Wygrana sprawa, poniesione koszty: co da się odzyskać

Pieniądze po zakończonej sprawie: co naprawdę wraca do domu

Gdy sprawa karna kończy się dla oskarżonego pomyślnie, rodzina oddycha z ulgą, a po pewnym czasie zaczyna liczyć. Obrońca, tłumacz, dojazdy na rozprawy, noclegi we Włoszech, utracone zarobki, opłaty za odpisy akt i zaświadczenia, wszystko to zostaje w rachunkach. Wiele osób zakłada, że skoro sąd nie uznał winy, państwo zwróci wszystko, i jest zaskoczonych, gdy dowiadują się, że tak nie jest.

Rzeczywistość jest ostrożniejsza. Zwrot kosztów obrony nie następuje automatycznie i podlega istotnym ograniczeniom, a to, co udaje się odzyskać, bywa tylko częścią wydatków. Natomiast koszty samego postępowania, czyli to, co ponosi państwo za prowadzenie sprawy, obciążają wyłącznie skazanego, więc osoba, wobec której sprawa zakończyła się bez skazania, ich nie płaci. To ważna różnica, o której warto pamiętać przy czytaniu orzeczenia.

W praktyce rodzina musi pogodzić się z tym, że część wydatków pozostanie niezwrócona. Wpływa to na plany: spłatę kredytu, wyjazd, remont, naukę dzieci. Zdarza się, że ktoś zaciągnął pożyczkę od znajomych na obrońcę i teraz oczekuje na zwrot, który nie nadchodzi.

Dla osoby, wobec której zastosowano areszt, sytuacja wygląda inaczej, bo istnieje droga odszkodowawcza za niesłuszne pozbawienie wolności. Wymaga ona jednak złożenia wniosku w terminie, który upływa niepostrzeżenie. Dlatego zaraz po zakończeniu sprawy warto zapytać obrońcę, która z dróg jest w twoim przypadku otwarta.

Dla wielu osób największym szokiem jest to, że sprawa, którą uważały za zamkniętą, wciąż wymaga działań z ich strony.

Kto czyta tę stronę po zakończeniu sprawy

Najczęściej jest to osoba, która odebrała wyrok kończący sprawę i trzyma go w ręku z mieszaniną ulgi i niepewności. Pyta, czy pieniądze, które wydała na obronę, wrócą, i kto o to wnioskuje. Nie wie, czy trzeba coś złożyć, czy wystarczy czekać. Często dowiaduje się od znajomych, że „państwo oddaje wszystko”, i nie umie sprawdzić, czy to prawda.

Inna osoba to ktoś, kto spędził czas w areszcie lub pod innym środkiem zapobiegawczym, a potem sprawa zakończyła się dla niego pomyślnie. Czuje, że został skrzywdzony, i zastanawia się, czy może domagać się zadośćuczynienia. Słyszy o odszkodowaniu za niesłuszne pozbawienie wolności, ale nie wie, jak się o nie starać ani w jakim terminie.

Kolejna sytuacja to osoba, która została oskarżona na podstawie zawiadomienia innej osoby i teraz uważa, że zawiadomienie było bezpodstawne. Chce wiedzieć, czy może coś zrobić wobec zgłaszającego i jakie są granice takiego działania.

Wreszcie bywa, że czyta to rodzina, która pokrywała koszty obrony, na przykład rodzic lub partner, i chce wiedzieć, czy zwrot należy się im, czy tylko oskarżonemu. Wszystkie te osoby łączy pytanie: co realnie można odzyskać i jak nie przegapić terminu.

Zdarza się również, że czyta to osoba, która nie wnosiła o zwrot kosztów w terminie, bo nikt jej o tym nie powiedział, i zastanawia się, czy jeszcze coś da się zrobić. Odpowiedź zależy od rodzaju roszczenia i od tego, ile czasu upłynęło. Dlatego warto skontaktować się z obrońcą jak najszybciej, bez względu na to, czy wydaje się, że jest za późno.

Dokumenty, które decydują o możliwości odzyskania pieniędzy

• Prawomocne orzeczenie kończące sprawę. Z uzasadnieniem i datą uprawomocnienia. Z tego dokumentu wynika, na jakiej podstawie sprawa się zakończyła, a to wpływa na każde dalsze roszczenie.
• Rachunki i faktury od obrońcy. Z opisem czynności, datami i kwotami. Nie zawsze wszystkie wydatki podlegają zwrotowi, ale bez dokumentów nie da się wykazać żadnego.
• Dowody innych wydatków. Bilety, noclegi, tłumaczenia, opłaty za odpisy, opinie biegłych. Zachowaj potwierdzenia płatności.
• Dokumenty dotyczące pozbawienia wolności. Postanowienie o środku, daty rozpoczęcia i zakończenia, zaświadczenie z zakładu. Są podstawą odszkodowania za areszt.
• Dowody utraconych zarobków. Umowa, zaświadczenie od pracodawcy, wyciągi z rachunku, deklaracje podatkowe z okresu, w którym nie mogłeś pracować.
• Dokumenty zdrowotne. Jeśli areszt lub postępowanie odbiły się na zdrowiu, zaświadczenia i opinie lekarskie.
• Korespondencja ze zgłaszającym. Wiadomości, zawiadomienia, pisma, jeśli rozważasz dochodzenie roszczeń wobec niego.
• Tłumaczenia dokumentów z Polski. Zaświadczenia o dochodach i pracy powinny być przetłumaczone, aby sąd mógł je uwzględnić.

Zbieraj dokumenty od razu, zanim zginą albo zostaną zarchiwizowane. Oryginały zachowaj, kopie przekaż obrońcy.

Uporządkuj dokumenty według rodzaju wydatku i dopisz krótko, czego dotyczą, aby ktoś, kto zobaczy je z zewnątrz, mógł je zrozumieć bez twojej obecności. Faktury od obrońcy powinny wskazywać, jakie czynności wykonano, bo ogólne określenia typu usługi prawne mogą nie wystarczyć. Dołącz potwierdzenia przelewów, bo sama faktura nie dowodzi zapłaty. Zrób też zestawienie wszystkich wydatków z podsumowaniem, które pozwoli ocenić całość jednym spojrzeniem.

Droga zwrotu, odszkodowania czy powództwa: wybory po zakończeniu sprawy

Najpierw stoi pytanie o zwrot kosztów obrony. Ta droga bywa ograniczona i nie zawsze przynosi pełny zwrot, ale warto sprawdzić, czy w twojej sprawie jest dostępna, i w jakiej części. Obrońca powinien ocenić, jakie wydatki mogą zostać uznane i jakie dokumenty trzeba złożyć. Zwlekanie nie pomaga, bo wniosek wiąże się z terminami i formalnościami.

Dalej jest odszkodowanie za niesłuszne pozbawienie wolności, które przysługuje wtedy, gdy areszt rzeczywiście zastosowano. Droga ta bywa znacznie korzystniejsza niż zwrot kosztów, ale ma termin, który upływa niepostrzeżenie. Jeśli byłeś w areszcie lub pod rygorem odpowiadającym pozbawieniu wolności, zapytaj od razu, kiedy zaczął biec czas i jaki dokument trzeba złożyć.

Kolejny wybór dotyczy zgłaszającego. Jeżeli sprawa wynikała z zawiadomienia, które okazało się bezpodstawne, możesz rozważyć działania wobec osoby, która je złożyła. To jednak ścieżka trudna, wymagająca wykazania złej woli lub bezprawności, i może wiązać się z kosztami oraz ryzykiem. Nie warto jej podejmować pod wpływem emocji.

Wreszcie jest decyzja o kolejności. Nie wszystkie drogi można prowadzić równolegle bez konsekwencji, a niektóre wzajemnie na siebie wpływają. Obrońca lub pełnomocnik powinien ułożyć plan, który uwzględnia terminy i koszty.

Zastanów się, czy prowadzenie wszystkich dróg jednocześnie ma sens, czy lepiej wybrać tę, która daje największą szansę przy rozsądnych kosztach. Nie każda sprawa uzasadnia składanie wielu wniosków.

Rozważ również, czy nie lepiej złożyć wszystkie wnioski równocześnie, jeśli terminy do tego zachęcają.

Czego nie robić po korzystnym rozstrzygnięciu

• Nie zakładaj, że wszystko wróci automatycznie. Zwrot kosztów obrony wymaga działań i nie jest przesądzony.
• Nie przegap terminu na wniosek o odszkodowanie za areszt. Upływa niepostrzeżenie, a po jego upływie prawo przepada.
• Nie wyrzucaj rachunków i dokumentów po zakończeniu sprawy. Bez nich nie wykażesz żadnego wydatku.
• Nie atakuj zgłaszającego w sieci. Wpisy mogą dać mu podstawę do własnych roszczeń przeciw tobie.
• Nie podpisuj ugody z byłym przeciwnikiem bez konsultacji. Mogłaby zamknąć drogi, z których chcesz skorzystać.
• Nie składaj wniosków samodzielnie bez zrozumienia ich skutków. Błąd formalny bywa trudny do naprawienia.
• Nie opowiadaj, ile „dostaniesz”. Oczekiwania rodziny rosną szybciej niż rzeczywistość, a rozczarowanie bywa bolesne.

Spokojna, uporządkowana dokumentacja jest tu cenniejsza niż pośpiech i emocje.

Nie próbuj też samodzielnie ustalać z osobą, która cię zgłosiła, że pokryje twoje koszty w zamian za wycofanie jakichkolwiek roszczeń. Takie porozumienie powinno mieć formę pisemną i zostać omówione z obrońcą, bo może zamknąć drogi, z których chciałbyś skorzystać. Nie spiesz się też z komentowaniem zakończonej sprawy w mediach społecznościowych, szczególnie jeśli zamierzasz dochodzić odszkodowania, bo twoje wpisy mogą zostać przytoczone jako dowód twojej postawy. Nie zakładaj, że obrońca sam zajmie się wszystkimi wnioskami po wyroku; ustal na piśmie, czy jego pełnomocnictwo obejmuje także etap zwrotu kosztów. Nie przekazuj dokumentów w oryginale.

Nie dopuszczaj też do tego, by termin upłynął dlatego, że czekasz na dodatkowe dokumenty; lepiej złożyć wniosek i uzupełnić go później, jeśli prawo na to pozwala.

Pytania do obrońcy o koszty, areszt i zgłaszającego

• Czy w mojej sprawie przysługuje zwrot kosztów obrony i w jakiej części?
• Jakie wydatki zostaną uznane, a jakie nie, i jak je udokumentować?
• Czy rodzina, która pokrywała koszty, może domagać się zwrotu?
• Czy byłem pozbawiony wolności w sposób, który uprawnia do odszkodowania, i kiedy zaczął biec termin?
• Jakie dokumenty trzeba złożyć i czy potrzebne są tłumaczenia?
• Czy mogę dochodzić roszczeń od osoby, która mnie zgłosiła, i jakie jest ryzyko takiego kroku?
• Czy te drogi można prowadzić jednocześnie, czy któraś wyklucza inną?
• Jaki jest realistyczny koszt i czas każdej z nich?
• Czy wniosek mogę złożyć z Polski, czy trzeba stawić się osobiście?

Obrońca nie obieca wyniku, ale powinien powiedzieć, która droga ma sens. Zapisz odpowiedzi, bo szybko ulatują.

Zapytaj także, czy wniosek o odszkodowanie wymaga wykazania szkody majątkowej, czy wystarcza sam fakt pozbawienia wolności, i jakie dokumenty to potwierdzają. Dowiedz się, w jaki sposób liczy się czas spędzony w areszcie i czy uwzględnia się także inne środki ograniczające wolność. Poproś o wyjaśnienie, jak wygląda rozpoznanie takiego wniosku i czy trzeba stawić się osobiście. Ustal wreszcie, czy odszkodowanie podlega opodatkowaniu i jak wpływa na inne świadczenia, które pobierasz.

Zapytaj także, czy odszkodowanie za areszt obejmuje również utracone zarobki i koszty leczenia, czy tylko sam fakt pozbawienia wolności. Dowiedz się, jakie dokumenty o zarobkach sąd uzna za wystarczające, i czy trzeba je przedstawić w tłumaczeniu. Poproś o wyjaśnienie, czy wniosek można złożyć przez pełnomocnika, kiedy osoba mieszka w Polsce, i jak wygląda stawiennictwo na rozpoznaniu. Ustal wreszcie, jak wygląda ryzyko, że wniosek zostanie oddalony, i jakie koszty ponosi wnioskodawca w takim przypadku.

Wydatki w euro i złotych, dokumenty po polsku i po włosku

Gdy oskarżony mieszka w Polsce, koszty sprawy rozkładają się na Polskę i Włochy. Obrońca i tłumacze są opłacani w euro, dojazdy w złotych, a utracone zarobki dotyczą polskiego pracodawcy. Aby wykazać wszystko przed włoskim organem, trzeba zebrać rachunki z Polski i Włoch i przedstawić je w sposób zrozumiały. Przeliczenie walut i opisanie wydatków wymaga porządku.

Dokumenty z Polski, takie jak zaświadczenia od pracodawcy, wyciągi bankowe i umowy, muszą być przetłumaczone na włoski przez tłumacza przysięgłego. Czas oczekiwania na tłumaczenie i na zaświadczenia bywa różny, a poczta między krajami nie zawsze nadąża za terminami. Warto więc zamawiać je od razu po zakończeniu sprawy.

Odszkodowanie za pozbawienie wolności dotyczy czasu spędzonego w areszcie, nawet jeśli osoba po wyjściu wróciła do Polski. Wniosek składa się we Włoszech, ale może go prowadzić pełnomocnik, więc osoba nie musi przebywać na miejscu. Należy jednak pilnować korespondencji, aby nie przegapić pism.

Konsulat nie składa wniosków o zwrot kosztów ani o odszkodowanie, ale może pomóc w sprawach formalnych, na przykład w uzyskaniu dokumentów z Polski. Obrońca włoski i polski prawnik powinni znać te same dokumenty, jeśli równolegle toczy się sprawa w Polsce.

Warto też pamiętać, że kursy walut zmieniają się, więc zestawienie wydatków dobrze jest sporządzić według dat poszczególnych płatności, a nie jednym kursem.

Zachowaj także potwierdzenia opłat za tłumaczenia i przesyłki, bo i one składają się na całość wydatków.

Słowa z orzeczenia kończącego sprawę

• Prawomocne orzeczenie — rozstrzygnięcie, od którego nie przysługuje już zwykły środek odwoławczy.
• Koszty postępowania — wydatki państwa na prowadzenie sprawy; obciążają wyłącznie skazanego.
• Koszty obrony — wydatki oskarżonego na obrońcę i inne czynności; ich zwrot nie następuje automatycznie.
• Niesłuszne pozbawienie wolności — sytuacja, w której ktoś przebywał w areszcie, choć sprawa zakończyła się dla niego pomyślnie; podstawa odszkodowania.
• Zgłaszający — osoba, która złożyła zawiadomienie; wobec niego możliwe są odrębne działania.
• Odszkodowanie — pieniądze za poniesioną szkodę, dochodzone osobnym wnioskiem.
• Termin zawity — termin, po upływie którego prawo przepada.

Jeśli w piśmie znajdziesz słowo spoza listy, zapisz je i zapytaj obrońcę, co oznacza w twojej sprawie.

Spotkasz też wyrażenia opisujące, na jakiej podstawie sprawa się zakończyła: brak dowodów, brak znamion czynu, brak winy, przedawnienie. Każde z nich ma inne konsekwencje dla roszczeń, bo od podstawy rozstrzygnięcia zależy, czy sąd w ogóle weźmie pod uwagę zwrot kosztów lub odszkodowanie. Zwróć uwagę na fragment, w którym sąd opisuje, czy zachowanie oskarżonego mogło przyczynić się do wszczęcia sprawy, bo bywa to powodem ograniczenia roszczeń. Poproś obrońcę, by wskazał, która z podstaw zapisana jest w twoim orzeczeniu, i wyjaśnił jej skutki w prosty sposób.

Spotkasz też określenia dotyczące sposobu zakończenia sprawy wobec poszczególnych zarzutów, ponieważ w jednym postępowaniu część mogła zostać oddalona, a część umorzona. Wyrok może zawierać różne rozstrzygnięcia, a każde z nich ma inne skutki dla roszczeń. Zwróć uwagę na sformułowania opisujące wysokość zasądzonych kosztów, jeśli sąd cokolwiek orzekł, oraz na to, kto został nimi obciążony. Jeśli któreś określenie jest niejasne, poproś obrońcę o wyjaśnienie, zanim złożysz jakikolwiek wniosek.

Jak kancelaria prowadzi sprawy o zwrot kosztów i odszkodowanie

Zaczynamy od przeglądu orzeczenia kończącego sprawę. Prosimy o skan wyroku, informacje o tym, czy był stosowany areszt lub inny środek, oraz o rachunki i faktury za obronę. Pytamy, kiedy orzeczenie się uprawomocniło, bo od tego zależą terminy. Rozmowa może odbyć się po polsku, włosku lub angielsku.

Wyjaśniamy, które drogi mogą być otwarte w twojej sprawie, a które nie, i jakie dokumenty będą potrzebne. Nie obiecujemy rezultatu ani kwoty; wskazujemy, co zwykle ma znaczenie i jak to udokumentować. Mówimy także otwarcie, gdy droga wydaje się mało obiecująca.

Przygotowujemy wnioski, zamawiamy odpisy i zaświadczenia, zlecamy tłumaczenia i pilnujemy terminów. Gdy klient mieszka w Polsce, prowadzimy sprawę zdalnie i informujemy o każdym kroku. Jeśli rozważane jest działanie wobec zgłaszającego, omawiamy ryzyko i koszty, zanim cokolwiek zostanie złożone.

Spotkania odbywamy w biurach w Rzymie, Mediolanie i Neapolu albo przez rozmowę wideo. Współpracujemy z polskim prawnikiem, jeśli potrzebne są dokumenty lub działania w Polsce. Każdy krok omawiamy z klientem przed jego wykonaniem.

Prowadzimy rozmowy tak, aby klient rozumiał, czego dotyczy każde pismo, które podpisuje. Nie składamy wniosków bez jego wiedzy i zgody, a o każdym piśmie z organu informujemy w ciągu krótkiego czasu. Rodzinie wyjaśniamy po polsku, jakie drogi są otwarte, a jakie nie, i co trzeba zrobić, żeby nie przegapić terminu.

Dopilnujemy też, aby klient nie przegapił żadnego pisma z sądu, i w razie potrzeby przypomnimy o terminach.