Ktoś podał się za policjanta i zabrał pieniądze

Kto czyta tę stronę: starsza osoba, jej dzieci, a także młody kurier

Najczęściej jest to osoba starsza, która odebrała telefon od kogoś, kto powiedział, że jej syn, córka albo wnuk miał wypadek i potrzebuje pieniędzy na pilną pomoc, kaucję lub leczenie. Po chwili w drzwiach pojawia się człowiek podający się za funkcjonariusza i prosi o gotówkę, biżuterię lub oszczędności, które zabiera i odchodzi. Dopiero gdy zadzwoni prawdziwy syn, okazuje się, że nic się nie stało. Pokrzywdzona osoba czuje wstyd i strach, a rodzina dowiaduje się o zdarzeniu z opóźnieniem.

Inna osoba to dziecko albo wnuk pokrzywdzonego, który próbuje zrozumieć, co się stało, i nie wie, czy należy zawiadomić policję, bank, czy ubezpieczyciela. Chce wiedzieć, czy pieniądze można odzyskać i czy rodzic nie ponosi winy, że uwierzył.

Jeszcze inna sytuacja dotyczy młodego człowieka, który dostał ogłoszenie o dobrze płatnej pracy kuriera, odbierał paczki od osób starszych i przekazywał je dalej, nie wiedząc, co jest w środku. Teraz słyszy zarzut oszustwa i uzurpacji funkcji publicznej. Strona wyjaśnia, że podanie się za funkcjonariusza w celu wyłudzenia jest oszustwem połączonym z uzurpacją funkcji publicznej, że wiek pokrzywdzonego zaostrza odpowiedzialność i że odpowiadają wszyscy uczestnicy schematu, także odbierający, kierowca i osoba udostępniająca rachunek.

Co zmienia takie zdarzenie w życiu starszej osoby i jej rodziny

Strata oszczędności całego życia uderza mocniej niż sama kwota. Osoba starsza, która oddała pieniądze odłożone na leczenie, pogrzeb lub pomoc wnukom, traci poczucie bezpieczeństwa we własnym domu. Boi się otwierać drzwi, odbierać telefon i wychodzić z domu. Niektórzy przestają ufać nawet bliskim, a rodzina musi odbudowywać zaufanie, jednocześnie organizując nowy sposób opieki.

Rodzina ponosi koszty finansowe i emocjonalne. Dzieci, które mieszkają daleko, w Polsce lub w innym kraju, odczuwają winę, że nie były blisko. Często przejmują część wydatków, w tym opiekę nad rodzicem, co wpływa na ich własny budżet. Dochodzą kwestie praktyczne: zablokowanie kart, zmiana numerów telefonu, zabezpieczenie biżuterii pozostałej w domu, a czasem zmiana zamków.

Dla osoby, która została wciągnięta w schemat jako kurier, kierowca albo właściciel rachunku, skutki są inne, ale równie poważne: zatrzymanie, wezwanie na przesłuchanie, zajęcie telefonu, utrata pracy, kłopoty z wizami lub pobytem. Rodzina takiej osoby musi radzić sobie z kosztami obrony i z poczuciem hańby. Wiek pokrzywdzonego jest okolicznością wyraźnie zaostrzającą, więc zarzut uderza w całe życie zawodowe i rodzinne. Dlatego odpowiedź trzeba przygotować spokojnie, z pomocą prawnika, od początkowych godzin po zdarzeniu.

Co zrobić zaraz po zdarzeniu: bank, policja, dowody

Ofiara i jej rodzina mają do wyboru kilka równoległych działań, a każde ma swoją cenę. Najpilniejszy jest kontakt z bankiem, jeśli pieniądze przekazano przelewem lub kartą: wniosek o zablokowanie i próbę wstrzymania transakcji. Zaletą jest szansa na zatrzymanie środków, wadą to, że bank ma własne procedury i terminy, a przy gotówce nie ma co blokować. Dlatego zwłoka kosztuje najwięcej.

Zawiadomienie policji jest kolejnym krokiem. Pozwala rozpocząć postępowanie, zabezpieczyć monitoring, sprawdzić nagrania z klatki schodowej i ulicy, a także połączyć zdarzenie z innymi podobnymi. Cena: opowiadanie o zdarzeniu wielokrotnie, często starszej osobie, która czuje wstyd, oraz brak gwarancji szybkiego wyniku. Warto, aby w przesłuchaniu uczestniczył ktoś bliski lub pełnomocnik.

Ostatnia decyzja dotyczy tego, czy pokrzywdzony ma występować jako strona w postępowaniu i dochodzić odszkodowania. Wymaga to przystąpienia w odpowiednim momencie, więc rodzina powinna zapytać prawnika wcześnie. Jeśli ktoś z rodziny jest podejrzany o udział, na przykład jako kierowca, rozmowa z obrońcą musi poprzedzić jakiekolwiek wyjaśnienia. Prawdziwy funkcjonariusz nie żąda pieniędzy ani kosztowności w domu, i warto to powiedzieć wszystkim starszym członkom rodziny, zanim zdarzenie się powtórzy.

Co zebrać po zdarzeniu: rozmowy, godziny, opis osoby

Dowody w tych sprawach żyją krótko, bo sprawcy zmieniają numery i znikają. Zbierz wszystko od razu.

• Numer telefonu, z którego dzwoniono, godzinę połączenia i czas rozmowy. Zrób zrzut ekranu rejestru połączeń, zanim zostanie nadpisany.
• Dokładny opis rozmowy spisany od razu: co powiedział dzwoniący, jak się przedstawił, jakie podał imiona, jaką kwotę wskazał. Pamięć szybko zaciera szczegóły.
• Opis osoby, która przyszła po pieniądze: wzrost, ubiór, wiek, sposób mówienia, akcent, samochód i jego numer rejestracyjny, jeśli ktoś go zauważył.
• Nagrania z kamer w budynku, na klatce, w sklepach i na ulicy. Poproś sąsiadów i zarządcę, by niczego nie kasowali.
• Dokumenty bankowe: potwierdzenia wypłat, przelewów, wyciągi. Pokazują, kiedy i ile pieniędzy opuściło konto.
• Wykaz przekazanych przedmiotów: biżuterii, gotówki, dokumentów, wraz ze zdjęciami, jeśli istnieją. Ułatwi to ich odszukanie.
• Dane świadków: sąsiadów, którzy widzieli przybysza, listonosza, osoby z klatki.
• Dla osoby, której zarzucono udział: wiadomości od zleceniodawcy, ogłoszenie o pracy, polecenia, przelewy otrzymane za kurs. Pokazują, że działała ona nieświadomie.

Nie kasuj niczego z telefonu, nawet wiadomości, które wydają się wstydliwe. Zachowaj numer rejestracyjny i opis we wspólnym pliku, który prześlesz prawnikowi lub policji, i zrób kopię w osobnym miejscu.

Pytania do prawnika po oszustwie i przy zarzucie udziału

Pytania poniżej dotyczą rzeczy, o które rzadko pyta ktoś, kto styka się z takim schematem po raz pierwszy, zarówno po stronie ofiary, jak i podejrzanego.

• Czy to, co się stało, jest oszustwem, uzurpacją funkcji publicznej, czy oboma czynami naraz, i co to zmienia?
• Jak wiek pokrzywdzonego wpływa na ocenę czynu i na odpowiedzialność sprawców?
• Czy mogę dochodzić odszkodowania w postępowaniu karnym i kiedy muszę zgłosić swoje roszczenie?
• Czy bank lub ubezpieczyciel ponoszą jakąkolwiek odpowiedzialność za transakcję wykonaną pod wpływem oszustwa?
• Jeśli zarzucono mi odbieranie przedmiotów, jak wykazać, że nie wiedziałem o charakterze działania?
• Czy kierowca, który tylko wiózł osobę po odbiór, odpowiada tak samo jak ten, kto rozmawiał z ofiarą?
• Jakie jest ryzyko dla osoby, która udostępniła rachunek, a nie wiedziała, do czego służy?
• Jak przygotować starszego członka rodziny do przesłuchania, aby nie czuł się przesłuchiwany jak podejrzany?
• Jak chronić rodzinę przed powtórzeniem się zdarzenia, w tym przed telefonami i wizytami nieznajomych?

Zapisz odpowiedzi i zachowaj je razem z dokumentami. Jeśli prawnik używa określeń, których nie rozumiesz, poproś o wyjaśnienie na przykładzie twojej sytuacji, bo ogólne sformułowania w tych sprawach bywają mylące.

Gdy dzwoniący jest za granicą, a odbiorca w mieście obok

Schematy oszustw na fałszywego urzędnika często mają charakter międzynarodowy. Dzwoniący może przebywać w innym kraju i korzystać z numerów, które wyglądają na lokalne, a po odbiór zgłasza się osoba rekrutowana na miejscu, często młody człowiek z zagranicy, który dostał ogłoszenie o pracy. Pieniądze i przedmioty płyną dalej, przez rachunki w kilku krajach, i ich śladu szuka się trudno. Dla pokrzywdzonego, który mieszka w Polsce, ale ma rodzinę we Włoszech, oznacza to, że sprawa może toczyć się w obu państwach naraz.

Kiedy zdarzenie miało miejsce we Włoszech, zawiadomienie składa się tam, a wezwania do Polski przychodzą po włosku i trzeba je przetłumaczyć. Przesłuchanie osoby starszej wymaga tłumacza i spokoju, a podróż do Włoch bywa dla niej obciążająca. Można poprosić o przesłuchanie na odległość lub o ustanowienie pełnomocnika. Poczta międzynarodowa bywa wolna, a terminy biegną od doręczenia, więc kopie pism i koperty warto zachować.

Osoba podejrzana o udział, która jest obcokrajowcem, musi liczyć się z tym, że organy sprawdzą jej pobyt, rachunki i kontakty w kilku państwach. Konsulat może pomóc w kontakcie z rodziną i w ustaleniu miejsca pobytu zatrzymanego, ale nie prowadzi obrony. Obrońcy w różnych krajach powinni dostawać te same informacje, żeby nie powstawały sprzeczne wersje.

Jak kancelaria przyjmuje sprawy o oszustwa na funkcjonariusza

Rozmowa zaczyna się od pytania, po której stronie stoi klient: czy jest pokrzywdzonym, jego rodziną, czy osobą, której zarzucono udział. Od tego zależy, co kancelaria prosi przesłać. Pokrzywdzony wysyła opis zdarzenia, dokumenty bankowe i dane świadków; podejrzany wiadomości od zleceniodawcy, ogłoszenia, przelewy oraz pisma z policji lub sądu. Dokumenty można przesłać mailem, w postaci plików, najlepiej wraz ze zrzutami ekranu.

Na tej podstawie obrońca ocenia, jakie czyny są zarzucane lub mogą zostać zarzucone, co trzeba wykazać i jakie czynności warto podjąć od razu: zawiadomienie, wniosek o zabezpieczenie nagrań, przystąpienie do postępowania w roli pokrzywdzonego albo przygotowanie do przesłuchania podejrzanego. Kancelaria prowadzi rozmowy po polsku i po włosku, tłumaczy pisma i, gdy sprawa dotyczy kilku krajów, współpracuje z korespondentami.

Zlecenie potwierdza się na piśmie, a pełnomocnictwo przesyła się w formie uznawanej we Włoszech. Kancelaria ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a kontakt odbywa się telefonicznie i pod adresem avvmassimoromano@gmail.com. Kancelaria nie obiecuje odzyskania pieniędzy ani określonego rozstrzygnięcia, nie ocenia sprawy bez dokumentów i nie zaleca żadnego kroku, zanim nie pozna okoliczności zdarzenia.

Czego nie robić po telefonie od rzekomego policjanta

Panika po takim zdarzeniu prowadzi do ruchów, które pogarszają sytuację. Poniższe zasady wynikają z praktyki.

• Nie oddawaj pieniędzy ani biżuterii nikomu, kto przychodzi do domu po telefonie z prośbą o pomoc. Prawdziwy funkcjonariusz nie żąda gotówki ani kosztowności.
• Nie wykonuj poleceń dzwoniącego, który każe nie rozłączać się, nie mówić nikomu i zachować tajemnicę. To typowy sposób odcięcia ofiary od rodziny.
• Nie przekazuj numerów kart, kodów ani haseł do bankowości. Nikt uprawniony nie prosi o nie przez telefon.
• Nie kasuj rozmów, nagrań ani numerów telefonów. To najważniejsze dowody, które mogą naprowadzić na sprawców.
• Nie ukrywaj zdarzenia przed bliskimi ze wstydu. Im wcześniej rodzina się dowie, tym większa szansa na zablokowanie środków.
• Nie przyjmuj ofert pracy polegających na odbieraniu paczek lub gotówki od osób starszych. Takie ogłoszenia są częstym sposobem rekrutacji do schematu.
• Nie udostępniaj swojego rachunku obcym osobom, nawet za wynagrodzeniem. Odpowiedzialność ponosi osoba, na której nazwisko jest rachunek.

Jeśli ktoś zarzuca ci udział w schemacie, nie składaj wyjaśnień bez obrońcy i nie próbuj kontaktować się z pokrzywdzonym ani ze zleceniodawcą. Każde takie działanie może zostać uznane za nacisk lub za utrudnianie. Nie wysyłaj też pochopnie przeprosin ani zwrotów pieniędzy na własną rękę, bo mogą zostać odczytane jako przyznanie się do czynu, a ponadto niepoprawnie zaksięgowany przelew trudno później powiązać z konkretną sprawą. Wszelkie kontakty z pokrzywdzonym powinny przebiegać przez obrońców, w formie pisemnej i z kopią w aktach.

Słowa z zawiadomienia i zarzutu

W pismach policji, prokuratury i sądu pojawiają się określenia, które łatwo pomylić. Poniżej te, które występują na tej stronie.

• Oszustwo — doprowadzenie kogoś do rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie go w błąd. Tu: przez udawanie bliskiego w potrzebie lub funkcjonariusza.
• Uzurpacja funkcji publicznej — podawanie się za osobę pełniącą funkcję publiczną, na przykład policjanta, bez uprawnienia.
• Okoliczność zaostrzająca — fakt, który zwiększa odpowiedzialność. Tu: wiek i sytuacja pokrzywdzonego.
• Udział — każda forma pomocy w czynie: odbiór pieniędzy, prowadzenie samochodu, udostępnienie rachunku. Odpowiada się za nią tak jak za udział w czynie.
• Pokrzywdzony — osoba, której dobro naruszono. Może występować w postępowaniu i dochodzić odszkodowania.
• Zabezpieczenie nagrań — utrwalenie zapisów monitoringu, zanim zostaną nadpisane.
• Kwalifikacja — nazwa czynu nadana przez organ ścigania. Od niej zależy, co trzeba udowodnić.

Jeśli w piśmie znajdziesz określenie, którego nie rozumiesz, nie podpisuj ani nie odpowiadaj. Zapytaj prawnika, bo różnica między udziałem a samą obecnością, między oszustwem a pomocnictwem, decyduje o tym, jak zbudować obronę i jakie roszczenia zgłosić. Przy pokrzywdzonych szczególnie ważne jest, aby nikt nie sugerował im, że sami są winni; z punktu widzenia prawa odpowiedzialność ponoszą sprawcy. Warto też zapamiętać, że nazwa nadana czynowi na początku postępowania nie jest ostateczna: organy mogą zmienić kwalifikację, gdy zgromadzą materiał, i dlatego nie należy opierać się na określeniu użytym przez policjanta w rozmowie telefonicznej. Zapytaj, jak czyn jest opisany w dokumencie, i zachowaj kopię.