Utrudnianie postępowania i fałszywe zeznania

Telefon z aresztu, prośba o drobną przysługę i to, co po niej zostaje w domu i w pracy

Prośba brzmi zwykle niewinnie: skoczyć do mieszkania i zabrać laptopa, wyrzucić kartonowe pudło z szafy, napisać do kolegi, żeby potwierdził, że tamtego wieczoru byli razem. Osoba, która słyszy ją w słuchawce, zwykle nie zastanawia się nad kwalifikacją prawną, tylko nad tym, że ktoś bliski siedzi w celi i jest przerażony. Dopiero po fakcie okazuje się, że z pomocnika w kłopotach stała się uczestnikiem sprawy, a każda wiadomość, każdy przelew i każde pojawienie się w mieszkaniu zostawiły ślad.

W domu skutki są odczuwalne natychmiast. Napięcie między osobą, która odmówiła, a osobą zatrzymaną bywa trudne do zniesienia: ten, kto siedzi w areszcie, czuje się porzucony, a ten, kto jest na wolności, czuje się winny. Rodzina dzieli się na tych, którzy uważają, że trzeba pomóc za wszelką cenę, i tych, którzy rozumieją, że niektóre formy pomocy szkodzą. Rozmowy telefoniczne stają się przesłuchaniem w zwolnionym tempie, bo każda ze stron wie, że ktoś może słuchać.

W pracy pojawia się wezwanie na świadka. Pracodawca zwykle dowiaduje się o nim od pracownika, który prosi o wolne, a nie rozumie, że jest wzywany nie dlatego, że coś zrobił, lecz dlatego, że coś wie. Zeznanie wymaga stawiennictwa, czasem w innym mieście, czasem po włosku, a niewyjaśniona nieobecność kończy się upomnieniem albo zwolnieniem.

Dochodzi jeszcze reputacja we wspólnocie, koszty obrońcy, dojazdy na widzenia i niepewność, czy kolejne pismo z Włoch nie dotyczy już ciebie.

Kto czyta tę stronę, gdy dopiero co ktoś bliski trafił do aresztu albo gdy sam powiedział za dużo

Najczęściej jest to żona, partner albo siostra osoby zatrzymanej. Dzwonił do niej z numeru, którego nie zna, powiedział, że ma ją o coś poprosić, i zaczął mówić półsłówkami. Ona czuje, że to, o co ją prosi, jest dziwne, ale nie potrafi odmówić człowiekowi, który się boi. Szuka w internecie, czy za to, że wyniesie pudełko z szafy, może jej coś grozić. Szuka także odpowiedzi, co wolno zrobić, żeby naprawdę pomóc.

Inna osoba to znajomy lub współlokator, któremu zatrzymany kazał potwierdzić, że wtedy przebywał w domu. Funkcjonariusz zadzwonił do niego z prośbą o stawienie się na przesłuchaniu i teraz zastanawia się, jak ma odpowiadać. Wie, że nieprawdziwe alibi nie jest przysługą, ale boi się, że prawdziwa odpowiedź zaszkodzi przyjacielowi.

Jeszcze inna sytuacja dotyczy pracowników firmy po wizycie inspekcji albo policji. Księgowa, kierownik zmiany albo kierowca poczuli odruch, żeby uzupełnić brakujący dokument, poprawić ewidencję godzin, usunąć plik. Część z nich już to zrobiła i dopiero potem przeczytała, że to może być oceniane surowiej niż samo uchybienie.

Zdarza się także osoba, która na przesłuchaniu powiedziała coś nieprawdziwego z lojalności albo ze strachu. Nie wie, czy może to naprawić, i boi się, że każda próba tylko pogorszy sprawę. Ta strona jest dla niej, dla rodziny i dla każdego, kto stoi przed wyborem między lojalnością a prawdą.

Co warto zebrać dla bliskiego, zamiast wynosić z mieszkania

Istnieje wiele rzeczy, które pomagają zatrzymanemu i nie narażają osoby, która je robi. Zamiast sprzątać, zbiera się dokumenty, które sąd uwzględni przy rozstrzyganiu o środku zapobiegawczym.

• Dokument potwierdzający miejsce zamieszkania zatrzymanego: umowę najmu lub własności, rachunki za media, zaświadczenie o meldunku. Pokazuje stałe powiązanie z danym miejscem.
• Umowę o pracę lub zlecenia i ostatnie wypłaty. Dowodzą, że człowiek ma źródło utrzymania i powód, by nie uciekać.
• Dokumenty rodzinne: akt małżeństwa, akty urodzenia dzieci, zaświadczenia ze szkoły. Opisują więzi, na których sąd opiera ocenę ryzyka.
• Pisemne oświadczenie osoby, która jest gotowa przyjąć zatrzymanego pod swój dach, z danymi adresowymi i zgodą właściciela lokalu.
• Dokumentację medyczną, jeśli zatrzymany się leczy lub przyjmuje leki. Pozwala domagać się właściwej opieki w areszcie.
• Dowód przelewu na konto zakładu, w którym zatrzymany przebywa, jeśli rodzina chce mu przekazać środki na drobne wydatki.
• Własny, spisany rejestr: kiedy zatrzymany dzwonił, co mówił, o co prosił i co odpowiedziałaś lub odpowiedziałeś. Nie kasuje się tych wiadomości, tylko przekazuje obrońcy.
• Kopie wezwań, które otrzymała rodzina, razem z kopertą i datą doręczenia.

Zamiast więc wynosić rzeczy z mieszkania, zostawia się je tak, jak były, a o ich istnieniu informuje się obrońcę. Jeśli ktoś musi coś zabrać z powodów niezwiązanych ze sprawą, na przykład lekarstwa, robi to za wiedzą obrońcy i z notatką, co i kiedy.

Pomagać, milczeć czy mówić prawdę: wybory, które wyglądają na lojalność, a bywają pułapką

Osoba bliska zatrzymanego stoi przed rozwidleniem, w którym żadna droga nie jest wolna od ceny. Najbardziej kusząca jest pomoc bez granic: zrobię, o co prosi, bo inaczej będzie sam. Cena okazuje się wysoka, bo usunięcie rzeczy, kasowanie wiadomości i potwierdzenie fałszywego alibi to osobne przestępstwa, a wyłączenie karalności dla najbliższych ich nie obejmuje. Człowiek, który chciał ulżyć, dostaje własny zarzut i zostaje bez możliwości pomocy w tym momencie, kiedy jest najbardziej potrzebna.

Inna droga to skorzystanie z prawa do odmowy zeznań. Osoba najbliższa nie musi zeznawać przeciwko bliskiemu i nie odpowiada za to, że nie pomogła organom. Kosztem jest napięcie w rodzinie i wrażenie, że zostawiło się zatrzymanego samego. Ale to właśnie ta droga najlepiej chroni wszystkich, bo milczenie nie jest kłamstwem.

Kolejna droga to powiedzenie prawdy, nawet gdy prawda jest niewygodna. Ma sens, gdy prawdziwa wersja pomaga zatrzymanemu albo gdy prawdy nie da się uniknąć. Warto zawsze omówić ją z obrońcą przed przesłuchaniem, bo to on wie, co jest już w aktach.

Jest też wybór dla kogoś, kto już powiedział nieprawdę. Odwołanie fałszywego zeznania, w określonych granicach i przed zakończeniem postępowania, zwalnia od kary, ale trzeba to zrobić szybko i przez obrońcę, a nie na własną rękę. Czekanie zawęża tę możliwość.

Czego nie robić, gdy bliski jest w areszcie albo w śledztwie

Błędy popełnia się z troski, nie ze złej woli. Dlatego warto przeczytać poniższe zasady, zanim ktoś o coś poprosi.

• Nie porządkuj mieszkania zatrzymanego i nie wynoś z niego sprzętu, dokumentów ani rzeczy. To usuwanie dowodów, niezależnie od intencji.
• Nie kasuj wiadomości w telefonie ani na koncie. Jest to technicznie wykrywalne, a sam fakt usunięcia po dowiedzeniu się o sprawie bywa gorszy od treści.
• Nie uzgadniaj wersji przed przesłuchaniem. Rozbieżności i tak wychodzą, a spójność zbyt idealna bywa oceniana jako uzgodnienie.
• Nie potwierdzaj alibi, którego nie jesteś pewien. Fałszywe zeznanie jest odrębnym przestępstwem, a wyłączenie karalności go nie obejmuje.
• Nie rozmawiaj ze świadkami po to, żeby ich namówić do zmiany zeznań ani nawet do przypomnienia sobie czegoś. Nakłanianie ma surowszą kwalifikację niż samo utrudnianie.
• Nie omawiaj sprawy w rozmowach z zakładu karnego ani w listach. Nie podlegają one ochronie, jaka obejmuje kontakt z obrońcą.
• Nie przekazuj wiadomości od zatrzymanego innym osobom. Pośrednik staje się świadkiem i zostaje wciągnięty w sprawę.
• Nie pisz o sprawie w mediach społecznościowych ani w grupach rodzinnych. Wpisy rozchodzą się szybciej niż jakakolwiek korekta.

Reguła, która zastępuje wszystkie powyższe: cokolwiek dotyczy sprawy, przechodzi przez obrońcę. Nie z ostrożności prawniczej, lecz dlatego, że kanał obrończy jest chroniony, a reszta nie.

Pytania do obrońcy, które zadaje osoba najbliższa

Rodzina zwykle pyta o to, jak pomóc zatrzymanemu. Warto zapytać także o własne położenie, bo od niego zależy, co wolno robić.

• Czy jestem w tej sprawie tylko świadkiem, czy ktoś może uznać mnie za osobę podejrzaną o utrudnianie?
• Czy mogę odmówić zeznań i czy przed przesłuchaniem zostanę pouczona o tym prawie?
• Co dokładnie wolno mi zrobić dla bliskiego, a czego nie wolno, nawet jeśli bardzo o to prosi?
• Powiedziałam coś nieprawdziwego na przesłuchaniu. Czy mogę to odwołać, kiedy i w jakiej formie?
• Skasowałem wiadomości, zanim zrozumiałem, że to może być problem. Czy trzeba o tym powiedzieć i jak?
• Czy mogę mieć klucze do mieszkania zatrzymanego i wchodzić do niego, na przykład po leki lub do opieki nad zwierzęciem?
• Jak bezpiecznie przekazywać zatrzymanemu pieniądze i rzeczy, żeby nikt nie pomyślał, że chodzi o coś więcej?
• Czy firma, w której pracuję, powinna zatrzymać moją korespondencję służbową z czasu zdarzenia, czy zostawić ją w spokoju?
• Czy rozmowa z zatrzymanym przez telefon z aresztu może zostać użyta przeciwko mnie albo przeciwko niemu?

Odpowiedzi zapisuje się na kartce. Dobrze, żeby przy rozmowie była jeszcze inna osoba z rodziny, bo sam słuchacz pod wpływem stresu pamięta niewiele z tego, co usłyszał.

Dobrze jest przynieść na rozmowę także własne wezwanie, jeśli zostało doręczone, razem z kopertą. Obrońca sprawdzi, kto je wydał i w jakim charakterze zostałeś wezwany, bo od tego zależy, jak wolno ci odpowiadać.

Gdy bliski jest we Włoszech, a rodzina w Polsce: telefony, poczta i tłumacz

Odległość zmienia sposób, w jaki rodzina może zaszkodzić bez złych zamiarów. Wiadomości w polskich komunikatorach pozostają na wielu urządzeniach i w kopiach zapasowych, więc skasowanie ich z telefonu nie oznacza, że zniknęły. Dla organów ściganych jest to dodatkowy powód, by uznać usunięcie za próbę ukrycia tych właśnie treści. Najlepiej nie kasować niczego i przekazać obrońcy kopię.

Oświadczenie złożone w Polsce, na przykład w urzędzie lub u notariusza, może trafić do włoskich akt, jeśli ktoś o to poprosi. Dlatego żadnych dokumentów dotyczących sprawy nie podpisuje się bez wiedzy obrońcy. Wezwanie na przesłuchanie z Włoch doręczone w Polsce rodzi pytanie, czy stawiennictwo jest obowiązkiem i czy można zeznawać na odległość. Odpowiedź zależy od okoliczności, więc trzeba o nią zapytać, a nie zgadywać.

Rozmowy z aresztu odbywają się w ograniczonym czasie i bywają słuchane. Jeśli rozmówcy mówią po polsku, funkcjonariusze zlecają tłumaczenie, więc żadna rozmowa nie jest prywatna. Rodzina powinna ustalić między sobą, o czym się rozmawia, a o czym nie: o zdrowiu, dzieciach, jedzeniu tak, o sprawie nie.

Poczta zagraniczna idzie długo, a tłumaczenia przysięgłe zajmują jeszcze więcej czasu. Konsulat polski może pomóc w kontakcie i w ustaleniu miejsca pobytu, ale nie prowadzi obrony ani nie ocenia, co wolno rodzinie. Godziny pracy urzędów we Włoszech i w Polsce są zbliżone, ale kalendarz świąt jest inny.

Słowa z pism o utrudnianiu i zeznaniach, które trzeba rozumieć

Włoskie pisma używają określeń, których automatyczne tłumaczenie nie oddaje. Poniżej zebrano pojęcia występujące na tej stronie.

• Utrudnianie postępowania — odrębne przestępstwo polegające na pomocy komuś, by uniknął ustaleń organów. Obejmuje ukrywanie, przekazywanie wiadomości, usuwanie śladów.
• Osoba najbliższa — krąg rodziny, któremu ustawa przyznaje wyłączenie karalności za samą pomoc. Wyłączenie nie obejmuje fałszywych zeznań ani niszczenia dowodów.
• Odmowa zeznań — prawo osoby najbliższej do niezeznawania przeciwko bliskiemu. Jest prawem, nie przestępstwem.
• Fałszywe zeznanie — nieprawdziwa informacja podana sądowi albo prokuratorowi. Odpowiada się za nią niezależnie od motywów.
• Odwołanie zeznania — sprostowanie nieprawdy przed zakończeniem postępowania. W określonych granicach zwalnia od kary.
• Niszczenie dowodów — usuwanie, ukrywanie lub uszkadzanie rzeczy albo danych istotnych dla sprawy.
• Nakłanianie świadka — namawianie do zmiany zeznań. Ma surowszą kwalifikację niż samo utrudnianie.
• Tajemnica obrończa — ochrona rozmów z obrońcą i jego dokumentów. Nie obejmuje rozmów rodzinnych ani listów z zakładu karnego.

Jeśli w piśmie pojawia się słowo, którego tu nie ma, wyślij dokument obrońcy i poproś o wyjaśnienie, zanim cokolwiek podpiszesz. Źle zrozumiane słowo w wezwaniu bywa początkiem błędu, którego nie da się cofnąć.

Pisma dotyczące utrudniania często zawierają formułę pouczenia: informację, że osoba wzywana może odmówić zeznań, i ostrzeżenie, że fałszywe zeznanie jest karalne. Pouczenie czyta się uważnie i prosi o tłumaczenie każdego zdania. Brak pouczenia o prawie do odmowy jest uchybieniem, które obrońca oceni, ale rodzina nie powinna na nie liczyć ani go prowokować.

Jak kancelaria pracuje z rodziną i świadkami w takich sprawach

Kontakt zaczyna się od telefonu do kancelarii albo od wiadomości na adres avvmassimoromano@gmail.com. Rodzina opisuje, co się stało, kto jest zatrzymany, co już zostało powiedziane i zrobione. Szczególnie ważne jest, by natychmiast przyznać się do tego, co już zrobiono, na przykład do skasowanych wiadomości albo wyniesionych rzeczy. Obrońca nie ocenia, tylko szuka sposobu, by naprawić to, co da się naprawić.

Rozmowa wstępna ma wiele celów: ustalić, w jakiej roli występuje rozmówca, czy był już wzywany, co wiadomo o zarzutach wobec zatrzymanego i jakie dokumenty rodzina ma pod ręką. Kancelaria odróżnia pytania o sprawę zatrzymanego od pytań o położenie osoby dzwoniącej, bo interesy bywają rozbieżne. Jeśli to potrzebne, wskazuje, że osoba dzwoniąca powinna mieć własnego obrońcę, aby nie reprezentować równocześnie zatrzymanego i siebie.

Rozmowy mogą toczyć się po polsku, a włoskie pisma omawia się z tłumaczeniem. Kancelaria ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a w mieście, w którym nie ma siedziby, współpracuje z lokalnym korespondentem. Pełnomocnictwo przesyła się w formie uznawanej przez włoski system, skanem, a oryginał kurierem.

Kancelaria nie obiecuje wyniku. Wyjaśnia, co wolno, czego nie wolno i jakie są konsekwencje poszczególnych kroków. Informacje przekazuje wyłącznie osobom wskazanym przez klienta.

Jeśli osoba dzwoniąca ma już własne wezwanie, kancelaria prosi o jego skan przed rozmową, żeby natychmiast odnieść się do tego, co w nim napisano.