Zawiadomienie bezpodstawne: sprawa przeciwko zgłaszającemu

Skutki zarzutu fałszywego zawiadomienia w życiu codziennym

Zarzut, że ktoś świadomie obciążył niewinną osobę, zmienia relacje szybciej, niż zmienia się akta sprawy. Osoba, która złożyła zawiadomienie w dobrej wierze, czuje się nagle sprawcą i traci poczucie, że miała prawo do ochrony. Pracodawca, który się dowie, że pracownik jest podejrzany o fałszywe oskarżenie, może przestać mu ufać, zwłaszcza gdy praca wymaga kontaktu z klientami, dziećmi albo osobami starszymi. W małych środowiskach, takich jak wspólnota mieszkaniowa czy parafia, wieść rozchodzi się w ciągu kilku godzin.

W rodzinie zawiadomienie bywa elementem dłuższego konfliktu o opiekę, majątek lub przemoc. Osoba, która je złożyła, i osoba wskazana w nim często mieszkają blisko siebie, mają wspólne dzieci albo wspólnych znajomych. Postępowanie wobec zgłaszającego pogłębia podziały, bo przeciwnik widzi w nim potwierdzenie, że od początku chodziło o zemstę. Z kolei zgłaszający boi się, że sprawa o fałszywe oskarżenie zniechęci do zgłaszania prawdziwych zdarzeń.

W wymiarze finansowym pojawiają się koszty obrony, a także możliwe roszczenia o naprawienie szkody od osoby, której dotyczyło zawiadomienie. Jeśli w tle były zwolnienie z pracy, wypowiedzenie najmu lub inne dotkliwe skutki, ich wysokość trzeba oszacować. Do tego dochodzi czas poświęcony na wezwania i rozmowy, który odbiera pracę.

Cudzoziemiec musi liczyć się z tym, że sprawa pojawi się w pytaniach przy odnowieniu dokumentów pobytowych. Dlatego tak ważne jest, by od początku zachowywać ostrożność w słowach i nie wygłaszać ocen, których później nie da się podtrzymać.

Kto czyta tę stronę: zgłaszający, wskazany i ich bliscy

Najczęściej jest to osoba, która złożyła zawiadomienie, a potem dowiedziała się, że sprawę umorzono. Teraz słyszy, że przeciwnik zapowiada kontrzawiadomienie o fałszywe oskarżenie. Zastanawia się, czy samo umorzenie oznacza, że skłamała, i czy powinna się bać. Odpowiedź jest taka, że umorzenie nie przesądza o bezpodstawności zgłoszenia, ale zostanie przeanalizowane pod kątem tego, co wiedziała w chwili składania zawiadomienia.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, której dotyczyło zawiadomienie. Przeszła przez postępowanie, być może przez zatrzymanie czy zajęcie telefonu, a dziś chce ukarania tego, kto ją obciążył. Pyta, czy ma szansę, jak ma udowodnić, że tamten wiedział o jej niewinności, i czy sama nie narazi się na zarzut zniesławienia, jeśli zacznie o tym mówić publicznie.

Osobną grupę tworzą świadkowie, którzy zostali wezwani w sprawie i obawiają się, że ich relacja zostanie uznana za nieprawdziwą. Zeznanie, w którym ktoś pomylił daty albo zapamiętał rozmowę inaczej, nie jest jeszcze fałszywe, lecz bywa tak przedstawiane przez stronę, której zależy na zakwestionowaniu relacji. Wreszcie są bliscy, którzy dowiadują się o sprawie z cudzych relacji i nie wiedzą, czy mogą w niej uczestniczyć.

Wspólne dla wszystkich jest pytanie o granicę. Prawo przewiduje zawiadamianie jako uprawnienie każdego, a niekiedy jako warunek ścigania, więc samo złożenie zawiadomienia nie jest czynem karalnym. Odpowiedzialność zaczyna się tam, gdzie osoba wiedziała, że obciąża niewinnego.

Dokumenty, które pokażą, co zgłaszający wiedział w chwili zawiadomienia

Spór o fałszywe zawiadomienie rozstrzyga się na pytaniu, co osoba wiedziała i czym dysponowała, kiedy składała pismo. Dlatego najważniejsze są dowody sprzed tej chwili i z jej okolic, a nie to, co ustalono później.

• Treść zawiadomienia w dokładnej postaci, w jakiej je złożono, wraz z potwierdzeniem wpływu i listą załączników.
• Wiadomości, rozmowy i nagrania, które pokazują sytuację przed zawiadomieniem: kłótnie, groźby, prośby o pomoc, relacje z osobą wskazaną.
• Notatki, zdjęcia i dokumentację medyczną lub inną, na której oparto zawiadomienie, razem z datami powstania.
• Nazwiska osób, z którymi rozmawiano o sprawie przed złożeniem pisma, oraz informacja, co im przekazano.
• Pisma z postępowania: postanowienie o umorzeniu lub o odmowie wszczęcia, wezwania, zawiadomienia o czynnościach.
• Dowody wskazujące na dobrą wiarę, takie jak zgłoszenia do lekarza, do poradni albo do pracodawcy z tego samego czasu.
• Dowody przeciwnika, które mogą świadczyć o jej motywach, na przykład wiadomości z żądaniem wycofania zawiadomienia.

Wszystko należy zachować w oryginalnej formie. Nie wolno poprawiać ani uzupełniać dokumentów po fakcie, bo zmiana, nawet drobna, może wyglądać na próbę nadania sprawie innego kierunku.

Przydatne bywają także dowody tego, co zgłaszający zrobił po złożeniu zawiadomienia: czy uzupełniał zeznania, czy odpowiadał na wezwania, czy zgłaszał nowe okoliczności. Aktywność ta pokazuje, że osoba traktowała sprawę poważnie, a nie jak narzędzie nacisku. Warto spisać chronologię, wskazując przy każdym wydarzeniu źródło, bo obrońca musi móc sprawdzić każdą datę, zanim cokolwiek zostanie powiedziane organowi.

Jeśli zawiadomienie opierało się na relacji innej osoby, trzeba zachować wiadomości i nagrania, z których wynika, od kogo pochodziła informacja i w jaki sposób została przekazana. Wiedza, którą ktoś uzyskał od zaufanej osoby, ma inny ciężar niż własne domysły.

Wybory, gdy zawiadomienie zostało umorzone albo dopiero jest składane

Najpilniejszy wybór dotyczy osoby, która rozważa złożenie zawiadomienia. Można je złożyć, opisując tylko to, co się wie i widziało, bez ocen i domysłów. Można poczekać i najpierw zebrać dokumenty. Wariant natychmiastowy chroni ewentualne dowody i terminy, wariant z czekaniem zmniejsza ryzyko pomyłek. W każdym przypadku zawiadomienie powinno być sformułowane tak, by oddawało stan wiedzy, a nie przekonanie o cudzej winie.

Następny wybór dotyczy osoby, której sprawę umorzono. Może uznać sprawę za zamkniętą, może wystąpić z wnioskiem o dostęp do akt, by zobaczyć, jak organ ocenił zawiadomienie. Warto sprawdzić, czy uzasadnienie umorzenia nie zawiera sformułowań, które przeciwnika zachęcą do kontrzawiadomienia. Samo umorzenie nie jest dowodem fałszu, ale pozwala przewidzieć, jak będzie wyglądać ewentualny spór.

Ostatni wybór ma osoba, która została fałszywie obciążona. Może złożyć zawiadomienie przeciwko zgłaszającemu, może zachować spokój i czekać na rozstrzygnięcie sprawy głównej, może wreszcie wystąpić na drogę cywilną. Zawiadomienie ma sens, gdy istnieją konkretne dowody, że tamta osoba wiedziała o niewinności. Bez nich bywa odczytane jako odwet, a nieudowodniony zarzut obraca się przeciwko zgłaszającemu.

Każdy z tych wyborów ma swoją cenę w czasie, pieniądzach i relacjach. Dobrze jest przedyskutować je z obrońcą, zanim padną jakiekolwiek słowa w mediach lub w rozmowach z rodziną.

Warto pamiętać o tym, że na każdym etapie można skorzystać z prawa do milczenia, a decyzja o złożeniu wyjaśnień nie musi zapaść od razu. Odpowiedź przygotowana wspólnie z obrońcą zawiera mniej zdań, które potem trzeba tłumaczyć.

Zachowania, które przypieczętowują zarzut kłamstwa

• Nie zmieniaj wersji w kolejnych wypowiedziach. Rozbieżności między zawiadomieniem, wyjaśnieniami i zeznaniami bywają traktowane jako dowód, że osoba wiedziała, iż mówi nieprawdę. Jeśli coś pamiętasz inaczej, powiedz to wprost, zamiast po cichu poprawiać.
• Nie kontaktuj się z osobą, której dotyczyło zawiadomienie. Prośby o wybaczenie, groźby i próby ugody w złym momencie bywają odczytane jako nacisk lub przyznanie się.
• Nie namawiaj świadków do określonych zeznań. Nawet życzliwa podpowiedź, co powiedzieć, może zostać przedstawiona jako wpływanie na dowody.
• Nie usuwaj wiadomości z okresu przed zawiadomieniem. To one mogą pokazać dobrą wiarę, a ich zniknięcie wygląda na ukrywanie.
• Nie komentuj sprawy publicznie. Wpisy w sieci o oszczerstwie albo o zemście bywają podstawą odrębnego zarzutu zniesławienia.
• Nie wycofuj zawiadomienia pod presją. Wycofanie nie zawsze kończy sprawę, a bywa przedstawiane jako dowód, że zawiadomienie było niepoważne.
• Nie podpisuj oświadczeń o rzekomej nieprawdzie. Tekst przygotowany przez przeciwnika, w którym przyznajesz się do kłamstwa, trudno później cofnąć.

• Nie kontaktuj się z organem na własną rękę, aby sprostować wcześniejsze zawiadomienie. Poprawka złożona bez przygotowania bywa odczytana jako przyznanie się do nieprawdy, a nie jako wyjaśnienie nieporozumienia.
• Nie zacieraj śladów rozmów, w których omawiano zawiadomienie z bliskimi. Ich treść może pokazać, że działałeś w przekonaniu o słuszności zgłoszenia.
• Nie ujawniaj w sieci danych osoby, której dotyczyło zawiadomienie. Takie wpisy bywają podstawą odrębnych zarzutów i pogarszają obraz całej sprawy.
• Nie zakładaj, że przeprosiny załatwią sprawę. Przeprosiny składane osobiście mogą zostać nagrane i użyte jako dowód uznania winy, nawet jeśli mówiłeś je ze współczucia.

Pytania do obrońcy o granicę między błędem a świadomym kłamstwem

• Co dokładnie musi wiedzieć zgłaszający, by jego zawiadomienie przekroczyło granicę i stało się przestępstwem?
• Czy umorzenie sprawy głównej pomaga mi, czy szkodzi w obronie przed zarzutem fałszywego oskarżenia?
• Jak organ ustala, co osoba wiedziała w chwili składania pisma, i jakie dowody liczą się najbardziej?
• Czy pomyłka co do osoby, daty lub okoliczności może zostać uznana za świadome kłamstwo?
• Czy zawiadomienie złożone na podstawie relacji innej osoby chroni mnie, jeśli ta relacja okazała się nieprawdziwa?
• Jakie ryzyko niesie rozmowa z osobą, której dotyczyło zawiadomienie, jeśli to ona rozpoczyna rozmowę?
• Czy mogę żądać zadośćuczynienia, jeśli to mnie fałszywie obciążono, i jak to połączyć z zawiadomieniem karnym?
• Czy moje zeznania świadka mogą zostać uznane za nieprawdziwe, jeśli różnią się od relacji innych osób?
• Jakie skutki dla pobytu i pracy ma samo wszczęcie sprawy o fałszywe oskarżenie?

Zapisane odpowiedzi pozwalają później porównać, co mówiono na początku, z tym, co ustalono w trakcie, i uniknąć sprzeczności, które sprzyjają przeciwnikowi.

• Jak wygląda ocena mojej sytuacji, jeśli zawiadomienie opierałem na relacji osoby, której ufałem, a ona później zmieniła zdanie?
• Czy zawiadomienie złożone w emocjach, tuż po zdarzeniu, jest oceniane inaczej niż to sporządzone po namyśle?
• Czy mogę uzupełnić lub sprostować zawiadomienie, aby ograniczyć ryzyko, i jak to zrobić bezpiecznie?

Zapytaj także, jakie koszty może pociągnąć za sobą spór i czy warto rozważyć porozumienie, o ile jest ono w ogóle możliwe, gdy sprawa dotyczy przemocy lub innych poważnych zdarzeń.

Zawiadomienie złożone w Polsce, sprawa we Włoszech i odwrotnie

Fałszywe oskarżenie przestaje być prostą sprawą, gdy część zdarzeń rozegrała się w Polsce, a część we Włoszech. Zawiadomienie złożone w Polsce może dotyczyć zdarzenia we Włoszech, a bywa też odwrotnie, a organ, który je otrzymał, nie zawsze ma narzędzia, by sprawdzić jego prawdziwość. Przekazywanie akt między państwami trwa długo, a tłumaczenia dodają kolejny etap, więc ocena, co zgłaszający wiedział, bywa opóźniona.

Dowody znajdują się w Polsce i we Włoszech: wiadomości na polskich telefonach, zeznania świadków w Polsce, dokumenty medyczne z polskich placówek i polskie zaświadczenia. Trzeba je zdobyć, przetłumaczyć i złożyć w odpowiedniej formie. Zaświadczenia z polskich rejestrów wymagają czasu, a poświadczenia i tłumaczenia przysięgłe dodają kolejne etapy oczekiwania. Dlatego warto zamówić je natychmiast po otrzymaniu wezwania.

Język ma znaczenie. Zawiadomienie napisane po polsku i przetłumaczone na włoski może brzmieć mocniej lub słabiej niż oryginał, a przesłuchanie przez tłumacza nie zawsze oddaje niuanse, na przykład między podejrzeniem a pewnością. Obrońca powinien zażądać oryginału i sprawdzić przekład, bo to na nim sąd opiera swoją ocenę.

Konsulat może pomóc w kontaktach z rodziną i w przekazaniu dokumentów, nie ocenia natomiast prawdziwości zawiadomienia. Przy równoległych postępowaniach w Polsce i we Włoszech potrzebna jest współpraca włoskiego i polskiego prawnika, aby wersja przedstawiana organom była spójna i aby żadne z oświadczeń nie zaszkodziło sprawie po przeciwnej stronie granicy.

Przy sprawach rodzinnych dochodzi jeszcze kwestia dzieci, które mogą przebywać w Polsce, podczas gdy rodzice toczą spór we Włoszech. Zawiadomienie w takiej sprawie bywa elementem szerszej gry, a organy w Polsce i we Włoszech nie zawsze wiedzą o sobie nawzajem. Obrońca powinien ustalić, które postępowania już się toczą, i uzgodnić z klientem, w jakiej kolejności składać pisma.

Słowa, które łatwo pomylić: błąd, kłamstwo i fałszywe oskarżenie

W aktach spraw o fałszywe zawiadomienie powtarza się kilka określeń. Ich znaczenie wyraźnie różni się od potocznego i warto je rozumieć, zanim zacznie się rozmowa z organem.

• Denuncia to zawiadomienie o przestępstwie składane organowi. Złożenie go jest prawem każdego, a niekiedy warunkiem ścigania.
• Querela to skarga pokrzywdzonego, od której zależy ściganie niektórych czynów. Jej złożenie i wycofanie wywołują skutki procesowe.
• Calunnia to obciążenie konkretnej osoby, o której niewinności zgłaszający wie. To właśnie ona jest przedmiotem zarzutu przy fałszywym zawiadomieniu.
• Simulazione di reato to twierdzenie, że popełniono przestępstwo, którego nie było, bez wskazywania sprawcy. Polega na wprowadzeniu organu w błąd co do samego zdarzenia.
• Autocalunnia oznacza obciążenie samego siebie czynem, którego się nie popełniło.
• Archiviazione to umorzenie postępowania przed jego skierowaniem do sądu. Nie oznacza, że zawiadomienie było bezpodstawne, tylko że organ nie widzi podstaw do dalszego ścigania.
• Falsa testimonianza to zeznanie świadka sprzeczne z prawdą, składane przed sądem.

Jeśli w piśmie pojawia się określenie spoza listy, nie zgaduj jego sensu, tylko pokaż je obrońcy.

• Dolo specifico to zamiar obciążenia osoby, o której niewinności się wie. Bez niego zawiadomienie błędne nie staje się przestępstwem.
• Persona informata sui fatti to osoba, która składa informacje organowi jako ktoś, kto coś wie o sprawie, a nie jako podejrzany. Jej fałszywe informacje także mogą być karalne.
• Pokrzywdzony to osoba, przeciwko której skierowano czyn. Przysługują jej określone prawa w postępowaniu, w tym prawo do informacji o umorzeniu.

Odpowiedź na pytanie, w jakim charakterze jesteś wzywany, jest najpilniejszą rzeczą, o którą należy zapytać, bo od niej zależą Twoje prawa podczas rozmowy.

Jak kancelaria przyjmuje sprawy o fałszywe zawiadomienie

Zgłoszenie zaczyna się od krótkiej wiadomości na adres avvmassimoromano@gmail.com albo od rozmowy telefonicznej. W wiadomości warto opisać, kto jest zgłaszającym, kto wskazanym, co zostało zgłoszone i jak zakończyło się postępowanie główne. Do opisu dołącza się zdjęcia pism i postanowień. Nie trzeba czekać na pełną dokumentację, bo już na podstawie kilku dokumentów można ocenić, w jakim miejscu sprawy znajduje się osoba.

W rozmowie wstępnej prowadzący pyta o chronologię: co się stało przed zawiadomieniem, co wiedziano, kto doradzał i co zrobiono po nim. Nie ocenia moralnie, tylko ustala, co da się wykazać. Wyjaśnia, jakie czynności mogą nastąpić, jakie są ryzyka rozmowy z przeciwnikiem i jak zabezpieczyć dowody. Rozmowa odbywa się po polsku, a przy przesłuchaniach przed organem obecny jest tłumacz.

Obrońca zajmuje się zarówno osobami, którym postawiono zarzut fałszywego oskarżenia, jak i tymi, które chcą dochodzić swoich praw wobec zgłaszającego. W każdym przypadku najpierw sprawdza akta sprawy głównej, bo od ich treści zależy, co można zarzucić lub czym się bronić. Jeżeli dowody znajdują się w Polsce, kancelaria współpracuje z polskim prawnikiem. Siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pozwalają uczestniczyć w czynnościach w różnych miastach.

Klient otrzymuje informacje o każdym piśmie i o terminach, a rodzina tylko wtedy, gdy klient wyrazi zgodę.

Jeśli sprawa dotyczy zdarzeń o charakterze przemocowym, kancelaria zwraca szczególną uwagę na bezpieczeństwo osoby i na to, aby żadne działanie obrony nie narażało jej na kontakt z przeciwnikiem.