Gdy oskarżony umiera: co gaśnie, a co zostaje

Kto czyta tę stronę po śmierci bliskiego

Ktoś stracił męża, ojca, brata lub partnera, który był oskarżony we Włoszech. Rodzina jest w żałobie i musi równocześnie zająć się pogrzebem, formalnościami i pismami z sądu, które nadal przychodzą. Nikt nie wytłumaczył jej, czy sprawa karna kończy się z chwilą śmierci, i czy ktoś powinien o tym powiadomić sąd.

Ktoś inny jest wspólnikiem lub współudziałowcem w spółce zmarłego. Dowiaduje się, że zarzuty dotyczyły działalności firmy, i zastanawia się, czy śmierć wspólnika kończy też odpowiedzialność spółki albo pozostałych osób. Obawia się, że zostanie obarczony odpowiedzialnością, której nie ponosi.

Jeszcze inna osoba jest spadkobiercą i otrzymuje pismo od pokrzywdzonego, który domaga się odszkodowania, albo od organu, który żąda zapłaty zaległości. Nie wie, czy dziedziczy długi, czy może odrzucić spadek, i jakie ma to skutki.

Łączy je to, że śmierć nie zamyka wszystkiego. Przestępstwo i kara wygasają, ale roszczenia o charakterze cywilnym i niektóre konsekwencje majątkowe zostają. Ważne jest, by rodzina zareagowała w odpowiednim czasie, a nie zakładała, że sprawa załatwiła się sama.

Decyzje, które rodzina podejmuje w najbliższych tygodniach

W żałobie trudno podejmować decyzje, ale pewne sprawy nie czekają. Oto wybory, które trzeba rozważyć.

• Zawiadomić sąd i obrońcę o śmierci od razu czy poczekać. Zawiadomienie z dokumentem potwierdzającym zgon pozwala sądowi zakończyć postępowanie karne. Zwlekanie powoduje, że pisma i terminy nadal biegną, a koszty rosną. Ceną pośpiechu jest konieczność zebrania dokumentów w trakcie żałoby.
• Przyjąć spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza, czy go odrzucić. Wybór wpływa na to, czy spadkobiercy odpowiadają za roszczenia cywilne i zaległości. Decyzja ma terminy i nie da się jej cofnąć, więc wymaga rady prawnika.
• Występować w sprawie cywilnej, jeśli została zgłoszona, czy poczekać. Roszczenia mogą być kierowane do spadkobierców w granicach masy spadkowej. Brak reakcji prowadzi do rozstrzygnięć bez Waszego udziału.

Trzeba jeszcze uregulować sprawy spółki, jeśli zmarły był jej członkiem. Postępowanie dotyczące spółki biegnie osobno i wymaga własnej obrony, niezależnie od losu postępowania wobec zmarłego.

Dokumenty, które trzeba zebrać po śmierci oskarżonego

Zakończenie sprawy karnej wymaga dokumentów, które potwierdzają zgon i pokrewieństwo. Zbieraj je w kopiach i z przekładem.

• Akt zgonu w wersji, którą przyjmie włoski sąd: odpis z polskiego urzędu stanu cywilnego, z przekładem uwierzytelnionym i, jeśli wymagane, z potwierdzeniem autentyczności.
• Dokumenty potwierdzające pokrewieństwo: akt małżeństwa, akty urodzenia, które pokazują, kto może występować jako spadkobierca.
• Postanowienie lub akt poświadczenia dziedziczenia, jeśli już istnieje, albo dokumenty potrzebne do jego uzyskania.
• Pisma z postępowania: wezwania, zawiadomienia, koperty z datami doręczenia, które pokazują, jakie terminy biegły.
• Wykaz majątku zmarłego: rachunki, nieruchomości, udziały w spółkach, zobowiązania, razem z dokumentami.
• Korespondencję z pokrzywdzonym lub jego pełnomocnikiem, która pokazuje zakres roszczeń.
• Dokumenty spółki: umowę, rejestry, pełnomocnictwa, aby oddzielić odpowiedzialność zmarłego od odpowiedzialności firmy.

Jak śmierć oskarżonego wpływa na codzienne sprawy rodziny

Najpierw rodzina musi poradzić sobie z kosztami. Pogrzeb, opłaty sądowe, tłumaczenia i podróże do Włoch obciążają ludzi, którzy stracili osobę utrzymującą dom. Jeśli zmarły był jedynym żywicielem, trzeba uporządkować rachunki, raty i czynsz, zanim jeszcze rozstrzygnie się sprawa spadku.

Dochodzi niepewność co do majątku. Rachunki zmarłego mogą być zablokowane, a środki zajęte w ramach postępowania. Rodzina nie zawsze wie, czy zajęcie wygasa, i co zrobić z mieszkaniem lub samochodem, które były przedmiotem zabezpieczenia. Do czasu wyjaśnienia lepiej nie sprzedawać i nie przekazywać majątku, bo może to zostać zakwestionowane.

Wreszcie, jest emocjonalny ciężar niezakończonej sprawy. Rodzina nigdy nie dowie się, jak sąd ocenił zarzuty, a część osób czuje potrzebę oczyszczenia imienia zmarłego. Z punktu widzenia prawa postępowanie karne wygasa, ale roszczenia cywilne mogą toczyć się dalej i bywają źródłem nowych konfliktów. Warto ustalić, kto w rodzinie zajmuje się sprawą, a kto jest tylko informowany, i nie odpowiadać na pisma bez namysłu, bo odpowiedź może zostać odczytana jako przyjęcie spadku.

Pytania do obrońcy o los sprawy po śmierci oskarżonego

Śmierć oskarżonego tworzy sytuację, w której pytania dotyczą tego, co wygasa, a co zostaje.

• Co dokładnie wygasa wraz ze śmiercią: sprawa karna, kara, zabezpieczenie majątku?
• Czy roszczenia pokrzywdzonego przechodzą na spadkobierców i w jakich granicach?
• Jak i kiedy powiadomić sąd o śmierci i jakie dokumenty trzeba przedstawić?
• Czy zajęcie lub zabezpieczenie majątku ustaje wraz ze zgonem, czy trzeba o to wnosić?
• Jak wygląda sytuacja spółki i pozostałych osób, jeśli zarzuty dotyczyły jej działalności?
• Jak podjąć decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, aby nie narazić się na roszczenia?
• Czy rodzina może wnosić o zwrot rzeczy zajętych w sprawie?
• Co robić z pismami, które nadal przychodzą na adres zmarłego?

Odpowiedzi zależą od etapu sprawy i od tego, co zostało orzeczone, więc obrońca potrzebuje akt, zanim udzieli konkretnej rady.

Czego nie robić w najbliższych tygodniach po śmierci

W żałobie łatwo o pochopne decyzje. Oto zachowania, których należy unikać.

• Nie ignoruj pism z sądu. Terminy biegną nadal, a sąd może nie wiedzieć o śmierci, dopóki nie zostanie zawiadomiony.
• Nie sprzedawaj ani nie przekazuj majątku zmarłego, zanim wyjaśni się sytuacja. Rozporządzenia bywają kwestionowane przez pokrzywdzonych i organy.
• Nie podpisuj pism od pokrzywdzonego ani ubezpieczyciela bez rady prawnika. Pismo może zawierać uznanie długu lub oświadczenie o przyjęciu spadku.
• Nie wypłacaj środków z rachunku zmarłego bez podstawy. Przypadkowe czynności mogą zostać uznane za przyjęcie spadku.
• Nie komentuj sprawy w sieci i w grupach rodaków. Wpisy o zmarłym i o zarzutach zostają i bywają wykorzystywane.
• Nie zakładaj, że sprawa spółki skończyła się razem ze sprawą zmarłego. Odpowiedzialność firmy biegnie osobno.

Gdy zmarły, majątek i rodzina są w różnych krajach

Śmierć oskarżonego, który mieszkał we Włoszech, a którego rodzina żyje w Polsce, wymaga załatwienia spraw w Polsce i we Włoszech. Akt zgonu może zostać wystawiony w Polsce, a przedstawiony we Włoszech, co oznacza przekłady i poświadczenia. Pogrzeb, przewiezienie zwłok i sprawy urzędowe zajmują czas, w którym terminy w sprawie karnej biegną.

Spadek bywa rozproszony. Rachunki we Włoszech, mieszkanie w Polsce, udziały w spółce, samochód zarejestrowany w innym państwie. Każdy element podlega własnym regułom, a rodzina musi odnaleźć się w systemie polskim i włoskim. Roszczenia cywilne ze strony pokrzywdzonego we Włoszech nie rozstrzygają o majątku w Polsce, ale mogą zostać w niej dochodzone, jeśli wierzyciel wystąpi o uznanie orzeczenia.

Konsulat pomaga w sprawach związanych ze zgonem za granicą: potwierdza tożsamość, wspiera w formalnościach i w kontakcie z rodziną, ale nie prowadzi sprawy karnej ani spadkowej. Różnica godzin jest niewielka, więc rozmowy z obrońcą we Włoszech i z notariuszem w Polsce można umawiać w ciągu dnia. Obrońcy i prawnicy w Polsce i we Włoszech powinni uzgodnić, które oświadczenia składane są gdzie, aby uniknąć sprzeczności w sprawie spadkowej i w sprawie karnej.

Jak kancelaria pracuje w sprawach po śmierci oskarżonego

Zlecenie możesz przekazać mailem na adres avvmassimoromano@gmail.com albo telefonicznie, korzystając z numeru ze strony. Napisz, kto zmarł, kiedy i jaka sprawa się toczyła, oraz jakie pisma wciąż przychodzą. Dołącz zdjęcia pism i, jeśli już masz, akt zgonu. Rozmowa odbywa się spokojnie, bo w tej sytuacji liczy się zrozumienie, a nie pośpiech.

Podczas rozmowy obrońca ustala, na jakim etapie była sprawa w chwili śmierci, jakie czynności zostały wykonane i jakie roszczenia zgłoszono. Wyjaśnia, co jest do zrobienia natychmiast: zawiadomienie sądu, uporządkowanie dokumentów, ustalenie, kto w rodzinie może występować. Omawia też, co zostaje po zakończeniu postępowania karnego i gdzie potrzebna jest pomoc prawnika od spraw spadkowych.

Kancelaria działa z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a konsultacje prowadzimy także zdalnie, co ułatwia kontakt z rodziną w Polsce. Dokumenty włoskie czytamy w oryginale, a polskie, takie jak akty stanu cywilnego, przekładamy w potrzebnym zakresie. Gdy w sprawie występuje spółka lub kilku spadkobierców o różnych interesach, kancelaria sprawdza konflikt interesów, zanim przyjmie zlecenie. Obrońca nie obiecuje wyniku, a ocena zależy od akt i od tego, co orzeczono przed śmiercią.

Włoskie terminy z pism po śmierci oskarżonego

W dokumentach pojawiają się słowa, które opisują skutki zgonu.

• estinzione del reato – wygaśnięcie przestępstwa; śmierć sprawcy przed prawomocnym wyrokiem sprawia, że postępowanie karne zostaje zakończone.
• estinzione della pena – wygaśnięcie kary; śmierć skazanego po wyroku gasi karę, która nie została jeszcze wykonana.
• eredi – spadkobiercy, czyli osoby, na które przechodzą prawa i obowiązki zmarłego, także zobowiązania wobec pokrzywdzonych, w granicach masy spadkowej.
• azione civile – powództwo o odszkodowanie, które może toczyć się niezależnie od wygaśnięcia sprawy karnej.
• sequestro – zajęcie majątku lub rzeczy na czas postępowania; rodzina powinna ustalić, czy po zgonie nadal obowiązuje.
• confisca – przepadek, czyli ostateczne odebranie rzeczy lub środków; w niektórych sytuacjach może dotyczyć majątku także po śmierci.