Sprawca nie zapłacił: pozostaje świadczenie od państwa

Kto czyta tę stronę, gdy sprawca nie zapłacił

Najczęściej jest to osoba pokrzywdzona, która wygrała w sądzie albo wie, że wygra, lecz zorientowała się, że wyrok odszkodowawczy nie przyniesie pieniędzy. Sprawca zniknął, nie ma majątku, pracuje na czarno albo wyjechał z kraju. Kancelaria prowadząca postępowanie mówi, że egzekucja jest trudna, a pokrzywdzony pyta: co teraz?

Inna sytuacja dotyczy rodziny osoby, która zginęła albo doznała poważnych obrażeń. Matka, żona lub dorosłe dziecko wiedzą, że sprawca jest nieznany albo niewypłacalny, a rachunki za leczenie, pogrzeb i utrzymanie domu rosną. Szukają jakiejkolwiek formy wsparcia, o której nikt dotąd im nie powiedział.

Kolejna grupa to cudzoziemcy, którzy padli ofiarą przestępstwa we Włoszech podczas pracy lub podróży i wrócili do Polski. Nie wiedzą, czy świadczenie z funduszu przysługuje także im, kto składa wniosek, w jakim języku i gdzie. Boją się, że nie spełnią wymogów formalnych.

Wreszcie zdarza się, że czyta to prawnik lub bliska osoba, która pomaga pokrzywdzonemu. Szuka informacji, jakie przestępstwa uprawniają do świadczenia, jak wykazać, że egzekucja nie przyniosła zapłaty i jak nie przekroczyć terminu. Wszystkich łączy pytanie, które powraca: czy państwo może zastąpić sprawcę, choćby w części.

Zdarza się także, że czyta to osoba, która pomaga pokrzywdzonemu jako przyjaciel lub sąsiad i nie wie, od czego zacząć. Chce zrozumieć, do kogo zwrócić się najpierw: do prawnika, do organu czy do instytucji pomocowej, i jakie dokumenty zbierać. Szuka też informacji, czy świadczenie przysługuje osobie mieszkającej poza Włochami i jak daleko sięgają formalności.

Co zmienia się w życiu, gdy odszkodowania nie ma komu wypłacić

Wyrok, który nie jest wykonywany, zostawia człowieka w dziwnym położeniu: formalnie wygrał, faktycznie nic nie dostał. Rachunki za leczenie, rehabilitację i utracone zarobki leżą na jego stole, a sąd mówi, że sprawca ma zapłacić, choć sprawca nie ma z czego. Rodzina musi pogodzić się z tym, że rekompensata będzie częściowa albo żadna.

Dla osoby, która straciła zdolność do pracy, skutki są trwałe. Wynajem mieszkania, kredyt, dojazdy do lekarza i opieka nad dziećmi muszą być sfinansowane z innych źródeł. W gospodarstwie domowym zaczyna się liczenie, co jest naprawdę konieczne, a co można odłożyć. Często ktoś z rodziny rezygnuje z pracy, by opiekować się poszkodowanym.

Zmienia się także stosunek do całej sprawy. Ludzie, którzy liczyli na zadośćuczynienie, czują, że system ich zawiódł, i rezygnują z dalszych działań, choć jest jeszcze droga, której nie wykorzystali. Świadczenie ze środków publicznych istnieje, ale jest znacznie niższe od odszkodowania sądowego i nie zastępuje go.

Pojawia się również zmęczenie psychiczne. Kolejne pisma, wizyty, tłumaczenia i oczekiwanie na decyzję pochłaniają energię, a pokrzywdzony musi do tego przeżywać samo zdarzenie. Warto wiedzieć, że dopóki wniosek jest składany w terminie i z właściwymi dokumentami, ciężar formalności można rozłożyć na pełnomocnika.

Do tego dochodzi poczucie niesprawiedliwości. Osoba, która przeszła przez postępowanie, składała zeznania, spotykała się z biegłymi i czekała na wyrok, oczekuje, że sprawa się skończy. Tymczasem okazuje się, że zasądzenie to dopiero początek odzyskiwania pieniędzy, a droga bywa długa i kosztowna.

Wniosek, wyrok, egzekucja: wybory przed złożeniem papierów

Najpierw trzeba zdecydować, czy czekać na wynik egzekucji, czy składać wniosek wcześniej. Świadczenie jest uzależnione od wykazania, że egzekucja wobec sprawcy nie przyniosła zapłaty albo że sprawcy nie ustalono. Czekanie może być konieczne, ale termin składania wniosku biegnie, więc nie wolno odkładać decyzji w nieskończoność. Zapytaj obrońcę lub pełnomocnika, od kiedy liczy się czas.

Kolejny wybór to rodzaj czynu. Świadczenie dotyczy wyłącznie przestępstw umyślnych popełnionych z użyciem przemocy wobec osoby. Jeżeli twoja sprawa należy do innej kategorii, na przykład do zdarzenia drogowego, ścieżka może wyglądać inaczej. Przed złożeniem wniosku trzeba więc ustalić, czy kwalifikacja czynu w wyroku lub w aktach odpowiada wymaganiom.

Dalej jest pełnomocnik. Możesz złożyć wniosek sam, ale tłumaczenia, zaświadczenia i dowody braku wyniku egzekucji wymagają formalnej staranności. Błąd w dokumentach opóźnia sprawę, a opóźnienie może oznaczać utratę prawa.

Ostatni wybór dotyczy równoległych roszczeń. Nie rezygnuj z dochodzenia pieniędzy od sprawcy tylko dlatego, że złożyłeś wniosek o świadczenie. Te drogi mogą istnieć obok siebie, choć ich relacja ma znaczenie, i obrońca powinien wyjaśnić, jak to działa w twojej sprawie.

Zapytaj pełnomocnika również, jak wygląda sytuacja, gdy sprawca zostanie ustalony po złożeniu wniosku. Świadczenie ze środków publicznych nie zamyka drogi do dochodzenia pieniędzy od niego, ale relacja między tymi ścieżkami wymaga wyjaśnienia. Dobrze jest ustalić, co stanie się z kwotą, którą wypłaci państwo, jeśli sprawca później zapłaci.

Dokumenty, które trzeba zebrać do wniosku

• Wyrok lub inne orzeczenie kończące sprawę. Z klauzulą prawomocności, jeśli to możliwe. To podstawowy dokument, z którego wynika, że doszło do przestępstwa i kto ponosi odpowiedzialność.
• Dokument potwierdzający, że egzekucja nie przyniosła zapłaty. Postanowienie lub zaświadczenie komornika albo organu egzekucyjnego, że nie udało się odzyskać pieniędzy.
• Dokumentacja medyczna. Wypisy, opisy obrażeń, rachunki za leczenie i rehabilitację; w tłumaczeniu, jeśli pochodzą z Włoch.
• Dowody poniesionych kosztów. Faktury, rachunki, bilety, potwierdzenia przelewów, zaświadczenia od pracodawcy o utraconych zarobkach.
• Dokument tożsamości i dane do kontaktu. Kopia dowodu lub paszportu, adres korespondencyjny, numer rachunku.
• Pełnomocnictwo. Jeśli ktoś działa w twoim imieniu, potrzebne jest ważne umocowanie w odpowiedniej formie.
• Dokumenty rodzinne. Przy wniosku bliskich: akt urodzenia, małżeństwa, potwierdzenie pokrewieństwa, w razie potrzeby z tłumaczeniem.
• Informacje o innych świadczeniach. Odszkodowania z ubezpieczenia, zasiłki i inne wypłaty mogą wpływać na wysokość świadczenia.

Zbieraj dokumenty w jednym miejscu, w porządku dat. Oryginały zachowaj, a kopie przekazuj tylko tym, którzy ich naprawdę potrzebują.

Wszystkie dokumenty powinny być czytelne i zebrane w całości: strony wyroku w kolejności, pieczęcie widoczne, podpisy rozpoznawalne. Jeśli któryś dokument jest w języku polskim, przygotuj go do tłumaczenia przysięgłego, bo organ włoski może go nie przyjąć w oryginale. Dobrze jest też zapisać, od kogo i kiedy dokument został uzyskany, bo przy uzupełnieniach organ może zapytać o jego pochodzenie. Zachowaj dowody wysyłki wniosku i wszystkie potwierdzenia odbioru, ponieważ pozwalają wykazać, że termin został dotrzymany.

Pytania do pełnomocnika w sprawie świadczenia z funduszu

• Czy rodzaj przestępstwa, które mnie dotknęło, uprawnia do świadczenia ze środków publicznych?
• Jak wykazać, że egzekucja wobec sprawcy nie przynosi zapłaty, i jakie dokumenty są potrzebne w moim przypadku?
• Co dzieje się, gdy sprawcy nie ustalono, i czy muszę czekać na zakończenie postępowania?
• Kiedy zaczyna biec termin na złożenie wniosku i czy mogę go przedłużyć?
• Jak wysokość świadczenia ma się do przyznanego odszkodowania i co ją ogranicza?
• Czy mogę jednocześnie dochodzić pieniędzy od sprawcy i składać wniosek o świadczenie?
• Czy cudzoziemcowi i osobie mieszkającej w Polsce przysługują te same prawa jak mieszkańcom Włoch?
• Kto składa wniosek, jeśli poszkodowany zmarł, i jakie dokumenty rodzinne są potrzebne?
• Jakie koszty ponosi wnioskodawca i czy wniosek można złożyć zdalnie?

Pytania te nie wymagają wiedzy prawniczej, a pozwalają ocenić, czy droga jest otwarta. Pełnomocnik powinien odpowiedzieć uczciwie, także gdy odpowiedź brzmi, że świadczenie nie przysługuje.

Zapytaj także, jak organ ocenia dochody i sytuację majątkową wnioskodawcy, czy takie kryteria w ogóle występują i jakie dokumenty je potwierdzają. Dowiedz się, czy po przyznaniu świadczenia mogą pojawić się dalsze obowiązki, na przykład informowanie o zmianach lub zwrot w razie odzyskania pieniędzy od sprawcy. Poproś o wyjaśnienie, w jaki sposób wypłata trafia do osoby mieszkającej w Polsce i czy wymaga to dodatkowych dokumentów bankowych.

Zapytaj także, czy mogę korzystać z pomocy tłumacza przy składaniu wniosku i kto go opłaca.

Pokrzywdzony we Włoszech, mieszkający w Polsce

Wiele osób pokrzywdzonych przestępstwem we Włoszech wraca do Polski, zanim zapadnie wyrok. Dokumenty, wezwania i wnioski trzeba wtedy obsługiwać na odległość. Poczta między krajami bywa wolna, a pismo, które nie dotarło w terminie, może zamknąć drogę. Dlatego warto wskazać pełnomocnika we Włoszech i adres, pod który napisy faktycznie docierają.

Język to osobna bariera. Wniosek składa się w języku urzędowym, a dokumenty polskie wymagają tłumaczenia. Zaświadczenia z Polski, na przykład o utraconych zarobkach, powinny być opatrzone odpowiednimi pieczęciami i przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego. Błąd w tłumaczeniu może wydłużyć rozpatrywanie.

Gdy wyrok został wydany we Włoszech, a sprawca ma majątek w Polsce, orzeczenia cywilne z państw Unii wykonuje się w Polsce bez odrębnego postępowania o uznanie. To osobna ścieżka, którą warto rozważyć obok świadczenia z funduszu. Potrzebne są odpis orzeczenia i zaświadczenie sądu, który je wydał.

Konsulat pomoże w kontakcie z rodziną i w sprawach formalnych, ale nie składa wniosku w imieniu pokrzywdzonego ani nie ocenia jego praw. Różnica stref czasowych i pory pracy urzędów bywa uciążliwa, więc warto planować rozmowy z pełnomocnikiem z wyprzedzeniem i w wyznaczonych porach.

Dodatkowo, jeśli pokrzywdzony nie jest w stanie sam obsługiwać korespondencji z powodu stanu zdrowia, warto jak najszybciej wskazać osobę, która odbierze pisma w jego imieniu, i dopełnić formalności, aby jej umocowanie było ważne. Brak takiej osoby bywa przyczyną przegapionych terminów.

Jak kancelaria pomaga pokrzywdzonym w sprawach o świadczenie

Zaczynamy od rozmowy o tym, co wydarzyło się wcześniej: jakie postępowanie toczy się lub toczyło, jaki wyrok zapadł, jaki jest stan egzekucji. Prosimy o skany wyroku, dokumentów medycznych, rachunków i korespondencji. Nie prosimy o dane, które nie są potrzebne do oceny sprawy.

Wyjaśniamy po polsku, czy rodzaj czynu uprawnia do świadczenia, czego można spodziewać się po wniosku i jakie są ograniczenia. Nie obiecujemy rezultatu ani wysokości kwoty; wskazujemy, jakie dokumenty mają znaczenie i jak je przygotować. Mówimy też otwarcie, jeśli droga wydaje się zamknięta.

Wnioski przygotowujemy w języku urzędowym i w razie potrzeby współpracujemy z tłumaczem. Gdy klient mieszka w Polsce, prowadzimy sprawę zdalnie, a o terminach informujemy z wyprzedzeniem. Spotkania odbywamy w biurach w Rzymie, Mediolanie i Neapolu lub przez rozmowę wideo.

Równolegle sprawdzamy, czy możliwe jest wykonanie wyroku odszkodowawczego w Polsce, i jeśli tak, koordynujemy działania z polskim prawnikiem. Każdy krok omawiamy z klientem przed jego wykonaniem, a po złożeniu wniosku pilnujemy korespondencji z organem.

Dużo zależy od tego, jak szybko pokrzywdzony przesyła dokumenty. Dlatego ustalamy na początku, jakie pliki mogą trafić do nas na początku, i prosimy, by pozostałe dosyłać stopniowo. Informujemy klienta o każdym piśmie, które wpływa od organu, w prostych słowach i bez zbędnych skrótów. Jeśli pojawia się prośba o uzupełnienie, wyjaśniamy, co dokładnie trzeba dosłać i do kiedy, a rodzinie, za zgodą klienta, przekazujemy streszczenie po polsku.

Czego nie robić, zanim złożysz wniosek

• Nie czekaj bez końca na zakończenie egzekucji. Termin na wniosek biegnie, a jego upływ pozbawia prawa.
• Nie podpisuj ugody ze sprawcą bez konsultacji. Zrzeczenie się roszczeń może wpłynąć na możliwość otrzymania świadczenia.
• Nie wyrzucaj rachunków i zaświadczeń. Drobne wydatki także składają się na całość i trudno je odtworzyć po czasie.
• Nie zakładaj, że świadczenie pokryje straty. Jest znacznie niższe od odszkodowania sądowego, więc planuj budżet ostrożnie.
• Nie ukrywaj innych wypłat. Odszkodowania z ubezpieczenia i zasiłki trzeba wskazać, bo wpływają na decyzję.
• Nie wysyłaj oryginałów dokumentów pocztą bez kopii. Zaginięcie przesyłki może zablokować sprawę.
• Nie publikuj w sieci szczegółów zdarzenia ani sprawcy. Wpisy mogą zaszkodzić postępowaniu i narazić cię na odpowiedzialność.

Ostrożność w tej fazie zabezpiecza prawo, o które walczysz, i oszczędza nerwów, gdy wniosek będzie już u organu.

Nie licz też na to, że organ sam zwróci się po brakujące dokumenty. W wielu przypadkach wniosek, któremu czegoś brakuje, zostaje odłożony lub odrzucony, a ponowne złożenie może okazać się niemożliwe po upływie terminu. Nie wysyłaj wniosku bez przeczytania go w całości, nawet jeśli został przygotowany przez kogoś, komu ufasz. Nie pomijaj pytań o inne świadczenia, bo zatajenie ich może być uznane za wprowadzenie w błąd. Nie przekazuj dokumentów osobom, które obiecują załatwić świadczenie za opłatą, bo to często kolejne oszustwo, które dotyka ofiary ponownie.

Nie pomijaj też drobnych szczegółów, jak zmiana adresu korespondencyjnego. Zawiadom organ, jeśli się przeprowadzasz, bo pismo wysłane pod stary adres może uruchomić bieg terminu.

Słowa z wyroku i z pism o świadczeniu

• Świadczenie ze środków publicznych — wypłata od państwa dla pokrzywdzonego, gdy sprawca nie zapłacił. Nie zastępuje odszkodowania sądowego.
• Przestępstwo umyślne z użyciem przemocy — kategoria czynów, przy których świadczenie w ogóle może przysługiwać.
• Brak wyniku egzekucji — sytuacja, w której komornik lub organ nie zdołał odzyskać należności od sprawcy.
• Nieustalenie sprawcy — brak ustalonej osoby odpowiedzialnej; w niektórych przypadkach wystarczy jako podstawa wniosku.
• Roszczenie cywilne — żądanie pieniędzy od sprawcy, dochodzone w procesie karnym lub osobno.
• Wniosek — pismo składane w terminie, bez którego prawo do świadczenia wygasa.
• Pełnomocnik — osoba działająca w imieniu pokrzywdzonego na podstawie pisemnego umocowania.

Jeśli w piśmie znajdziesz termin spoza listy, nie zgaduj. Zapisz stronę i zapytaj pełnomocnika, co oznacza dla ciebie, zanim złożysz wniosek.

Do rozumienia pism przydają się jeszcze wyjaśnienia. Termin zawity oznacza, że po jego upływie nie można już złożyć wniosku, nawet jeśli wszystkie przesłanki są spełnione. Pojęcie niewypłacalności oznacza brak majątku, z którego można by zaspokoić roszczenie. Postanowienie o umorzeniu egzekucji potwierdza, że dalsze próby odzyskania pieniędzy nie mają sensu. Odpis wyroku z klauzulą wykonalności jest dokumentem, który pozwala na rozpoczęcie egzekucji. Zapytaj pełnomocnika, które z tych dokumentów są potrzebne w twoim wypadku i w jakiej formie.

Jeśli któryś z tych terminów pojawia się w twoim piśmie, zaznacz go i zapytaj pełnomocnika o jego znaczenie, zanim złożysz jakiekolwiek oświadczenie. Szczególnie dotyczy to słów opisujących etap egzekucji, bo od nich zależy, czy wniosek jest już możliwy.