Pożar: różnica między umyślnym a nieumyślnym to lata

Wybory po pożarze, gdy kwalifikacja czynu jeszcze się waży

Najpilniejszy wybór dotyczy tego, co zrobić z miejscem pożaru. Ruiny, spalone meble i osmolone ściany kuszą, by je uprzątnąć, odnowić lokal i wrócić do normalności. Cena takiego kroku bywa ogromna: o tym, czy ogień był zamierzony, czy wynikał z nieostrożności, rozstrzygają ślady techniczne, a uprzątnięte miejsce nie odpowie już na żadne pytanie biegłego. Zostawienie wszystkiego w stanie, w jakim zastała to straż, oznacza życie w zniszczonym domu albo wstrzymanie pracy zakładu, ale chroni możliwość zbadania punktu zapłonu przez rzeczoznawcę wskazanego przez obronę.

Następny wybór to rozmowa z organem. Można złożyć wyjaśnienia natychmiast, kierując się chęcią pokazania, że nic nie ma do ukrycia. Można też poczekać na dostęp do akt i na wstępną opinię techniczną. Wariant natychmiastowy skraca niepewność, lecz zdanie wypowiedziane w szoku, na przykład o tym, że przewód i tak był stary albo że ktoś groził podpaleniem, bywa później odczytane jako motyw albo jako przyznanie zaniedbania. Wariant z czekaniem wymaga cierpliwości, ale pozwala odpowiadać na konkretne zarzuty, a nie na domysły.

Ostatnia decyzja dotyczy ubezpieczyciela. Zgłoszenie szkody jest obowiązkiem i nie należy go zaniedbywać, lecz opis zdarzenia w formularzu trafia do akt sprawy i bywa porównywany z późniejszymi zeznaniami. Najrozsądniej zgłosić sam fakt pożaru, podać dane kontaktowe i odesłać szczegółowe pytania do czasu rozmowy z obrońcą. Przy pożarze w wynajmowanym lokalu trzeba ponadto zdecydować, czy i jak informować właściciela, bo jego roszczenia zwykle wyprzedzają wszystko inne i zmieniają charakter całej sprawy.

Kto trafia na tę stronę po pożarze

Najczęściej jest to lokator lub właściciel mieszkania, w którym wybuchł ogień. Straż ugasiła pożar, sąsiedzi zostali ewakuowani, a rodzina nocuje u znajomych. Z samego rana pojawia się policja z pytaniami o instalację elektryczną, o pozostawione urządzenia i o to, kto ostatni wychodził z domu. Osoba wie, że niczego nie podpaliła, ale słyszy w pytaniach podejrzenie, którego nie umie obalić.

Inaczej wygląda sytuacja prowadzącego warsztat, magazyn albo gospodarstwo. Pożar objął budynek, towar i maszyny, a w tle jest polisa, kredyt i zaległości wobec dostawców. Śledczy zadają pytania o sytuację finansową, bo zniszczenie majątku, który miał ubezpieczenie, budzi podejrzenia, nawet jeśli przyczyną była usterka. Taka osoba martwi się o pracowników, o sąsiadów i o to, że każde słowo zostanie odczytane przez pryzmat długów.

Osobną grupę tworzą ci, którzy zostali wskazani przez kogoś innego. Sąsiad, były partner albo konkurent powiedział, że to oni mieli powód, by podłożyć ogień. Wezwanie przychodzi bez ostrzeżenia, a osoba nie wie, co jej zarzucono ani czy rozmowa ma charakter świadka, czy podejrzanego. Warto wtedy ustalić status, zanim padnie jakiekolwiek zdanie.

Wreszcie rodziny osób zatrzymanych, które pytają, co oznacza zarzut sprowadzenia pożaru i czym różni się od zarzutu spowodowania go przez nieostrożność. To pytanie o tyle ważne, że ten sam zniszczony budynek może prowadzić do zupełnie odmiennych spraw, zależnie od tego, co zostanie ustalone o zamiarze.

Skutki pożaru dla domu, pracy i ubezpieczenia

Pożar uderza w codzienność mocniej niż większość innych zdarzeń, bo odbiera miejsce do życia i pracy w mgnieniu oka. Rodzina traci ubrania, dokumenty, meble i pamiątki, a dzieci muszą zmienić szkołę lub dojeżdżać z innej dzielnicy. Wynajęty pokój u znajomych kosztuje, a uzgodnienia z ubezpieczycielem ciągną się długo. Jeśli w tle toczy się postępowanie karne, wypłata odszkodowania bywa wstrzymana do czasu ustalenia przyczyny, więc brakuje pieniędzy akurat wtedy, gdy są najbardziej potrzebne.

W pracy pojawia się pytanie, czy prowadzenie działalności jest w ogóle możliwe. Zniszczony zakład nie wytwarza, a pracownicy, zwłaszcza sezonowi, tracą dochód. Pracodawca zmuszony do tłumaczeń przed inspekcją, bankiem i ubezpieczycielem zaniedbuje klientów. Najemca lokalu użytkowego musi ustalić, kto odpowiada za naprawę, i czy umowa najmu nie przewiduje kar za uszkodzenie.

Sąsiedzi stają się osobnymi uczestnikami sprawy. Ich mieszkania ucierpiały od dymu i wody, a ich roszczenia kierowane są do właściciela i do osoby, która zajmowała lokal. W budynkach wielorodzinnych, gdzie mieszkają cudzoziemcy, napięcie bywa większe, bo plotka o podpaleniu zwraca się przeciwko tym, którzy wydają się obcy.

W kwestii pobytu liczy się ostrożność. Cudzoziemiec objęty postępowaniem karnym musi uważać na terminy i wezwania, bo ich zlekceważenie rodzi odrębne problemy. Dobrze jest także zadbać o odtworzenie zniszczonych dokumentów, ponieważ brak dowodu tożsamości utrudnia nawet kontakt z kancelarią.

Dla osób, które żyją z pracy sezonowej lub dorywczej, utrata mieszkania oznacza często utratę zajęcia, bo pracodawca nie widzi możliwości kontaktu, a pożar bywa początkiem długiej serii nieszczęść. Warto więc wcześnie ustalić, kto w rodzinie lub wśród znajomych może przyjąć pod dach dzieci i zwierzęta, i kto zajmie się dokumentami, gdy sami poszkodowani będą wzywani na przesłuchania.

Zachowania, które niszczą dowody po pożarze

• Nie uprzątaj pogorzeliska przed oględzinami biegłego. Punkt zapłonu, rozchodzenie się ognia i stan instalacji wyczytuje się ze śladów, które znikają przy sprzątaniu. Jeśli trzeba zabezpieczyć budynek, rób to w porozumieniu z obrońcą i dokumentuj każdy ruch.
• Nie wyrzucaj spalonych urządzeń, przedłużaczy i wtyczek. To one mogą pokazać, że pożar wynikał z usterki, a nie z umyślnego działania. Oddanie ich na złom zamyka tę możliwość.
• Nie zgadzaj się na naprawy instalacji bez zgody obrońcy. Wymiana przewodów przed oględzinami wygląda jak usuwanie dowodu, nawet jeśli wynika z troski o bezpieczeństwo.
• Nie oskarżaj sąsiadów ani byłych partnerów w mediach społecznościowych. Takie wpisy mogą stać się podstawą zarzutu zniesławienia, a jeśli okażą się błędne, podważą twoją wiarygodność.
• Nie zmieniaj opisu zdarzenia w korespondencji z ubezpieczycielem. Każda wersja trafia do akt, a rozbieżności między nimi bywają odczytywane jako niewiarygodność.
• Nie odpowiadaj na pytania o sytuację finansową bez obrońcy. Długi i polisy nie dowodzą winy, ale ułożone w narracji o motywie robią silne wrażenie.
• Nie wychodź z miejsca zdarzenia bez zostawienia kontaktu. Zniknięcie, nawet z powodu szoku, bywa odczytywane jako ucieczka.

• Nie sprzątaj na własną rękę nawet za zgodą zarządcy budynku. Zgoda zarządcy nie zastępuje zgody organu prowadzącego postępowanie, a po fakcie trudno wykazać, że ślady nie zostały zmienione.
• Nie wysyłaj sąsiadom własnej teorii przyczyn pożaru. Domysły o tym, kto zawinił, wracają jako dowód twojej wiedzy o zdarzeniu i bywają cytowane obok luk w twoich wyjaśnieniach.
• Nie wracaj do spalonego lokalu po rzeczy bez wiedzy obrońcy. Wejście bez zgody może zostać uznane za naruszenie zabezpieczonego miejsca, a wyniesiona rzecz za usunięty ślad.

Dokumenty i ślady, które odtwarzają przebieg pożaru

Obrona w sprawie o pożar opiera się na tym, czy da się wykazać przyczynę techniczną albo brak zamiaru. Dlatego liczą się dokumenty, które opisują stan budynku i instalacji przed zdarzeniem, a także zapis tego, co zostało zastane po nim. Im więcej uda się zebrać na wczesnym etapie, tym trudniej zbudować narrację opartą na domysłach.

• Zdjęcia i filmy budynku sprzed pożaru oraz z jego trakcie i po nim, także te zrobione telefonem przez sąsiadów, razem z pobranymi od nich plikami oryginalnymi.
• Protokoły straży pożarnej i policji, wraz z numerem interwencji, godziną przybycia i nazwiskami osób dowodzących działaniami.
• Dokumentacja instalacji elektrycznej i gazowej: schematy, zaświadczenia o odbiorze, rachunki za naprawy, wiadomości z elektrykiem i wcześniejsze zgłoszenia usterek.
• Polisa ubezpieczeniowa, korespondencja z ubezpieczycielem i formularz zgłoszenia szkody w dokładnie takiej postaci, w jakiej go wysłano.
• Wykaz urządzeń włączonych w chwili wyjścia z domu, w tym ładowarek, grzejników, piecyków i kuchenek, oraz informacja, kto je włączał.
• Nazwiska osób, które były w budynku w ostatnich godzinach przed pożarem, i tych, które widziały dym lub płomienie najwcześniej.
• Dowody sytuacji finansowej i relacji z sąsiadami, jeśli organ będzie szukał motywu, w tym potwierdzenia płatności czynszu i raty kredytu.

Warto też zanotować własne wspomnienia, spisane natychmiast po zdarzeniu i przekazane wyłącznie obrońcy.

Dobrze jest też spisać nazwy i numery seryjne urządzeń, które znajdowały się w pomieszczeniu, w którym wybuchł ogień, bo biegły zapyta o każde z nich i o to, czy było sprawne. Rachunki z serwisu, gwarancje producenta i instrukcje obsługi pozwolą odtworzyć stan sprzętu, nawet jeśli samego urządzenia nie da się już uratować.

Pożar we Włoszech, majątek i ubezpieczyciel w Polsce

Gdy pożar wybuchł we Włoszech, a właściciel lub ubezpieczyciel znajdują się w Polsce, sprawa komplikuje się organizacyjnie. Polisa zawarta w Polsce może obejmować mienie zagraniczne albo nie, a warunki wypłaty zależą od zapisów, których nikt nie czytał, kupując ubezpieczenie. Zgłoszenie szkody trzeba przygotować po polsku i po włosku, a protokoły włoskiej straży i policji wymagają tłumaczenia, zanim ubezpieczyciel zacznie je oceniać. Opóźnienie z tym związane bywa odczytywane jako brak współpracy.

Rzeczoznawca wskazany przez obronę powinien znać włoskie warunki techniczne budynków, bo przepisy dotyczące instalacji są inne niż w Polsce. Opinia sporządzona w Polsce, na podstawie zdjęć i dokumentów, nie zastąpi oględzin na miejscu. Z kolei biegły polski może wnieść cenne spostrzeżenia dotyczące urządzeń sprowadzonych z Polski, jeśli pożar zaczął się od takiego sprzętu.

Poczta i dokumenty przemieszczają się wolno. Zaświadczenia o niekaralności, umowy najmu, rachunki za energię i dokumenty własności, które znajdują się w Polsce, trzeba sprowadzić jak najszybciej i przetłumaczyć. Konsulat pomoże w kontaktach z rodziną i w odtworzeniu zniszczonych dokumentów tożsamości, ale nie bierze udziału w ocenie przyczyn pożaru.

Rodzina, która mieszka w Polsce, chce znać szczegóły, lecz rozmowy telefoniczne bywają utrudnione różnicą godzin pracy i ograniczeniami łączności. Dobrze jest wyznaczyć osobę do kontaktów z kancelarią i ustalić z nią, jakie informacje wolno przekazywać dalej. Pogłoski o podpaleniu rozchodzą się szybko w środowisku polonijnym, a ich późniejsze prostowanie trwa długo.

Jak kancelaria zabiera się za sprawę pożaru

Zgłoszenie zaczyna się od wiadomości z krótkim opisem, wysłana na adres avvmassimoromano@gmail.com lub przekazana telefonicznie. Wystarczy napisać, co spłonęło, kiedy, kto był obecny i jakie pisma już wpłynęły. Do wiadomości dołącza się zdjęcia protokołów, pism z policji oraz korespondencję z ubezpieczycielem. Nie trzeba czekać na pełną dokumentację, a przy wezwaniu lub zatrzymaniu kontakt możliwy jest także poza zwykłymi godzinami.

Rozmowa wstępna służy ustaleniu, w jakim statusie osoba jest w sprawie, czy jako świadek, czy jako podejrzany, oraz jakie czynności mogą nastąpić. Prowadzący pyta o historię budynku, o instalacje, o osoby, które miały dostęp, i o stosunki z sąsiadami. Wyjaśnia, że miejsce zdarzenia należy zabezpieczyć w niezmienionym stanie, i ustala, kto zleci opinię rzeczoznawcy. Rozmowa odbywa się po polsku, a przy przesłuchaniach obecny jest tłumacz.

Po objęciu obrony kancelaria wnioskuje o dostęp do akt, do opinii biegłych organu i do materiałów z oględzin. Na tej podstawie ocenia, czy zarzut dotyczy zamiaru, czy nieostrożności, i czy ustalenia techniczne dają podstawę do podważenia którejś z tez. Wspólnie z klientem wybiera rzeczoznawcę, którego opinia zostanie złożona. Siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pozwalają uczestniczyć w czynnościach w różnych miastach, a przy ubezpieczycielach i dokumentach z Polski współpracuje się z polskim prawnikiem.

Klient otrzymuje po każdej rozmowie krótkie podsumowanie, co ustalono i jakie terminy biegną.

Pytania do obrębcy o zamiar i nieostrożność

• Czy w moich aktach mowa o pożarze umyślnym, czy o nieostrożności, i jakie okoliczności techniczne stoją za każdą z tych tez?
• Jakie czynności biegłego organu już się odbyły i czy mogę zlecić własną opinię, zanim miejsce zdarzenia zostanie zmienione?
• Czy w ocenie sprawy ma znaczenie, że ogień mógł wybuchnąć od instalacji, której stan nie leżał w mojej gestii?
• Czy zarzut dotyczy także zagrożenia dla innych osób i mienia sąsiadów, i jak wpływa to na kwalifikację?
• Kto poza mną może odpowiadać za nieostrożny pożar, na przykład właściciel, wykonawca remontu czy elektryk?
• Co się stanie, jeśli ubezpieczyciel odmówi wypłaty do czasu zakończenia postępowania karnego?
• Czy powinienem złożyć wyjaśnienia teraz, czy dopiero po opinii biegłych?
• Jak wygląda sytuacja, gdy pożar objął teren zielony lub las, a nie budynek?
• Jakie dokumenty z Polski mogą pomóc, jeśli sprzęt, który się zapalił, został tam kupiony?

Warto zapisać odpowiedzi, bo w miarę postępu sprawy pytania będą się zmieniać. Odpowiedź udzielona na początku może nie być aktualna po otrzymaniu opinii organu.

• Czy w sprawie mogą pojawić się ustalenia, które wskazują na przyczynę zewnętrzną, na przykład uszkodzenie sieci zasilającej w budynku?
• Jakie znaczenie ma to, że straż pożarna wskazała przyczynę wstępnie, a opinia biegłego jeszcze nie powstała?
• Czy moje wcześniejsze skargi na stan instalacji, zgłoszone zarządcy lub właścicielowi, mogą pomóc w obronie?

Zapytaj również o to, jak wygląda przesłuchanie świadków i czy osoby, które widziały początek pożaru, powinny zostać wskazane już w początkowym piśmie obrony.

Słowa z protokołów strażackich i aktów oskarżenia

W dokumentach dotyczących pożaru pojawia się kilka określeń, które tłumacz oddaje zwykłymi słowami, choć w postępowaniu mają one ścisłe znaczenie. Znajomość ich ułatwia czytanie pism i rozmowę z obrońcą.

• Dolo, czyli zamiar, oznacza, że osoba chciała wywołać pożar lub godziła się na ten skutek. To wokół niego toczy się spór przy pożarze umyślnym.
• Colpa, czyli nieumyślność, oznacza, że skutek wynikł z nieostrożności, zaniedbania lub niewłaściwej obsługi urządzenia. Pożar nieumyślny jest czynem łagodniejszym, lecz nadal karalnym.
• Perizia tecnica di parte to opinia rzeczoznawcy zleconego przez obronę. Pozwala podważyć lub uzupełnić ustalenia biegłego organu.
• Concause to współistniejące przyczyny, na przykład wadliwa instalacja i zaniedbanie użytkownika w tym samym czasie. Ich ustalenie wpływa na ocenę odpowiedzialności.
• Pericolo per la pubblica incolumità to zagrożenie dla nieokreślonej liczby osób, a nie tylko dla właściciela mienia. Jest elementem, który odróżnia zwykłe zniszczenie rzeczy od przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu.
• Aggravanti to okoliczności zaostrzające, takie jak pożar budynku zamieszkanego albo lasu. Wpływają na wymiar zagrożenia karą.
• Punkt zapłonu to miejsce, w którym ogień rozpoczął się i z którego rozprzestrzeniał się dalej. Jego ustalenie bywa kluczowe w całej sprawie.

Gdy w piśmie pojawia się określenie nieobjęte listą, pokaż je obrońcy przed udzieleniem odpowiedzi.

• Oględziny to czynność polegająca na obejrzeniu miejsca zdarzenia i zabezpieczeniu śladów. Przeprowadza je organ, a obrona ma prawo uczestniczyć przez swojego rzeczoznawcę.
• Biegły to osoba o wiedzy specjalnej, która wydaje opinię w sprawie, na przykład o przyczynie pożaru. Jego wnioski mają ogromny wpływ na kwalifikację czynu.
• Środki przyspieszające spalanie to substancje, których obecność w pogorzelisku może wskazywać na celowe wywołanie ognia. Ich ślady bada się w laboratorium.