Choroba z pracy: świadczenie należy się także po powrocie do Polski

Co zmienia się w życiu, gdy choroba z pracy we Włoszech ujawnia się w Polsce

Choroba zawodowa rzadko daje o sobie znać w trakcie zatrudnienia. Pojawia się po latach, często po powrocie do Polski, gdy człowiek zmienił pracę, mieszka w innym mieście i nie ma już kontaktu z dawnymi współpracownikami. Najpierw jest kaszel, ból stawów albo osłabienie słuchu, potem seria badań i diagnoza, która wywraca plany. Praca, którą wykonywał, nagle przestaje być możliwa.

Najwcześniejsze skutki są finansowe. Spada dochód, rosną koszty leczenia i dojazdów do lekarzy, a rodzina musi przeorganizować życie wokół chorego. Pracodawca w Polsce zadaje pytania o zwolnienie, o przyczynę, o możliwość zmiany stanowiska. Pracownik, który nie wie, czy jego choroba ma związek z pracą we Włoszech, waha się, czy w ogóle o tym mówić.

Pojawia się też ciężar dowodzenia. Człowiek musi odtworzyć warunki, w jakich pracował wiele lat temu, a dokumenty zginęły, firma upadła, współpracownicy rozjechali się po świecie. Trudno wyjaśnić lekarzowi, jakimi substancjami się oddychało, gdy nikt wtedy nie opisywał ich na piśmie.

Wreszcie niepewność prawna. Rodzina pyta, czy świadczenie w ogóle się należy skoro chory mieszka w Polsce, czy trzeba jechać do Włoch i czy pracodawca poniesie odpowiedzialność. Odpowiedź na ostatnie pytanie jest odrębna od odpowiedzi na wcześniejsze, a pomylenie ich prowadzi do zbędnych obaw.

Zdarza się, że choroba odbiera możliwość wykonywania dotychczasowego zawodu, a przekwalifikowanie w późniejszym wieku jest trudne. Rodzina myśli wtedy o utracie dochodu na lata i o tym, jak sfinansować leczenie. Dlatego świadczenia, o ile się należą, mają realne znaczenie dla budżetu domowego.

Kto czyta o chorobach zawodowych: wracający pracownik, jego bliscy i lekarz w Polsce

Najczęściej jest to osoba, która przez lata pracowała we Włoszech na budowie, w rolnictwie, w zakładzie przemysłowym albo w gastronomii i wróciła do kraju. Usłyszała od lekarza, że jej dolegliwość może mieć związek z warunkami pracy. Nie wie, do kogo się zgłosić, czy ma to robić w Polsce, czy we Włoszech, i czy po tylu latach cokolwiek da się udowodnić.

Inna sytuacja dotyczy rodziny. Żona lub córka opiekuje się chorym i stara się zrozumieć, co może zrobić. Czyta, że świadczenia należą się niezależnie od miejsca zamieszkania, ale nie wie, jakie dokumenty zebrać i jak ułożyć prośbę, żeby nikt jej nie odrzucił z powodu formalności.

Zdarza się także, że pyta lekarz w Polsce, który rozpoznał chorobę u pacjenta pracującego wcześniej za granicą. Chce wiedzieć, czy ma obowiązek zgłoszenia, do kogo je kierować i co powinien zawrzeć w dokumentacji, żeby pacjent nie stracił uprawnień.

Jest wreszcie pracodawca lub jego następca prawny, który dostał pismo od włoskiej instytucji i nie rozumie, czy chodzi o świadczenie, czy o odpowiedzialność karną. Ta strona wyjaśnia, że są to odrębne sprawy, prowadzone według własnych reguł.

Pojawia się również osoba, która pracowała we Włoszech nieformalnie, bez pełnej umowy. Pyta, czy w ogóle ma prawo cokolwiek zgłaszać i jakim dowodem mogłaby wykazać zatrudnienie. Odpowiedź zależy od tego, co zachowało się z tamtych lat: zdjęcia, wiadomości, przelewy, świadkowie. Przemilczenie sprawy ze wstydu zamyka drogę, której otwarcie bywa możliwe.

Dokumenty z lat pracy, które warto zachować, zanim ktoś o nie zapyta

O powodzeniu sprawy decyduje najczęściej to, co da się pokazać z lat zatrudnienia, a nie sama diagnoza. Poniżej lista rzeczy, które zbiera się możliwie wcześnie.

• Świadectwa pracy i umowy, także niekompletne. Nawet sama kartka z datami i nazwą pracodawcy bywa punktem wyjścia.
• Dokumentację stanowiska: zakres czynności, karty szkoleń, instrukcje bezpieczeństwa.
• Informacje o substancjach, pyłach, hałasie i sprzęcie używanym w pracy, najlepiej z opisem, jak długo każdy z nich występował.
• Dane współpracowników z tego samego okresu, którzy mogą potwierdzić warunki. Nazwiska i kontakt zapisuje się już dziś.
• Zaświadczenia lekarskie z okresu zatrudnienia i późniejsze wyniki badań. Chronologia ułatwia ustalenie, kiedy pojawiły się objawy.
• Pisma z instytucji ubezpieczeniowych, jeżeli kiedykolwiek jakieś otrzymano, razem z kopertami.
• Dokumentację stałego miejsca zamieszkania w kolejnych latach, potrzebną przy ustalaniu właściwej instytucji.
• Fotografie z miejsca pracy, jeżeli się zachowały, nawet prywatne, pokazujące stanowisko i otoczenie.

Po latach większość z tych dokumentów jest nie do odtworzenia, a firma bywa już zlikwidowana. Dlatego rodzina nie czeka na diagnozę, tylko zbiera, co jest dostępne, i przekazuje obrońcy kopie.

Dokumenty układa się chronologicznie, w segregatorze albo w katalogu na komputerze, z krótką notatką przy każdym: skąd pochodzi, kogo dotyczy, jakiego okresu. Takie uporządkowanie oszczędza obrońcy godzin pracy i zmniejsza koszty. Jeśli któregoś dokumentu brakuje, spisuje się, gdzie mógł się znajdować i kto mógłby go mieć, bo ślad bywa cenniejszy od pustego miejsca.

Zgłosić samemu, polegać na lekarzu czy dochodzić także odpowiedzialności pracodawcy: rozwidlenia chorego

Najpilniejsza decyzja dotyczy zgłoszenia. Obowiązek ciąży na lekarzu, który stwierdził chorobę, ale zgłoszenia może dokonać także sam pracownik. Poleganie wyłącznie na lekarzu jest ryzykowne, bo formalność może zostać pominięta bez wiedzy chorego. Cena niezależnego zgłoszenia to trochę czasu i pisma, ale zabezpiecza przed utratą uprawnień z powodu cudzego przeoczenia.

Kolejny wybór dotyczy zakresu starań. Prawo do świadczeń i odpowiedzialność pracodawcy to odrębne sprawy. Świadczenie zależy od związku choroby z pracą, odpowiedzialność od naruszenia obowiązków dotyczących ochrony zdrowia. Można prowadzić każdą z nich osobno, a wynik któregokolwiek nie przesądza o pozostałym. Chory często wybiera tylko świadczenia, bo to prostsze, ale warto świadomie rozważyć, czy odpowiedzialność pracodawcy też ma znaczenie, na przykład przy poważnym uszczerbku.

Kolejna decyzja to miejsce prowadzenia sprawy. Świadczenia przyznane przez instytucję włoską wypłaca się także do Polski, a wniosek można złożyć za pośrednictwem instytucji polskiej. Dzięki temu nie trzeba prowadzić postępowania osobiście we Włoszech, co ma znaczenie dla osoby chorej.

Ostatni wybór to kontakt z dawnym pracodawcą. Pismo z prośbą o dokumenty wysyła się przez obrońcę, a nie w emocjach, bo ton wiadomości wpływa na dalszą współpracę i na ocenę sprawy.

Każdą z tych decyzji da się odłożyć na krótko, aby omówić ją z obrońcą, ale nie na długo, bo dokumenty i ślady zanikają. Chory nie powinien podejmować ich sam, w pośpiechu, pod wpływem emocji po usłyszeniu diagnozy.

Czego nie robić, gdy podejrzewasz chorobę zawodową

Zniechęcenie i pośpiech to najczęstsze błędy. Poniższe rady dotyczą zachowań.

• Nie czekaj, aż lekarz sam dopilnuje zgłoszenia. Zgłoszenia może dokonać także pracownik i warto to zrobić niezależnie.
• Nie zakładaj, że po powrocie do Polski prawo do świadczeń wygasło. Przysługuje ono niezależnie od aktualnego miejsca zamieszkania.
• Nie wyrzucaj starych dokumentów z pracy: świadectw, umów, kart szkoleń, zaświadczeń. To one decydują o możliwości wykazania związku.
• Nie myl sprawy o świadczenie z odpowiedzialnością pracodawcy. Wynik któregokolwiek z postępowań nie przesądza pozostałego.
• Nie podpisuj oświadczeń od dawnego pracodawcy ani nie godź się na ugodę, nie przeczytawszy jej z obrońcą. Mogą zawierać zrzeczenie się roszczeń.
• Nie ukrywaj przed lekarzem informacji o dawnej pracy i substancjach. Opis narażenia jest podstawą oceny.
• Nie kontaktuj się ze współpracownikami w sposób, który mógłby zostać uznany za naciskanie. Rozmowy prowadzi się spokojnie, najlepiej z udziałem obrońcy.
• Nie zwlekaj z zebraniem danych o osobach, które widziały warunki pracy. Z biegiem lat tracą się kontakty.

Dobrze jest prowadzić dziennik: kiedy pojawiły się objawy, kiedy odbyły się badania, kto co powiedział. Taki zapis ułatwia obrońcy odtworzenie przebiegu.

Najlepsze, co może zrobić chory i jego rodzina, to uporządkować to, co mają, i zachować spokój. Pośpieszne oskarżenia pod adresem dawnego pracodawcy, wygłaszane publicznie lub na piśmie, utrudniają późniejsze rozmowy i mogą osłabić pozycję w sprawie.

Pytania do obrońcy w sprawie choroby, która ujawniła się po latach

Chorzy pytają o wysokość świadczenia. Warto zapytać też o rzeczy, od których zależy, czy w ogóle ono zostanie przyznane.

• Czy moja choroba mieści się w wykazie, czy związek z pracą trzeba będzie wykazywać dowodami?
• Co zrobić, jeżeli mam tylko niekompletne świadectwa pracy i nie mam dokumentów stanowiska?
• Kto ma obowiązek zgłoszenia i czy ja także powinienem go dokonać?
• Do której instytucji składam wniosek, jeżeli mieszkam w Polsce, a pracowałem we Włoszech?
• Czy muszę jechać do Włoch na badania lub rozmowy, czy sprawę da się prowadzić na odległość?
• Jak wykazać warunki pracy, jeżeli firma już nie istnieje i nie ma współpracowników?
• Czy odpowiedzialność pracodawcy da się dochodzić, jeżeli świadczenie już przyznano?
• Jakie badania lekarskie z Polski zostaną uznane we Włoszech i czy potrzebne jest tłumaczenie?
• Ile mniej więcej potrwa całe postępowanie i jak będę informowany o jego przebiegu?

Odpowiedzi zapisuje się i przekazuje rodzinie, aby ktoś bliski mógł prowadzić sprawę także wtedy, gdy chory ma gorszy dzień.

Dobrze zapytać także, jakie koszty poniesie rodzina na początku, a jakie dopiero w razie dalszych kroków, oraz czy konieczna jest opinia lekarza orzecznika. Warto zapytać, co zrobić, jeżeli instytucja odmówi uznania choroby za zawodową, i w jakim czasie można się odwołać od takiej decyzji. Prosi się o odpowiedzi na piśmie, aby rodzina mogła do nich wracać.

Choroba w Polsce, praca we Włoszech: dokumenty, instytucje i tłumaczenia

Sprawa o chorobę zawodową rozgrywa się na styku systemów polskiego i włoskiego. Pracę wykonywano we Włoszech i tam powstało narażenie, a leczenie i życie codzienne toczą się w Polsce. Unijne zasady koordynacji pozwalają, by świadczenia przyznane przez instytucję włoską były wypłacane także osobie mieszkającej w innym państwie Unii, a wniosek można złożyć za pośrednictwem instytucji polskiej. Dzięki temu chory nie musi przebywać we Włoszech.

Dokumentacja medyczna powstaje po polsku i wymaga tłumaczenia przysięgłego, zanim trafi do włoskiej instytucji. Dokumenty z lat pracy są po włosku i trzeba je przetłumaczyć w przeciwnym kierunku, jeśli mają zostać przedstawione polskim lekarzom albo urzędom. Każdy etap generuje czas, więc zamawia się tłumaczenie natychmiast po otrzymaniu odpisów.

Poczta między krajami idzie długo, a kalendarz świąt jest różny, co wydłuża wymianę pism. Rozmowy telefoniczne z obrońcą nie wymagają uwzględniania różnicy czasu, ponieważ godziny pracy są zbliżone.

Konsulat polski może pomóc w uwierzytelnieniu dokumentów i w kontakcie, ale nie składa wniosku o świadczenie i nie ocenia związku choroby z pracą. Koordynację z korespondentem we Włoszech prowadzi obrońca, który dba, aby pisma trafiały do właściwej instytucji w odpowiedniej formie.

Przy dłuższych sprawach zmienia się też adres chorego albo instytucja polska, do której składa się wnioski, dlatego każdą zmianę zgłasza się obrońcy natychmiast. Opóźnienie w przekazaniu nowego adresu bywa przyczyną nieodebranego pisma i utraty terminu.

Terminy z zaświadczeń, wykazów i decyzji o chorobie zawodowej

Pisma w tej dziedzinie zawierają określenia, których tłumaczenie maszynowe nie oddaje. Zebrano tu pojęcia występujące na stronie.

• Choroba zawodowa — schorzenie wynikające z narażenia związanego z pracą. Daje prawo do świadczeń niezależnie od miejsca zamieszkania.
• Wykaz chorób — zestawienie łączące określone choroby z określonymi rodzajami narażenia. Przy chorobach z wykazu działa domniemanie związku z pracą.
• Domniemanie związku — przyjęcie, że choroba jest zawodowa, jeżeli wykazano zatrudnienie w danych warunkach.
• Zgłoszenie choroby — pismo, które składa lekarz stwierdzający chorobę, a może złożyć też pracownik.
• Instytucja ubezpieczeniowa — organ, który przyznaje świadczenia z tytułu choroby zawodowej.
• Odpowiedzialność pracodawcy — sprawa odrębna od świadczeń, dotycząca naruszenia obowiązków ochrony zdrowia.
• Narażenie — kontakt z czynnikiem szkodliwym w pracy: substancją, pyłem, hałasem.
• Koordynacja świadczeń — unijne zasady pozwalające wypłacać świadczenia osobie mieszkającej w innym państwie.

Jeśli w dokumencie pojawia się słowo, którego tu brakuje, przekaż go obrońcy do wyjaśnienia, zanim złożysz podpis lub oświadczenie. Źle zrozumiany termin w decyzji bywa przyczyną utraty uprawnień.

Warto pamiętać, że terminy używane w decyzjach instytucji włoskiej nie zawsze mają polskie odpowiedniki o identycznym znaczeniu. Przykładowo domniemanie związku z pracą bywa rozumiane szerzej lub węziej niż potocznie, a pojęcie narażenia obejmuje także kontakt krótki, lecz intensywny. Dlatego obrońca przy lekturze decyzji zwraca uwagę na dosłowne brzmienie, a nie na jej streszczenie.

Pojęcia z tej listy wracają w kolejnych pismach, więc warto zachować ją pod ręką i dopisywać nowe słowa, które obrońca wyjaśni w rozmowie.

Jak kancelaria przyjmuje sprawy o choroby zawodowe

Zlecenie zaczyna się od telefonu do kancelarii albo od wiadomości na adres avvmassimoromano@gmail.com. Warto opisać, gdzie i jak długo praca była wykonywana, jaka jest diagnoza i czy ktoś już złożył zgłoszenie. Do wiadomości dołącza się zdjęcia dokumentów, nawet niekompletnych. Kancelaria nie wymaga pełnego zestawu na starcie.

W rozmowie wstępnej obrońca ustala, czy choroba mieści się w wykazie, czy związek z pracą trzeba będzie wykazywać dowodami, i wskazuje, co zebrać na początek. Wyjaśnia, że prawo do świadczenia i odpowiedzialność pracodawcy to osobne sprawy, i pyta, która z nich jest dla klienta ważniejsza.

Wniosek składa się za pośrednictwem odpowiedniej instytucji, a kancelaria pomaga w przygotowaniu dokumentów i ich tłumaczeniu. Siedziby ma w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a w innych miastach korzysta z lokalnego korespondenta. Rozmowy mogą toczyć się po polsku, a pisma włoskie omawia się z tłumaczeniem.

Kancelaria nie obiecuje wyniku i nie przedstawia oceny sprawy bez dokumentów. Informacje o postępowaniu przekazuje wyłącznie osobom wskazanym przez klienta, także wtedy, gdy kontaktuje się lekarz albo dawny pracodawca.

Rodzina otrzymuje od obrońcy ustalenia po każdej rozmowie, w formie krótkiej notatki: co zostało powiedziane, co zrobiono, co jeszcze trzeba dostarczyć i do kiedy. Przy chorych, którzy nie są w stanie podróżować, wszystkie kontakty odbywają się telefonicznie lub korespondencyjnie, a pełnomocnictwo przesyła się skanem. Ustalenia dotyczące kosztów spisuje się na początku.