Pokrzywdzony ma uprawnienia, o których nikt nie informuje

Przestępstwo we Włoszech, życie w Polsce: co zmienia się dla pokrzywdzonego

Osoba, która padła ofiarą przestępstwa we Włoszech, zwykle musi poradzić sobie naraz z kilkoma rzeczami: z urazem lub stratą, z koniecznością powrotu do codziennych zajęć i z postępowaniem, o którym nikt jej nie opowiedział. W praktyce wiele osób wraca do Polski w ciągu kilku dni, zostawiając za sobą protokół po włosku, numer sprawy i wrażenie, że wszystko jest załatwione.

Tymczasem wiele uprawnień pokrzywdzonego wymaga wyraźnego zgłoszenia, a bez niego informacje nie docierają. Poszkodowany w wypadku, który nie wskazał adresu do zawiadomień, może dowiedzieć się o umorzeniu dopiero po czasie, gdy możliwości sprzeciwu już nie ma. Ofiara kradzieży, która nie złożyła stosownego żądania, nie otrzyma wiadomości o rozprawie.

W życiu zawodowym pojawiają się konsekwencje związane z nieobecnością: zwolnienia lekarskie, urlop, konieczność powrotu do Włoch na rozprawę. Pracodawca nie zawsze rozumie, dlaczego sprawa sprzed miesięcy nagle wymaga wyjazdu, a pracownik nie zawsze wie, czy jego obecność w ogóle jest obowiązkowa. Warto ustalić to z obrońcą, zanim złoży się wniosek o urlop.

W rodzinie pokrzywdzony bywa pytany, dlaczego nie zrobił więcej. Bliscy nie rozumieją, że bez zgłoszonych żądań postępowanie biegnie bez jego udziału. Dlatego warto już na początku powiedzieć rodzinie, co wiadomo, a czego nie wiadomo, i wskazać osobę, która odbiera telefony od obrońcy oraz od organów. Żądania zgłasza się krótkim pismem, ale ich skutki odczuwa się latami.

Rachunek jest prosty: im później zgłoszone żądanie, tym mniej rzeczy da się jeszcze zrobić, a nikt nie przypomni o tym z urzędu.

Kto czyta tę stronę po przestępstwie, którego był ofiarą

Są to przede wszystkim osoby, które wróciły z Włoch i zostały z papierami, których nie rozumieją. Turysta okradziony na ulicy, kierowca pobity na parkingu, pracownik poszkodowany w wypadku przy pracy albo ktoś oszukany przy zakupie mieszkania dostał protokół z posterunku i numer sprawy. Nie wie, co dalej się dzieje i czy ktoś w ogóle zajmuje się sprawą.

Inna grupa to krewni osoby, która zginęła lub została ciężko ranna. Rodzina chce wiedzieć, czy ma prawo do informacji, czy może wskazać własnego biegłego, czy może uczestniczyć w rozprawie. Często nie wie, że ma status pokrzywdzonego, i nie wie, jak ten status się zgłasza.

Są też osoby, które złożyły zawiadomienie dawno temu i nigdy nie dostały żadnej odpowiedzi. Ich sprawa mogła zostać umorzona, a one nie dowiedziały się o tym, bo nie żądały zawiadamiania. Zastanawiają się, czy jeszcze można coś zrobić i czy mają prawo zapytać o stan sprawy.

Wspólny wątek jest taki: pokrzywdzony we włoskim postępowaniu nie jest automatycznie informowany o wszystkim. Wiele praw działa wyłącznie na żądanie, a żądanie trzeba złożyć w określony sposób i do właściwego organu. Ta strona wyjaśnia, jakie to prawa i jak je zgłosić, zanim będzie za późno na część z nich.

Zdarza się także, że pokrzywdzony jest osobą starszą, bez dostępu do poczty elektronicznej, i wszystkie sprawy załatwia za niego córka lub syn. W takiej sytuacji trzeba wyraźnie ustalić, kto jest upoważniony do odbioru pism i do rozmów z urzędem.

Co zebrać, aby wykazać status pokrzywdzonego i swoje straty

Pokrzywdzony nie musi udowadniać winy sprawcy, ale musi być w stanie wykazać własną sytuację. Poniższa lista dotyczy dokumentów, które pozwalają obrońcy zgłosić żądania i ocenić roszczenia.

• Kopia zawiadomienia o przestępstwie i potwierdzenie jego przyjęcia. Skan wszystkich stron, z pieczęciami, oraz informacja, kto i kiedy je przyjął.
• Dokumentacja medyczna. Karta ze szpitala, wypis, zdjęcia, zalecenia, rachunki. Przy urazach ważne są także zaświadczenia z leczenia w Polsce po powrocie.
• Dowody strat majątkowych. Paragony, faktury, zdjęcia utraconych rzeczy, rachunki za naprawę, potwierdzenia utraconych zarobków.
• Dane adresowe i kontaktowe. Adres do zawiadomień w Polsce, numer telefonu, adres mailowy oraz informacja, kto może odebrać pismo gdy Pani lub Pana nie ma.
• Dokumenty tożsamości i potwierdzenie pobytu we Włoszech w dniu zdarzenia. Bilety, rezerwacje, umowy o pracę, wyciągi z konta.
• Ślady korespondencji ze sprawcą lub jego ubezpieczycielem. Wiadomości, zdjęcia, nagrania; wszystko w oryginale, nie w postaci zrzutów z komunikatora.
• Informacje o świadkach. Imię, funkcja, sposób kontaktu, bez uzgadniania z nimi treści wypowiedzi.

Dobrze jest ułożyć dokumenty chronologicznie i dołączyć krótki spis, w którym przy każdej pozycji jest data i zdanie opisu. Obrońca zaoszczędzi czas, a Pani lub Pan uniknie sytuacji, w której podczas rozmowy nie wiadomo, gdzie leży protokół. Jeśli zawiadomienie zostało złożone ustnie na posterunku, warto zapisać, kto je przyjmował, w jakim języku odbyła się rozmowa i czy był obecny tłumacz. Te szczegóły bywają ważne przy ocenie, czy pokrzywdzony został pouczony o swoich prawach.

Zgłosić żądania od razu czy poczekać, co zrobi prokuratura

Po przestępstwie pokrzywdzony zwykle waha się, czy angażować się w postępowanie. Poniżej rzeczywiste rozwidlenia i ich cena.

• Zażądać od razu informacji o biegu sprawy i zawiadomienia o wniosku o umorzenie. Zaleta: pokrzywdzony nie zostaje zaskoczony i może zareagować w terminie. Cena: wymaga podania stałego adresu i dalszych kontaktów, a każde pismo trzeba tłumaczyć.
• Poczekać i zobaczyć, czy ktoś się odezwie. Zaleta: brak kosztów i zaangażowania. Cena: wiadomość o umorzeniu może nie dotrzeć w ogóle, a możliwość sprzeciwu przepadnie bez ostrzeżenia.
• Ustanowić obrońcę lub pełnomocnika we Włoszech. Zaleta: ktoś odbiera pisma, składa wnioski i obserwuje akta. Cena: koszt oraz konieczność udzielenia pełnomocnictwa w odpowiedniej formie.
• Zgłosić roszczenia w postępowaniu karnym albo osobno. Zaleta włączenia do procesu karnego to wspólna ocena dowodów. Ceną bywa to, że rozstrzygnięcie zależy od losów procesu karnego.

Każda z tych decyzji da się odwlec, ale nie każdą da się odwlec bez kosztów. Najważniejsze jest, aby żądanie o zawiadamianie zostało zgłoszone możliwie wcześnie, najlepiej już w zawiadomieniu o przestępstwie.

Najważniejsze jest, aby żadna z tych decyzji nie zapadła przez zaniechanie. Pokrzywdzony, który niczego nie zdecydował, i tak ponosi skutki: brak żądania jest decyzją o tym, że nie dostanie informacji. Dlatego nawet przy wątpliwościach warto zgłosić żądania możliwie szerokie, bo ich wycofanie jest łatwiejsze niż nadrobienie braku.

Czego nie robić jako pokrzywdzony

Pokrzywdzony bywa przekonany, że sprawa jest po jego stronie i nic mu nie grozi. Poniższe zachowania mogą natomiast zaszkodzić jego pozycji.

• Nie podpisywać ugody ani oświadczenia o braku roszczeń bez tłumaczenia. Dokument, który wygląda na potwierdzenie przeprosin, może zamykać drogę do odszkodowania i wpływać na przebieg postępowania.
• Nie kontaktować się ze sprawcą na własną rękę. Rozmowa, nawet pojednawcza, bywa opisywana jako nacisk lub próba wpływania na zeznania.
• Nie wyrzucać dokumentów medycznych i rachunków. Odtworzenie ich po miesiącach jest uciążliwe, a bywa niemożliwe.
• Nie zmieniać adresu bez zawiadomienia o tym organu. Pisma pójdą pod stary adres i uznane zostaną za doręczone.
• Nie publikować opisu zdarzenia w mediach społecznościowych. Relacja publiczna może zostać zestawiona z zeznaniami i wykorzystana przeciwko pokrzywdzonemu.
• Nie lekceważyć wezwania, bo „to przecież ja jestem ofiarą”. Nieobecność bez usprawiedliwienia bywa oceniana negatywnie.

• Nie zakładać, że urząd sam skontaktuje się z pokrzywdzonym po powrocie do Polski. Bez wskazanego adresu i żądania zawiadamiania pisma nie trafią do adresata.
• Nie zgadzać się na przesłuchanie bez tłumacza, jeśli język włoski jest obcy. Zeznanie złożone w niezrozumiałych warunkach bywa później kwestionowane, a poprawianie go kosztuje czas.
• Nie przekazywać oryginałów dokumentów organom bez zachowania kopii. Oryginał zostaje w aktach, a bez kopii nie da się z niego korzystać w innych sprawach.
• Nie ignorować pism od ubezpieczyciela sprawcy. Odpowiedź lub jej brak wpływa na roszczenia, a termin bywa krótki.

Pytania do obrońcy o prawa pokrzywdzonego

Rozmowa z obrońcą pokrzywdzonego jest krótsza, jeśli zna się pytania, które pozwalają ocenić sytuację. Poniższe dotyczą spraw rzadko poruszanych na początku.

• Jakie żądania muszę zgłosić już teraz, aby nie utracić prawa do informacji o dalszych czynnościach?
• W jaki sposób zgłosić żądanie zawiadamiania o wniosku o umorzenie i do kogo je skierować?
• Czy mam prawo do tłumaczenia pism i do tłumacza podczas przesłuchania, i jak o to wnioskować?
• Czy mogę dowiedzieć się, kto został wskazany jako sprawca, i jakie ograniczenia występują w tym prawie?
• Czy powinienem zgłosić roszczenia w procesie karnym, czy lepiej prowadzić sprawę osobno?
• Jakie informacje o mojej sytuacji zdrowotnej i majątkowej trzeba będzie ujawnić i komu?
• Co się stanie, jeśli prokurator złoży wniosek o umorzenie, a ja się nie zgadzam?
• Czy muszę przyjeżdżać na rozprawy, a jeśli nie, jak mogę uczestniczyć zdalnie?

Dobrze poprosić o spisanie odpowiedzi, bo różnica między prawem, które działa z urzędu, a prawem, które działa na żądanie, bywa przeoczona w napięciu rozmowy wstępnej.

Dobrze zapytać także o to, jak obrońca będzie informował o postępach w sprawie i jak często. Pokrzywdzony, który nie dostaje wiadomości, zwykle zakłada, że sprawa stoi, choć w aktach mogą się dziać rzeczy ważne. Umówiony rytm kontaktu, nawet krótka wiadomość mailowa po każdej istotnej czynności, zmniejsza niepokój i pozwala reagować w terminach. Warto też ustalić, czy obrońca ma prawo odbierać pisma w Pani lub Pana imieniu i co robić, gdy pismo przyjdzie bezpośrednio do Pani lub Pana, a obrońca o nim nie wie.

Przestępstwo we Włoszech, pokrzywdzony w Polsce: jak to działa w praktyce

Gdy zdarzenie miało miejsce we Włoszech, a pokrzywdzony mieszka w Polsce, każde pismo musi pokonać odległość i barierę językową. Wezwanie na przesłuchanie idzie pocztą albo mailem, a termin bywa krótki. Osoba, która nie zna włoskiego, może przegapić wiadomość, bo nikt nie wskazał, że jest ważna.

Tłumaczenie dokumentów to osobna kwestia. Pokrzywdzony ma prawo do przekładu istotnych pism, ale prawo to działa na żądanie i w praktyce różnie bywa realizowane. Warto prosić o tłumaczenie na piśmie i zachowywać potwierdzenie, że prośba została złożona. Do własnych potrzeb przydaje się też tłumaczenie robocze, nawet wykonane przez obrońcę, aby od razu wiedzieć, co zawiera pismo.

Zeznania pokrzywdzonego mieszkającego w Polsce mogą być składane na różne sposoby, w zależności od możliwości organów i od charakteru sprawy. Nie zawsze trzeba przyjeżdżać do Włoch. O możliwych formach rozmawia się z obrońcą, bo ich dostępność zależy od okoliczności, a nie od woli pokrzywdzonego.

Konsulat nie prowadzi sprawy ani nie zastępuje pełnomocnika, ale może pomóc w kontakcie z urzędami i w potwierdzeniu dokumentów. W codziennej pracy ważniejsza jest koordynacja między obrońcą we Włoszech a prawnikiem w Polsce, zwłaszcza gdy równolegle toczą się sprawy ubezpieczeniowe, pracownicze lub rodzinne. Uzgodnione informacje przekazywane wszystkim zaangażowanym oszczędzają sprzeczności.

Dobrze jest przygotować w Polsce stałe miejsce, do którego trafia korespondencja z Włoch, i wskazać osobę, która odbiera ją w czasie nieobecności. Pismo przeoczone przez tygodnie bywa gorsze niż pismo, którego nie było.

Słowa z włoskich pism dla pokrzywdzonych

Pisma kierowane do pokrzywdzonego używają terminów, które w tłumaczeniu bywają myląco ogólne. Oto te, które trzeba rozpoznać.

• persona offesa – pokrzywdzony, osoba, której dobro naruszono przestępstwem; to ona ma prawa omawiane na tej stronie.
• informazioni alla persona offesa – informacje, które organ powinien przekazać pokrzywdzonemu o jego uprawnieniach; w praktyce bywają przekazywane w skróconej formie.
• richiesta di archiviazione – wniosek prokuratora o umorzenie sprawy; pokrzywdzony zostanie o nim zawiadomiony tylko wtedy, gdy wcześniej to zażądał.
• opposizione – sprzeciw wobec umorzenia, który pokrzywdzony może złożyć w wyznaczonym terminie.
• parte civile – strona cywilna, czyli udział pokrzywdzonego w procesie karnym w celu dochodzenia odszkodowania.
• interprete – tłumacz ustny, do którego pokrzywdzony ma prawo przy czynnościach z jego udziałem.
• domicilio – adres do doręczeń wskazany w sprawie; od niego zależy, dokąd idą pisma.
• querela – wniosek o ściganie, który w niektórych sprawach jest warunkiem wszczęcia postępowania.

• denuncia – zawiadomienie o przestępstwie składane organom ścigania.
• persona sottoposta alle indagini – osoba objęta śledztwem, czyli ta, której czyn przypisano; nie oznacza skazania.
• costituzione di parte civile – formalny akt przystąpienia do procesu karnego w celu dochodzenia odszkodowania.

Wiele z tych słów wygląda niewinnie, ale każde wiąże się z innym uprawnieniem. Dlatego przy każdym piśmie warto zapytać obrońcę, czy otwiera ono możliwość reakcji i do kiedy. Jeśli pismo nie zawiera wyraźnego terminu, nie znaczy to, że żaden nie biegnie, bo termin może wynikać z przepisu, a nie z treści zawiadomienia.

Jak kancelaria pomaga pokrzywdzonym

Zlecenie zaczyna się od wiadomości na adres avvmassimoromano@gmail.com z kopią zawiadomienia, jeśli Pani lub Pan ją ma, oraz krótkim opisem zdarzenia. Gdy dokumentów brak, wystarczy data, miejsce i nazwa organu, który przyjął zgłoszenie. Kancelaria ustala wtedy, czy sprawa jest w toku, i w jakim urzędzie.

Rozmowa wstępna służy wyjaśnieniu, które żądania warto zgłosić od razu: informacje o biegu sprawy, zawiadamianie o wniosku o umorzenie, tłumaczenie pism. Obrońca przygotowuje pismo po włosku, które Pani lub Pan podpisuje zgodnie z instrukcją, i składa je do właściwego urzędu. Potwierdzenie złożenia dostaje Pani lub Pan w kopii.

Jeśli okaże się, że sprawa jest już po etapie, w którym część praw da się wykonać, obrońca mówi o tym wprost i wskazuje, co jeszcze jest możliwe. Przy większych stratach równolegle ocenia się roszczenia odszkodowawcze i sposób ich dochodzenia.

Kancelaria ma biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, więc sprawy prowadzone są blisko miejsca zdarzenia. Dokumenty włoskie omawia się po polsku, a w sprawach pilnych kontakt telefoniczny jest możliwy także poza godzinami biurowymi.

Przy sprawach, w których pokrzywdzonych jest kilka osób, kancelaria ustala, kto kogo reprezentuje i czy interesy są zbieżne. Rodzina osoby zmarłej zwykle działa wspólnie, ale zdarza się, że członkowie rodziny mają różne cele, na przykład co do ugody. Obrońca wyjaśnia wtedy, jakie są konsekwencje wspólnego i odrębnego działania, zanim ktokolwiek złoży podpis. Informacje o postępach przekazywane są mailem, a rozmowa telefoniczna służy do omówienia decyzji, które wymagają wyjaśnienia.