Wspólna obrona kilku osób: granice i ryzyko

Jak wspólna sprawa zmienia codzienność osób, które ją dzielą

Gdy kilka osób jest objętych tym samym postępowaniem, zmienia się nie tylko sala sądowa, ale i życie poza nią. Kierowca i przewoźnik, który go zatrudnia, zaczynają rozmawiać inaczej niż przedtem. Wspólnicy, którzy przez lata dzielili firmę, nagle pilnują słów w kuchni i na korytarzu. Członkowie rodziny, na których ciąży ten sam zarzut, nie wiedzą, czy wolno im omawiać sprawę przy stole, bo to, co mówi któraś z osób, może zostać zapisane jako zeznanie przeciwko pozostałym.

Pojawia się kwestia pieniędzy. Opłacenie obrońcy zwykle bierze na siebie ten, kto ma środki, najczęściej przedsiębiorca albo głowa rodziny. Płacący zakłada, że skoro płaci, to ma prawo do informacji o sprawie wszystkich pozostałych, a obrońca musi mu wytłumaczyć, że klientem jest osoba oskarżona, nie płatnik. To rodzi napięcia, bo ktoś, kto dotąd decydował o losie firmy, nie może już decydować o tym, co mówi współoskarżony.

Zmienia się też praca. Pracownicy nie wiedzą, komu ufać, a zleceniodawcy wstrzymują współpracę z całą grupą, zanim wyjaśni się, kto odpowiada. Jeśli firma jest mała, pojedynczy zarzut potrafi zatrzymać wszystkie przewozy.

Dla osób z Polski dochodzi odległość i język. Pisma przychodzą do wszystkich na ten sam adres, więc łatwo o sytuację, w której ktoś odbierze pismo adresowane do innej osoby. Rozdzielenie korespondencji od początku oszczędza kłopotów.

Kłopot sprawiają także proste sprawy: wspólne konto, wspólny samochód, wspólny adres do doręczeń, które nagle stają się materiałem dowodowym.

Kto trafia na tę stronę i z jakim pytaniem

Typowa sytuacja to kierowca i właściciel firmy transportowej po wypadku lub kontroli, którzy dostają zawiadomienia na ten sam numer sprawy. Właściciel mówi: znajdę wam obrońcę, wspólnego dla wszystkich, tak będzie taniej. Kierowca się zgadza, bo nie zna prawa, a właściciel go zatrudnia. Zanim ktokolwiek podpisze pełnomocnictwo, pojawia się pytanie, czy to na pewno jest bezpieczne.

Inna sytuacja to wspólnicy w małej spółce, której zarzuca się wspólne działanie. Każdy uważa, że pozostali wykonywali czynności, za które odpowiadają, i że jego własna rola była pomocnicza. Wspólnicy chcieliby wspólnego obrońcy, aby nie ujawniać sporów na zewnątrz, ale boją się, że obrońca stanie po stronie któregoś z nich.

Jeszcze inna sytuacja dotyczy rodziny: rodzic i dorosłe dziecko, małżonkowie, rodzeństwo. Zarzut dotyczy zachowania w tym samym zdarzeniu albo w tym samym mieszkaniu, a rodzina przyjmuje, że obrona ma być wspólna, bo to naturalne. Gdy okazuje się, że ich wersje się różnią, nikt nie wie, co robić.

Pytanie jest za każdym razem to samo, tylko ubrane w inne słowa: czy wspólny obrońca może zająć się wszystkimi, i co się stanie, jeśli nie. Odpowiedź zależy od tego, czy pozycje procesowe są zgodne, a ocenia się to na podstawie akt, nie deklaracji.

W każdej z tych sytuacji ludzie zwykle zakładają, że rozmowa z obrońcą jest sprawą wspólną. Tymczasem poufność dotyczy każdego klienta osobno i już na początku trzeba ustalić, kto jest kim w sprawie.

Dokumenty i informacje, które warto zebrać przed wyborem obrońcy

Zanim zapadnie decyzja o wspólnej obronie, każdy uczestnik powinien przygotować własny zestaw informacji. Zbieranie ich razem jest błędem, bo zaciera różnice.

• Własny opis zdarzenia, sporządzony samodzielnie i bez narady z pozostałymi. Zapisz, co robiłeś, co widziałeś i kto jakie polecenia wydawał.
• Dokumenty określające twoją rolę: umowę o pracę lub zlecenie, zakres obowiązków, polecenia służbowe, pełnomocnictwa. Wskazują, czy twoja pozycja jest podobna do pozycji innych, czy odmienna.
• Korespondencja z pozostałymi uczestnikami przed zdarzeniem i po nim. Pokazuje, kto o czym wiedział.
• Wszystkie pisma doręczone osobiście tobie, z kopertami i datami doręczeń, bo od nich biegną terminy.
• Dokumenty finansowe dotyczące tego, kto płaci za obronę i na jakiej podstawie. Rozliczenie opłat między uczestnikami bywa później kwestionowane.
• Informacje o wcześniejszych sprawach każdej z osób, bo wpływają na ocenę pozycji.
• Dane kontaktowe do obrońców, z którymi ktoś już rozmawiał, żeby uniknąć konfliktu interesów.

Każdy uczestnik powinien przechowywać swój zestaw osobno. Obrońca przeanalizuje je jednak razem, by ocenić, czy pozycje się zbiegają.

Przygotuj też informację, kto z uczestników i kiedy rozmawiał już z jakimkolwiek obrońcą, policją lub ubezpieczycielem, oraz co zostało powiedziane. Zbierz dane wszystkich osób, które mogą być wezwane jako świadkowie, i oznacz, z kim jesteś w dobrych stosunkach, a z kim nie. Zapisz także ustalenia finansowe między uczestnikami, takie jak pożyczki, wspólne zakupy i długi. Spory o pieniądze potrafią zmienić pozycję w sprawie.

Decyzje, które trzeba podjąć, zanim obrońca stanie się wspólnym

Przed osobami objętymi wspólną sprawą stoją wybory, które wyglądają na kwestie organizacyjne, a rozstrzygają o jakości obrony.

Wspólny obrońca czy odrębni. Wspólna obrona jest tańsza i prostsza, i może być rozsądna, gdy pozycje są zgodne: wszyscy tak samo opisują zdarzenie i nie ma między nimi sprzecznych interesów. Cena: jeśli później okaże się, że pozycje się rozchodzą, obrońca będzie musiał zrezygnować z prowadzenia niektórych osób, a czasem wszystkich, i trzeba będzie zaczynać od nowa. Oddzielni obrońcy na początku kosztują więcej, ale dają swobodę w razie rozbieżności.

Kto płaci i na jakich zasadach. Płatnik, który nie jest oskarżonym, powinien wiedzieć, że nie dostanie informacji o treści rozmów obrońcy z klientem. Cena: jeśli oczekuje inaczej, dochodzi do konfliktu, który zwykle wychodzi na jaw w najgorszym momencie. Warto ustalić to pisemnie na początku.

Czy rozmawiać z innymi uczestnikami o sprawie. Wspólna rozmowa daje poczucie bezpieczeństwa, ale tworzy ryzyko, że wersje się ujednolicą w sposób, który organ uzna za uzgodniony. Cena niewielkiego dystansu jest niższa niż cena podejrzenia o koordynację zeznań.

Studio nie obiecuje wyniku, lecz pomaga ocenić, czy wspólna obrona ma w waszej sprawie rację bytu.

Warto też zdecydować, kto kontaktuje się z obrońcą w imieniu rodziny. Jeśli rolę przejmuje któraś z osób, pozostali tracą wgląd, a ona zyskuje wpływ na to, jak relacjonowane są sprawy. Najbezpieczniej jest, gdy każdy uczestnik ma własny kanał kontaktu.

Czego nie robić, gdy w sprawie jest kilka osób

Zachowania, które wydają się lojalne, w tej materii szkodzą wszystkim po kolei.

• Nie uzgadniaj wspólnej wersji. Zgodność zbyt dokładna wygląda na ustaloną, a organ szuka właśnie takich śladów.
• Nie obciążaj nikogo w wiadomościach. Zdanie napisane w złości w komunikatorze, że to wszystko jego wina, wróci w aktach i będzie odczytane w całości.
• Nie proś płatnika o wgląd w rozmowy z obrońcą. Poufność obejmuje klienta, nie tego, kto zapłacił. Naruszenie jej uderza w obronę.
• Nie podpisuj wspólnych oświadczeń. Dokument podpisany przez kilka osób zwiąże każdą z nich, także wtedy, gdy ktoś później zmieni zdanie.
• Nie wysyłaj dokumentów obrońcy innego uczestnika. Przekazanie materiału obcemu obrońcy może zostać użyte przeciw tobie.
• Nie ukrywaj przed obrońcą sprzecznych interesów. Zatajenie, że ty i współoskarżony macie różne wersje, odbiera obrońcy szansę, by w porę wskazać konflikt.
• Nie zakładaj, że rezygnacja obrońcy to porażka. Czasem to ochrona, która zapobiega większym kłopotom.

Nie zakładaj, że skoro płacisz, masz wpływ na linię obrony. Obrońca podlega klientowi, nie płatnikowi, a próba narzucenia strategii może zakończyć się rezygnacją obrońcy. Nie przekazuj poufnych informacji członkom rodziny, którzy nie są stronami, bo mogą zostać wezwani jako świadkowie. Nie wymagaj od współoskarżonych, aby milczeli, jeśli ich interes jest inny, bo taka presja bywa odczytana jako próba wpływu na zeznania. Nie wymieniaj się materiałami z akt z osobami, które nie są twoimi obrońcami. Nie zostawiaj pism w miejscu dostępnym dla wszystkich domowników, jeśli sprawa jest wrażliwa.

Pytania do obrońcy o wspólną obronę

Warto, żeby każdy uczestnik zadał je osobno, bo odpowiedzi mogą się różnić zależnie od pozycji pytającego.

• Czy moja pozycja jest zgodna z pozycją pozostałych, czy już teraz widać sprzeczność, i na jakiej podstawie to oceniamy?
• Co się stanie, jeśli w toku sprawy interesy się rozejdą: czy wszyscy stracą obrońcę, czy tylko niektórzy?
• Kto jest moim klientem w rozumieniu obrony, jeśli ktoś inny płaci za moją obronę?
• Czy płatnik może dowiedzieć się, o czym rozmawiamy, i jak to zabezpieczyć na piśmie?
• Czy mogę w każdej chwili zmienić obrońcę i jak to wpływa na pozostałych uczestników?
• Jak wygląda rozliczenie kosztów, jeśli sprawa wydłuży się albo któryś uczestnik wycofa się z umowy?
• Czy sąd może zażądać zmiany obrońcy i na jakiej podstawie, i co wtedy dzieje się z dotychczasową pracą?
• Czy obrońca ma jakiekolwiek wcześniejsze relacje z pozostałymi uczestnikami lub ze świadkami?
• Jak powinienem rozmawiać z rodziną i wspólnikami, żeby nie utrudnić sobie obrony?

Zapytaj także, jak wygląda sytuacja, gdy ktoś ze współoskarżonych zacznie współpracować z organem i obciążać pozostałych. Zapytaj, czy obrońca może przyjąć kolejną osobę, jeśli ta zgłosi się później, i czy to zmienia warunki dla wcześniejszych klientów. Zapytaj, jak będą rozliczane koszty w razie wycofania się któregoś z uczestników z umowy, i czy wspólna obrona jest tańsza w skali całego postępowania, a nie tylko na początku. Zapytaj wreszcie, jakie dokumenty podpisujesz i co one oznaczają dla poufności.

Gdy uczestnicy sprawy mieszkają w różnych krajach

Wspólna sprawa często obejmuje osoby rozproszone: kierowca mieszka w Polsce, przewoźnik ma siedzibę w innym państwie, spedytor działa jeszcze gdzie indziej, a poszkodowany jest we Włoszech. Pisma docierają do nich w różnym czasie i w różnych językach, więc pozycje procesowe rozwijają się nierówno. Ktoś, kto dostał pismo wcześniej, może zareagować, zanim inni zdążą się naradzić.

Tłumaczenia nabierają znaczenia: jeśli pisma części uczestników są tłumaczone na polski, a pozostałych na angielski, istnieje ryzyko, że ta sama treść zabrzmi odmiennie. Warto więc ustalić, kto tłumaczy i jakim tłumaczem posługuje się obrona, żeby uniknąć rozbieżności w terminologii. Dokumenty z różnych krajów mogą wymagać poświadczenia, i trzeba to zaplanować, zanim zbliży się termin.

Obrońcy w różnych krajach muszą się komunikować w sposób, który chroni poufność. Wymiana informacji między obrońcami uczestników o rozbieżnych interesach nie jest możliwa. Natomiast gdy pozycje są zgodne, koordynacja bywa bardzo pomocna, bo ujednolica pracę nad dokumentami. Decyzję o jej zakresie podejmuje każdy klient indywidualnie.

Polska i Włochy mają tę samą strefę czasową, co ułatwia rozmowy telefoniczne. Konsulat polski nie bierze udziału w uzgadnianiu stanowisk obrony, ale może pomóc w sprawach tożsamości i dokumentów podróży, gdy ktoś musi wrócić do kraju.

Warto ustalić, w jakim języku każdy uczestnik będzie otrzymywał pisma od obrońcy, bo osoby z różnych państw mają różne potrzeby, a ujednolicenie bywa złudne.

Słowa, które znajdziesz w pismach o wspólnej obronie

W pismach tłumaczonych z włoskiego powtarzają się wyrazy, które mają ścisłe znaczenie i różnią się od potocznych.

• Wspólny obrońca to obrońca reprezentujący kilka osób objętych tą samą sprawą. Jest dopuszczalny, gdy pozycje są zgodne.
• Sprzeczność interesów to sytuacja, w której linia obrony którejś osoby szkodzi innej. Ocenia się ją realnie, według treści akt, a nie według deklaracji.
• Klient w rozumieniu obrony to osoba oskarżona, nie ten, kto zapłacił. Płatnik nie ma prawa do poufnych informacji.
• Współoskarżony to osoba objęta tym samym postępowaniem. Jego wyjaśnienia mogą obciążać pozostałych.
• Wezwanie do wyboru innego obrońcy to decyzja sądu, gdy wspólna obrona okazuje się niedopuszczalna.
• Pełnomocnictwo to dokument upoważniający obrońcę do działania. Każdy uczestnik podpisuje własne.
• Wyłączenie wątku oznacza oddzielenie sprawy którejś osoby od pozostałych, gdy ich losy rozchodzą się procesowo.
• Tajemnica obrończa to obowiązek obrońcy zachowania poufności wobec osób postronnych, także wobec płatnika.

Zwróć uwagę, że niektóre z tych pojęć mają wymiar nie tylko prawny, ale i praktyczny. Sprzeczność interesów wcale nie wymaga kłótni między uczestnikami: wystarczy, że któryś z nich może wykazać swoją niewinność tylko przez wskazanie roli innego. Wtedy wspólna obrona przestaje być możliwa, choćby wszyscy pozostawali w dobrych stosunkach. Pełnomocnictwo i umowa z obrońcą to różne dokumenty, a pełnomocnictwo może być odwołane w każdej chwili. Jeśli któreś pojęcie z pisma budzi wątpliwość, poproś o wyjaśnienie, zanim złożysz podpis.

Jak studio podchodzi do spraw z kilkoma osobami

Pytanie, od którego zaczynamy, brzmi: kogo dokładnie dotyczy zlecenie. Jeśli zgłasza się kilka osób naraz, prosimy każdą z nich o osobną rozmowę. Nie robimy tego z nieufności, tylko dlatego, że sprzeczności interesów ujawniają się dopiero w rozmowie z każdym osobno. Dopiero po tym ustalamy, czy możemy przyjąć kilka osób, czy tylko niektóre, czy też wszystkim polecimy odrębnych obrońców.

Jeżeli pozycje są zgodne, spisujemy to w umowie: kto jest klientem, kto płaci, jak wygląda przepływ informacji, oraz że w razie rozbieżności studio zastrzega sobie prawo do wycofania się z obrony wszystkich lub niektórych osób. Płatnik, który nie jest klientem, otrzymuje od nas informacje o rozliczeniu, nie o treści obrony.

Pracujemy po polsku i po włosku, w razie potrzeby z udziałem tłumacza przysięgłego. Studio ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu. W sprawach, w których uczestnicy mieszkają w różnych państwach, koordynujemy działania z obrońcami lokalnymi, w granicach tego, na co pozwalają interesy klientów.

Dokumenty przekazuje się pocztą elektroniczną albo komunikatorem, każdy uczestnik osobnym kanałem. Nie obiecujemy rezultatu i nie szacujemy szans procentowo. Po każdej istotnej czynności przesyłamy klientowi zwięzłą notatkę po polsku, a terminy przypominamy przed ich upływem.

Dla każdego uczestnika prowadzimy osobną teczkę i osobny kanał komunikacji, a notatki z rozmów nie są udostępniane pozostałym klientom ani płatnikowi, chyba że klient wyraźnie na to zezwoli.