Dochodzenie odszkodowania w procesie karnym: kiedy się opłaca

Kto zastanawia się nad zgłoszeniem roszczenia w procesie karnym

Ktoś został poszkodowany we Włoszech w wypadku, napaści albo oszustwie i dowiaduje się, że toczy się postępowanie karne przeciwko sprawcy. Zastanawia się, czy powinien wszcząć osobną sprawę cywilną o odszkodowanie, czy dołączyć do procesu karnego. Nikt mu nie wyjaśnił, że wybór trzeba zrobić wcześnie.

Ktoś inny jest bliskim osoby, która zginęła w zdarzeniu. Rodzina jest w żałobie i nie ma ochoty zajmować się formalnościami, ale słyszy od znajomych, że „trzeba się zgłosić do procesu”, bo inaczej odszkodowanie przepadnie. Nie wie, kto może to zrobić, w czyim imieniu i przed jakim terminem.

Jeszcze inna osoba reprezentuje firmę lub stowarzyszenie, które poniosło szkodę w wyniku przestępstwa, na przykład oszustwa lub kradzieży. Chce wiedzieć, czy podmiot zbiorowy może uczestniczyć w procesie karnym i co się stanie, jeśli oskarżony zostanie osądzony niekorzystnie dla pokrzywdzonego.

Wszystkie te osoby stoją przed wyborem, który ma swoją cenę: szybkość i oszczędność w procesie karnym, niezależność od jego wyniku w osobnym procesie cywilnym. Trzeba go dokonać na początku.

Co zmienia udział w procesie karnym w życiu pokrzywdzonego

Uczestnictwo w procesie karnym wymaga czasu. Pokrzywdzony, który zgłosił roszczenie, jest wzywany na rozprawy, a jego obrońca musi być obecny przy czynnościach dowodowych. Dla osoby mieszkającej w Polsce oznacza to podróże do Włoch, urlop i koszty, które trzeba policzyć z góry. W zamian proces karny dostarcza materiał dowodowy, który zebrali śledczy, co oszczędza wysiłku na gromadzeniu dowodów.

Wynik sprawy karnej wpływa na los roszczenia. Wyrok niekorzystny dla oskarżonego otwiera drogę do orzeczenia o odszkodowaniu, a wyrok wskazujący na brak winy zamyka drogę w tym postępowaniu i zmusza do wszczęcia osobnej sprawy cywilnej. Czas oczekiwania bywa długi, a pokrzywdzony nie ma wpływu na tempo.

Życie codzienne zmienia się też emocjonalnie. Obecność na rozprawie oznacza spotkanie ze sprawcą, wysłuchiwanie jego wersji i czekanie na decyzje. Osoby, które przeżyły przemoc albo stratę bliskiego, często potrzebują wsparcia, i warto zadbać o to wcześniej. Rodzina w Polsce zwykle chce wiedzieć, ile to potrwa i ile kosztuje, więc dobrze jest przygotować prosty opis etapów oraz przybliżone koszty bez obietnic co do wyniku.

Decyzje, które trzeba podjąć na początku sprawy

Zgłoszenie roszczenia w procesie karnym ma ściśle określony moment. Po jego upływie droga w tym postępowaniu zostaje zamknięta, więc decyzja musi zapaść wcześniej.

• Zgłosić roszczenie w procesie karnym czy wszcząć osobną sprawę cywilną. Droga przez proces karny jest szybsza i tańsza, bo korzysta z dowodów śledczych, ale wiąże los roszczenia z wynikiem sprawy karnej. Osobna sprawa daje niezależność, lecz oznacza własne dowody, własne koszty i dłuższy czas.
• Zgłosić się już na etapie wstępnym czy dopiero na rozprawie. Termin jest perentoryny i bywa krótszy, niż zakładają poszkodowani. Zgłoszenie na posiedzeniu wstępnym jest bezpieczniejsze, ale wymaga gotowości dokumentów.
• Żądać zaliczki w wyroku czy poczekać na pełne rozstrzygnięcie. Zaliczka na poczet odszkodowania bywa możliwa do natychmiastowego wykonania, ale sąd przyznaje ją tylko przy spełnieniu warunków.

Trzeba jeszcze rozważyć, czy ubiegać się o pomoc państwa na koszty obrońcy i czy zawrzeć ugodę z oskarżonym. Cofnięcie zgłoszenia, wyraźne lub dorozumiane, ma skutki dla późniejszej sprawy cywilnej, więc nie powinno być robione bez namysłu.

Dokumenty, które zbudują roszczenie

Roszczenie odszkodowawcze wymaga dowodów szkody i jej związku z przestępstwem. Zbieraj dokumenty od początku i trzymaj je w porządku.

• Dokumentację medyczną: karty leczenia, wypisy, rachunki za leczenie i rehabilitację, zaświadczenia o niezdolności do pracy.
• Dowody strat materialnych: faktury, wyceny napraw, umowy, paragony, zdjęcia zniszczonych rzeczy.
• Dowody utraconych dochodów: umowy o pracę, wyciągi, zaświadczenia od pracodawcy z Polski lub z Włoch.
• Dane osób bliskich, jeżeli sprawa dotyczy śmierci: akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo, razem z przekładem.
• Korespondencję ze sprawcą, ubezpieczycielem i organami, która pokazuje przebieg próby polubownego załatwienia sprawy.
• Pełnomocnictwo dla obrońcy, sporządzone w formie przyjętej przez włoski sąd.
• Dokumenty dochodowe, jeśli ubiegasz się o pomoc państwa na koszty, w tym dochody osiągane w Polsce, wraz z wymaganym potwierdzeniem.

Pytania do obrońcy pokrzywdzonego

Decyzja o udziale w procesie karnym zależy od szczegółów, więc pytania powinny dotyczyć kosztów, terminów i skutków.

• Do kiedy najpóźniej mogę zgłosić roszczenie w procesie karnym i na jakim posiedzeniu?
• Czy w mojej sprawie bardziej opłaca się proces karny, czy osobne postępowanie cywilne, i od czego to zależy?
• Co się stanie z roszczeniem, jeśli oskarżony zostanie osądzony niekorzystnie dla mnie lub zostanie wydany wyrok bez stwierdzenia winy?
• Czy mogę żądać zaliczki na poczet odszkodowania i jakie są warunki?
• Kto może zgłosić roszczenie w sprawie, w której zginął mój bliski?
• Czy mogę być zwolniony z kosztów obrońcy i jak złożyć wniosek, mając dochody w Polsce?
• Jak cofnięcie zgłoszenia wpływa na późniejszą sprawę cywilną?
• Czy muszę być obecny na rozprawach, czy obrońca może mnie zastąpić?

Gdy pokrzywdzony mieszka w Polsce, a proces toczy się we Włoszech

Pokrzywdzony z Polski, który uczestniczy we włoskim procesie, żyje na kilku płaszczyznach naraz. Wezwania przychodzą pod polski adres, a odpowiedź musi dotrzeć do Włoch w terminie. Pełnomocnictwo dla obrońcy trzeba sporządzić w formie przyjętej przez włoski sąd, co niekiedy oznacza podpis przed notariuszem i dodatkowe poświadczenie. Czas przesyłek bywa dłuższy niż zakładają krótkie terminy procesowe, więc dokumenty warto przygotowywać z wyprzedzeniem.

Dowody szkody pochodzą często z Polski: dokumenty medyczne, akty stanu cywilnego rodziny, zaświadczenia od pracodawcy. Trzeba je przetłumaczyć i dołączyć w formie, której sąd nie zakwestionuje. Jeśli pomocy państwa na koszty ubiega się osoba z dochodami z Polski, dochody trzeba wykazać w sposób, który włoski organ uzna za wystarczający.

Obecność na rozprawach jest ograniczana, jeśli obrońca może reprezentować pokrzywdzonego, ale niektóre czynności, jak przesłuchanie, wymagają osobistego stawiennictwa lub połączenia zdalnego z tłumaczem. Różnica godzin jest niewielka, więc umówienie takiego połączenia nie jest trudne. Konsulat potwierdza tożsamość, a w razie śmierci bliskiego pomaga w kontakcie z rodziną i w formalnościach, ale nie wybiera obrońcy ani nie prowadzi sprawy. Jeżeli sprawa toczy się także w Polsce, obrońcy w Polsce i we Włoszech powinni uzgodnić, które roszczenia składane są gdzie.

Jak kancelaria pracuje z pokrzywdzonymi w procesie karnym

Zlecenie możesz przekazać mailem na adres avvmassimoromano@gmail.com albo telefonicznie, korzystając z numeru ze strony. Napisz, co się stało, kiedy, kto jest oskarżony i na jakim etapie jest sprawa. Dołącz skany pism z sądu i z prokuratury oraz dokumenty szkody. Czas ma tu znaczenie, bo moment zgłoszenia roszczenia jest ściśle określony.

Podczas rozmowy obrońca ustala, czy zgłoszenie w procesie karnym ma sens, czy lepiej wszcząć osobne postępowanie. Pyta o dokumenty szkody, o możliwą ugodę, o sytuację finansową i o to, na ile pokrzywdzony może uczestniczyć w rozprawach. Wyjaśnia, jakie są koszty, jakie może być tempo i co oznacza wynik sprawy karnej dla roszczenia, nie obiecując żadnego rezultatu.

Kancelaria działa z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a konsultacje prowadzimy także zdalnie, co ułatwia współpracę z osobami mieszkającymi w Polsce. Dokumenty włoskie czytamy w oryginale, a polskie przekładamy w zakresie koniecznym do sprawy. Kancelaria występuje w imieniu pokrzywdzonego, a nie oskarżonego w tej samej sprawie, więc przed przyjęciem zlecenia sprawdza, czy nie istnieje konflikt interesów.

Czego nie robić, zanim sprawa trafi na rozprawę

W sprawach pokrzywdzonych szkodzą nie tylko zaniedbania, ale i dobre chęci. Oto zachowania, które najczęściej pogarszają pozycję.

• Nie przegap momentu zgłoszenia roszczenia. Po jego upływie droga w tym postępowaniu jest zamknięta i nie da się jej przywrócić.
• Nie zawieraj ugody ze sprawcą bez obrońcy. Pismo podpisane w nadziei na szybkie zakończenie może oznaczać zrzeczenie się roszczeń.
• Nie cofaj zgłoszenia pod wpływem emocji. Cofnięcie, także dorozumiane, wpływa na późniejszą sprawę cywilną.
• Nie kontaktuj się ze sprawcą ani jego rodziną w sprawie pieniędzy. Rozmowy bywają przedstawiane jako nacisk i szkodzą wiarygodności.
• Nie wyrzucaj rachunków i dokumentów leczenia. Brak dowodu szkody sprawia, że roszczenie jest oddalone, nawet gdy szkoda była realna.
• Nie komentuj sprawy w sieci ani w mediach. Wpisy bywają użyte przez obronę oskarżonego.

Słowa z włoskich pism w sprawach pokrzywdzonych

W dokumentach powtarzają się terminy opisujące role i czynności.

• parte civile – strona cywilna, czyli osoba, która w procesie karnym dochodzi odszkodowania za szkodę wyrządzoną przestępstwem.
• danneggiato – poszkodowany, który poniósł szkodę podlegającą naprawieniu; nie zawsze jest tożsamy z osobą pokrzywdzoną.
• persona offesa – osoba pokrzywdzona w znaczeniu technicznym, czyli ta, której dobro prawne chroni naruszona norma.
• provvisionale – zaliczka na poczet odszkodowania, przyznawana w wyroku i możliwa do natychmiastowego wykonania.
• revoca – cofnięcie zgłoszenia, wyraźne lub dorozumiane, z konsekwencjami dla ponownego dochodzenia roszczenia w sprawie cywilnej.
• patrocinio a spese dello Stato – pomoc państwa na koszty obrońcy, przyznawana osobom o niskich dochodach po złożeniu wniosku z autocertyfikacją.
• udienza preliminare – posiedzenie wstępne, na którym zgłasza się wiele czynności, także dołączenie do procesu.