważyć rozbieżność. Widzi, że w protokole znalazło się zdanie, którego bliski nie wypowiedział, albo że ważny szczegół został pominięty. Pyta, czy można to naprawić i czy czynność nie traci przez to mocy.

Jeszcze inna sytuacja dotyczy obrońcy lub osoby, która przygotowuje się do rozmowy z organami i obawia się, że tłumaczenie będzie złe. Strona wyjaśnia, że prawo do tłumacza obejmuje jakość tłumaczenia, nie tylko obecność osoby, że streszczanie zamiast tłumaczenia jest wadą, którą trzeba odnotować od razu, i że zastrzeżenie zgłasza się do protokołu w trakcie czynności, nie po jej zakończeniu. Jeśli czynność jest nagrywana, jakość tłumaczenia da się zweryfikować później, co zmienia sposób działania obrony.

Zgłosić zastrzeżenie od razu czy czekać do rozmowy z obrońcą

Osoba, która podejrzewa, że tłumaczenie jest złe, ma w trakcie czynności ograniczone pole manewru, a każda decyzja ma cenę. Zgłoszenie zastrzeżenia od razu wymaga odwagi, bo dla człowieka w stresie, który nie zna procedury, przerywanie czynności bywa trudne. Zaletą jest to, że zastrzeżenie zostaje odnotowane w protokole, a jego treść stanowi mocny punkt wyjścia dla obrony. Wadą jest ryzyko, że funkcjonariusze zareagują niechętnie, a tłumacz poczuje się zaatakowany.

Czekanie do rozmowy z obrońcą zmniejsza ryzyko konfliktu, ale oznacza, że czynność zostanie zakończona z wadami. Zastrzeżenie zgłasza się do protokołu w trakcie czynności, nie po jej zakończeniu, więc późniejsze podniesienie zarzutu jest trudniejsze i opiera się na dowodach, które trzeba dopiero zebrać. Cena jest więc wysoka, gdy czynność była ważna, na przykład przesłuchanie na początku postępowania lub rozmowa przed posiedzeniem, na którym zapada decyzja o środku.

Kolejny wybór dotyczy tego, czy podpisywać protokół. Podpis oznacza, że zgadzasz się z jego treścią. Jeśli masz wątpliwości, możesz zażądać zapisania zastrzeżenia, odmówić podpisu albo podpisać z adnotacją. Każda z tych dróg ma konsekwencje, więc warto omówić je z obrońcą, najlepiej przed czynnością, a jeśli to niemożliwe, poprosić o przerwę na rozmowę z nim.

Co zebrać, żeby wykazać wady tłumaczenia

Wady tłumaczenia trzeba wykazać dowodami, a nie odczuciami. Zbierz poniższe rzeczy, jak najszybciej po czynności.

• Protokół czynności w oryginale oraz kopię, którą otrzymałeś. Porównanie wersji pokaże, co zapisano, a czego nie.
• Nagranie czynności, jeśli było rejestrowane. Pozwala porównać to, co powiedziano po polsku, z tym, co przekazano po włosku.
• Własne notatki sporządzone zaraz po czynności: jakie padły pytania, co odpowiedziałeś, co tłumacz powiedział, co zapamiętałeś z przebiegu. Spisane od razu, są wiarygodniejsze.
• Dane tłumacza wpisane w protokole: imię, nazwisko, dane kontaktowe, informacja o uprawnieniach. Pozwalają ocenić jego kwalifikacje i ewentualne powiązania ze sprawą.
• Imiona i dane innych osób obecnych na czynności: obrońcy, świadków, funkcjonariuszy. Mogą potwierdzić przebieg.
• Dokumenty wskazujące na związek tłumacza ze sprawą lub ze stroną: relacje rodzinne, zawodowe, finansowe. Tłumacz nie może być osobą związaną ze sprawą ani ze stroną postępowania.
• Poprzednie wypowiedzi i dokumenty, w których wyrażałeś się inaczej. Pozwalają wykazać, że protokół nie odpowiada rzeczywistości.
• Tłumaczenie przysięgłe nagrania lub protokołu, jeśli sam nie znasz języka. Niezależna wersja jest dowodem.

Wszystko zapisz chronologicznie i zrób kopie. Jeśli nagranie jest u organów, poproś obrońcę o wystąpienie o jego udostępnienie, bo bez niego zarzut o wady tłumaczenia opiera się na twojej pamięci przeciwko pamięci tłumacza. Jeśli czynność odbyła się w nocy lub w pośpiechu, zapisz także okoliczności, w jakich się odbywała: kto był obecny, jak długo trwała, czy zaproponowano ci przerwę i czy rozmawiałeś z obrońcą przed jej rozpoczęciem. Te szczegóły pomagają ocenić, czy wada tłumaczenia wynikała z pośpiechu, czy z braku kwalifikacji.

Co zmienia złe tłumaczenie w sprawie, w pracy i w rodzinie

Wadliwe tłumaczenie nie jest błahostką. Zdanie, które nie padło, a znalazło się w protokole, może zostać użyte jako przyznanie się, a zdanie, które padło i zostało pominięte, może pozbawić człowieka argumentu, na którym opierała się obrona. Decyzje o zatrzymaniu, o środku zapobiegawczym, o przedłużeniu aresztu opierają się często na tym, co zapisano w protokole, więc błąd na początku ciągnie się przez całe postępowanie.

Skutki wychodzą poza sprawę karną. Człowiek, któremu zatrzymano pracę, rozliczył się z pracodawcą na podstawie informacji, które potem okazały się niezgodne z prawdą. Rodzina, która dowiedziała się od tłumacza, że sytuacja jest prostsza, niż jest, podjęła decyzje o wyjazdach, kosztach i organizacji domu. Pozwolenie na pobyt, wniosek o wizę albo przedłużenie dokumentów mogą zależeć od zapisów, które powstały z błędem.

Wyroki i postanowienia oparte na protokole z wadą bywają zaskarżane, a koszty tego rosną z każdym tygodniem. Dla osoby mieszkającej za granicą dochodzi trudność z kontaktem i dokumentami. Dlatego tak ważne jest, by wątpliwość zgłosić jak najwcześniej: wcześnie zgłoszone zastrzeżenie kosztuje mało, późno zgłoszone kosztuje czas, pieniądze i zaufanie sądu.

Pytania o tłumacza i o protokół

Pytania poniżej dotyczą rzeczy, o które rzadko pyta ktoś, kto nigdy nie był na przesłuchaniu z tłumaczem.

• Czy mam prawo do tłumacza podczas każdej czynności, także przy rozmowie z funkcjonariuszami, przed posiedzeniem convalida i przy podpisywaniu protokołu?
• Czy prawo do tłumacza obejmuje jakość tłumaczenia, i co dokładnie można uznać za wadę?
• Jak zgłosić zastrzeżenie w trakcie czynności i jak upewnić się, że trafi do protokołu?
• Co dzieje się, jeśli wada wyjdzie na jaw dopiero po czynności i czy da się jeszcze coś zrobić?
• Czy mogę odmówić podpisania protokołu, którego nie rozumiem, i jakie są skutki odmowy?
• Czy nagranie czynności będzie dostępne i jak je uzyskać?
• Czy tłumacz, który był związany ze sprawą lub ze stroną, może zostać zakwestionowany?
• Czy wypowiedzi, które złożyłem z wadliwym tłumaczeniem, mogą zostać użyte przeciwko mnie?
• Kto sprawdza kwalifikacje tłumacza i gdzie mogę o to zapytać?

Zapisz odpowiedzi i zachowaj je razem z protokołem. Poproś obrońcę, by wskazał konkretne fragmenty protokołu, które budzą wątpliwości, i wyjaśnił, jak je podnieść, bo ogólne stwierdzenie o złym tłumaczeniu rzadko wystarcza.

Czego nie robić, gdy tłumaczenie budzi wątpliwość

Wątpliwość co do tłumaczenia trzeba traktować poważnie, ale spokojnie. Poniższe zasady wynikają z praktyki.

• Nie podpisuj protokołu, którego treści nie rozumiesz, tylko dlatego, że funkcjonariusz naciska. Podpis bywa później cytowany jako zgoda na zapis.
• Nie zakładaj, że zastrzeżenie możesz zgłosić po czynności z takim samym skutkiem. Zgłasza się je w trakcie, do protokołu.
• Nie kłóć się z tłumaczem ani nie oskarżaj go głośno. Spokojna prośba o powtórzenie lub o wyjaśnienie jest skuteczniejsza niż konfrontacja.
• Nie kasuj notatek, wiadomości ani nagrań dotyczących czynności. To dowody, które pozwalają odtworzyć przebieg.
• Nie zgadzaj się na tłumacza, który jest osobą związaną ze sprawą lub ze stroną, jeśli zauważysz taki związek. Zgłoś to od razu.
• Nie polegaj na tłumaczeniu wykonanym przez współwięźnia lub znajomego. Tłumaczenie ustne w czynności urzędowej wymaga osoby, której kwalifikacje można sprawdzić.
• Nie składaj dodatkowych wyjaśnień po czynności bez obrońcy, aby poprawić to, co się nie udało. Mogą pogorszyć sytuację.

Jeśli czynność jest nagrywana, zachowaj spokój i mów wyraźnie, krótkimi zdaniami, robiąc przerwy na tłumaczenie. Ułatwia to późniejszą weryfikację i utrudnia zarzut, że to ty mówiłeś niejasno. Jeśli nie nadążasz za tłumaczeniem, powiedz to wprost i poproś o wolniejsze tempo; takie prośby także trafiają do protokołu i pokazują, że starałeś się współpracować. Nie przytakuj na wyrost, by przyspieszyć czynność, bo kiwnięcie głową bywa później zapisane jako zgoda na treść, której nie rozumiałeś.

Tłumacz, konsulat i dokumenty między Polską a Włochami

Polak zatrzymany lub przesłuchiwany we Włoszech zakłada często, że konsulat zapewni mu tłumacza albo sprawdzi jakość tłumaczenia. Tak nie jest: konsulat może pomóc w kontakcie z rodziną i wskazać, gdzie szukać pomocy, ale nie występuje w czynności procesowej ani nie weryfikuje pracy tłumacza. Obowiązek zapewnienia tłumacza spoczywa na organie prowadzącym czynność, a wątpliwości zgłasza obrona.

Dokumenty, z których wynika, że tłumaczenie było wadliwe, powstają często w różnych językach: protokół po włosku, nagranie po polsku. Aby użyć ich w postępowaniu, trzeba je przetłumaczyć przysięgle, a koszt i czas tego tłumaczenia trzeba uwzględnić. Poczta między Polską a Włochami bywa wolna, a przesyłki polecone czasem nie docierają, dlatego nagrania i protokoły najlepiej przesyłać elektronicznie i kurierem równolegle. Różnice w godzinach pracy urzędów i w zwyczajach mogą opóźnić kontakt z sądem, jeśli rodzina próbuje działać bez obrońcy.

Gdy wada tłumaczenia dotyczy czynności, która zapadła przed GIP, a decyzja o środku została podjęta na podstawie protokołu, ważne jest, by obrońca włoski i obrońca lub pełnomocnik w Polsce wymieniali się informacjami. Czas jest ograniczony, a zastrzeżenie zgłoszone w złej chwili może nie wywołać skutku. Warto ustalić, kto w rodzinie jest osobą kontaktową, i przekazać tej osobie pełnomocnictwo.

Jak kancelaria sprawdza jakość tłumaczenia po fakcie

Zlecenie zaczyna się od przesłania protokołu, nagrania, jeśli istnieje, i notatek klienta. Kancelaria prosi o opis, co było mówione, a co przetłumaczone, i o wskazanie fragmentów, które budzą wątpliwości. Dokumenty można przesłać mailem w postaci plików. Na tej podstawie obrońca porównuje wersje i ocenia, czy wada ma znaczenie dla sprawy oraz czy zastrzeżenie zostało zgłoszone na czas.

Jeśli czynność była nagrywana, kancelaria występuje o jej udostępnienie i zleca niezależne tłumaczenie, aby porównać je z protokołem. Jeśli wada jest istotna, obrońca przygotowuje pismo podnoszące zarzut i wskazuje skutki, jakie chce wywołać: kwestionowanie wartości dowodowej wypowiedzi, powtórzenie czynności, uwzględnienie wady przy ocenie środka zapobiegawczego. Rozmowy prowadzone są po polsku i po włosku, a pisma przetłumaczone dla klienta.

Zlecenie potwierdza się na piśmie, a pełnomocnictwo przesyła się w formie uznawanej we Włoszech. Kancelaria ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a kontakt odbywa się telefonicznie i pod adresem avvmassimoromano@gmail.com. Kancelaria nie obiecuje wyniku, nie ocenia wad bez zobaczenia dokumentów i nie zaleca żadnego kroku, zanim nie pozna protokołu. Informacje o sprawie przekazuje tylko osobom wskazanym przez klienta.

Słowa z protokołu przesłuchania i z posiedzenia convalida

W dokumentach pojawiają się określenia, które łatwo pomylić. Poniżej te, które występują na tej stronie i w powiązanych materiałach.

• Protokół — pisemny zapis czynności. Podpis oznacza zgodę na jego treść, więc nie należy go składać bez zrozumienia.
• Zastrzeżenie — uwaga zgłoszona w trakcie czynności i zapisana w protokole, dotycząca wady, na przykład złego tłumaczenia.
• Tłumacz — osoba zapewniająca zrozumienie między stronami. Nie może być związana ze sprawą ani ze stroną postępowania.
• Streszczanie — przekazywanie ogólnego sensu zamiast dokładnej treści wypowiedzi. Jest wadą tłumaczenia.
• Convalida — kontrola sądu nad zatrzymaniem, w której sędzia decyduje, czy zatrzymanie było zgodne z prawem i czy zastosować środek.
• GIP — sędzia, który w postępowaniu przygotowawczym decyduje o zatrzymaniu i środkach zapobiegawczych.
• Nagranie czynności — zapis dźwięku lub obrazu, który pozwala później sprawdzić jakość tłumaczenia.
• Wartość dowodowa — to, na ile sąd może oprzeć się na danej wypowiedzi. Wada tłumaczenia może ją osłabić.

Jeśli w piśmie jest słowo, którego nie rozumiesz, nie podpisuj ani nie odpowiadaj. Zapytaj prawnika, bo rozróżnienie między przyznaniem się a nieporozumieniem, między streszczeniem a tłumaczeniem, decyduje o tym, co obrona może jeszcze zrobić. Szczególnie ważne jest rozróżnienie między wadą tłumaczenia a zwykłą zmianą zdania: sąd łatwo uwierzy w to pierwsze, gdy zastrzeżenie padło od razu i zostało zapisane, a trudno, gdy człowiek zaczyna twierdzić, że został źle zrozumiany, dopiero po zapoznaniu się z niekorzystnym dla siebie protokołem. Dlatego każde zastrzeżenie warto formułować konkretnie: nie że tłumaczenie było złe, lecz które zdanie zostało przekazane inaczej.