Przemoc podczas zatrzymania: co zrobić i w jakiej kolejności

Jak przemoc podczas zatrzymania wpływa na codzienne życie

Skutki przemocy widać najpierw na ciele. Siniaki, złamane żebra, urazy głowy czy uszkodzony słuch wymagają leczenia, a leczenie wymaga czasu, którego osoba zatrzymana często nie ma. Jeśli pracuje fizycznie, na budowie albo w transporcie, niezdolność do pracy przekłada się natychmiast na dochód. Zwolnienie lekarskie ma wartość dowodową tylko wtedy, gdy zostało wystawione szybko i opisuje obrażenia, więc zwlekanie z wizytą u lekarza osłabia późniejsze twierdzenia.

Skutki psychiczne bywają mniej widoczne, ale trwalsze. Lęk przed policją, bezsenność, nawracające wspomnienia i wycofanie z kontaktów to częste następstwa. Człowiek, który wcześniej spokojnie spacerował po mieście, zaczyna omijać patrole i bać się kontroli dokumentów. Rodzina w Polsce słyszy zmieniony głos bliskiego i nie wie, jak pomóc.

Równolegle toczy się sprawa, z powodu której doszło do zatrzymania. Zgłoszenie nadużycia nie zatrzymuje jej, a bywa, że przeciwnik procesowy zestawia skargę z zarzutem oporu. Osoba zgłaszająca musi więc prowadzić wątki naraz, nie myląc ich w wypowiedziach. Dochodzi presja otoczenia: znajomi radzą „odpuścić, bo i tak nic się nie zmieni”, a przełożony pyta, czy po co to wszystko. Decyzja o zgłoszeniu należy do poszkodowanego, ale powinna być podjęta na podstawie dokumentów, nie emocji.

Kto czyta tę stronę po zatrzymaniu, które poszło za daleko

Ktoś został zatrzymany przed klubem, na ulicy albo na przejściu granicznym i twierdzi, że funkcjonariusze użyli wobec niego siły ponad to, co było potrzebne. Wyszedł z komisariatu z obrażeniami, ale nikt nie zapytał go o stan zdrowia, a w protokole napisano, że „stawiał opór”. Nie wie, czy ma sens zgłaszanie, skoro jego słowa są przeciwko słowom funkcjonariuszy.

Ktoś inny jest rodzicem lub małżonkiem zatrzymanego i widział go po wyjściu: obrażenia, które trudno było wytłumaczyć, odmowa rozmowy, strach. Chce pomóc, ale nie wie, czy powinien nagrywać, fotografować, zawiadamiać organy, i czy takie ruchy nie zaszkodzą bliskiemu w jego własnej sprawie.

Jeszcze inna osoba była świadkiem zdarzenia, na przykład turysta lub pracownik lokalu, i nie jest pewna, czy ma obowiązek coś zgłaszać. Zastanawia się, czy jej nagranie z telefonu ma wartość i do kogo je przekazać.

Łączy je pytanie, co zrobić tak, żeby sprawa nie rozpłynęła się z braku dowodów. Odpowiedź zaczyna się od działań tego samego dnia, bo później większość śladów znika.

Dowody, które trzeba zabezpieczyć w dniu zdarzenia

Sprawy o nadużycie władzy wymagają materiału, bo relacja przeciw relacji rzadko wystarcza. Zbieraj dowody od razu i przechowuj je w kopiach.

• Dokumentację medyczną wystawioną w dniu zdarzenia, opisującą obrażenia: miejsce, rodzaj, wielkość. Najlepiej uzyskać ją w szpitalu przed opuszczeniem miejsca zatrzymania lub tuż po nim.
• Zdjęcia obrażeń wykonane z datą i godziną, następnie powtarzane w kolejnych dniach, bo zmiany barwy siniaków pokazują czas ich powstania.
• Ubrania i przedmioty z dnia zdarzenia, w stanie, w jakim je zostawiono: nieprane, w osobnej torbie.
• Dane świadków: nazwiska, telefony, miejsce, z którego widzieli zdarzenie. Ich relacje są cenne, jeśli zostaną zapisane wcześnie.
• Nagrania z kamer sklepów, lokali i przystanków. Zapisy znikają w dniach, więc trzeba je wskazać obrońcy niezwłocznie.
• Kopię protokołu zatrzymania i dokument potwierdzający wniosek o badanie lekarskie, jeśli został złożony.
• Własne notatki spisane tego samego dnia: kolejność zdarzeń, godziny, słowa funkcjonariuszy, numery identyfikacyjne, które zapamiętałeś.

Decyzje, które zapadają w ciągu najbliższych dni

Zgłoszenie nadużycia jest trudne i ma swoją cenę. Przed poszkodowanym stoją wybory, które trzeba przemyśleć.

• Złożyć zawiadomienie od razu czy poczekać do zakończenia własnej sprawy. Szybkie zgłoszenie utrwala dowody i pokazuje, że skarga nie powstała jako reakcja na wyrok. Czekanie obniża wartość dowodową, ale pozwala najpierw ustabilizować własną sytuację. Wybór zależy od stanu sprawy głównej.
• Domagać się badania lekarskiego na miejscu czy zrobić je po wyjściu. Badanie na miejscu daje dokument sporządzony przez niezależną osobę, ale nie zawsze jest dostępne. Wizyta po wyjściu jest zawsze możliwa i powinna odbyć się tego samego dnia.
• Skorzystać z kamer, nagrań i świadków czy poprzestać na własnej relacji. Własna relacja jest potrzebna, ale sama rzadko wystarcza.

Trzeba też zdecydować, czy informować media i organizacje, co daje rozgłos, ale może zaszkodzić sprawie głównej. Warto rozstrzygnąć to z obrońcą, bo nieprzemyślane wypowiedzi bywają użyte przeciwko osobie, która zgłasza nadużycie.

Czego nie robić po zdarzeniu i przy zgłoszeniu

W tej sprawie ostrożność dotyczy zarówno dowodów, jak i ochrony przed zarzutem. Oto zachowania, których należy unikać.

• Nie pierz ubrań i nie wyrzucaj opatrunków. Są dowodem rodzaju i miejsca urazu.
• Nie wyolbrzymiaj obrażeń ani nie dodawaj szczegółów, których nie jesteś pewien. Rozbieżność między relacją a dokumentacją medyczną bywa przedstawiana jako fałszywe oskarżenie.
• Nie mścij się i nie odpowiadaj na prowokacje. Opór lub obelga wobec funkcjonariusza to odrębne zarzuty, które pogorszą sytuację.
• Nie podpisuj dokumentów, w których zrzekasz się skargi. Papier przygotowany przez funkcjonariuszy może zawierać zapis, że „nie zgłaszasz roszczeń”.
• Nie publikuj nagrań ani zdjęć bez rozmowy z obrońcą. Publikacja może zaszkodzić śledztwu lub dać powód do zarzutu.
• Nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Obrażenia goją się, a opóźnienie osłabia wartość dokumentu.

Pytania do obrońcy o zgłoszenie nadużycia

Zgłoszenie nadużycia władzy to sprawa z wieloma możliwymi torami, więc pytania powinny obejmować dowody, ryzyka i kolejność.

• Czy mój przypadek wygląda na nadużycie władzy, czy może na coś poważniejszego, i co o tym decyduje?
• Jakie dowody mam i jakie warto jeszcze zabezpieczyć, zanim znikną?
• Czy zgłoszenie może zaszkodzić mojej sprawie głównej i jak temu zapobiec?
• Jak wygląda ryzyko zarzutu fałszywego oskarżenia i jak je ograniczyć?
• Czy należy zgłosić sprawę równolegle w Polsce i we Włoszech, czy wystarczy zgłoszenie w którymś z krajów?
• Jaki jest sens wnioskowania o nagrania z kamer i do kogo to skierować?
• Czy muszę stawić się osobiście na czynności, czy można przez pełnomocnika?
• Jakie środki odwoławcze służą, gdy zawiadomienie zostanie umorzone?
• Jak wykorzystać dokumentację lekarską z Polski, jeśli leczyłem się po powrocie?

Gdy zdarzenie było we Włoszech, a leczenie i rodzina w Polsce

Wielu poszkodowanych wraca do Polski po kilku dniach, zanim zdąży cokolwiek zrobić. Tam kontynuują leczenie, ale dokumentacja medyczna z Polski ma wartość dowodową we Włoszech dopiero po przekładzie i po wykazaniu, że obrażenia pochodzą z tego zdarzenia. Zdjęcia i notatki z dnia zdarzenia pozostają najważniejsze, dlatego trzeba je zapisać w kilku miejscach.

Zawiadomienie można składać we Włoszech przez pełnomocnika, bez osobistej obecności, ale przesłuchanie poszkodowanego wymaga stawiennictwa lub połączenia zdalnego z tłumaczem. Poczta między krajami bywa wolna, a terminy w sprawie głównej biegną, więc obrońca powinien wiedzieć, gdzie przebywasz i jak odbierasz korespondencję. Rodzina w Polsce może pomóc, zbierając dokumenty leczenia i zaświadczenia od pracodawcy o niezdolności do pracy.

Konsulat odgrywa tu ograniczoną rolę: potwierdza tożsamość, pomaga w kontakcie z rodziną i może przyjąć informację o zdarzeniu, ale nie prowadzi dochodzenia ani nie wybiera obrońcy. Jeżeli zdarzenie dotyczyło zatrzymanego w trakcie podróży lub na lotnisku, warto zapamiętać szczegóły miejsca, bo kamery tam zapisują obraz krótko. Obrońcy w Polsce i we Włoszech powinni uzgodnić, w którym postępowaniu składane są jakie oświadczenia, żeby opis zdarzenia był spójny.

Włoskie określenia z pism o nadużyciu i warunkach zatrzymania

W dokumentach pojawiają się terminy, które dotyczą zarówno nadużycia władzy, jak i środków ochrony osób pozbawionych wolności.

• reclamo giurisdizionale – skarga składana do sędziego nadzorującego wykonanie kary na naruszenie praw osoby pozbawionej wolności.
• magistrato di sorveglianza – sędzia nadzorujący wykonanie kary, rozpoznający skargi osób osadzonych.
• trattamenti inumani o degradanti – traktowanie nieludzkie lub poniżające, zakazane w standardach europejskich; podstawa skarg o warunki i o nadużycia.
• ordinamento penitenziario – ustawa regulująca wykonywanie kary pozbawienia wolności i prawa osadzonych.
• riduzione della pena – skrócenie kary jako forma zadośćuczynienia za warunki sprzeczne ze standardami, gdy ktoś jeszcze odbywa karę.
• ristoro in denaro – zadośćuczynienie pieniężne, gdy skrócenie kary nie jest już możliwe.
• lesioni – obrażenia ciała; w aktach opisuje się je w dokumentacji medycznej i w zawiadomieniu o przestępstwie.

Jak kancelaria pracuje przy zgłoszeniach nadużyć

Zlecenie możesz przekazać telefonicznie, korzystając z numeru ze strony, albo mailem na adres avvmassimoromano@gmail.com. Napisz, kiedy i gdzie doszło do zdarzenia, jakie masz obrażenia, czy byłeś u lekarza i czy toczy się równolegle sprawa karna. Dołącz zdjęcia i dokumentację medyczną. W sprawach, gdzie liczy się czas, lepiej zadzwonić niż czekać na odpowiedź na wiadomość.

Rozmowa wstępna ma za zadanie uporządkować dowody i kolejność działań. Obrońca pyta o przebieg zdarzenia, o świadków i kamery, o to, co zostało zapisane w protokole, i o stan zdrowia. Ocenia, czy zgłoszenie jest dla Ciebie bezpieczne w świetle sprawy głównej, i czy lepiej złożyć je od razu, czy po wstępnych czynnościach. Nie obiecuje wyniku, bo postępowanie o nadużycie toczy się według własnych reguł.

Kancelaria działa z siedzib w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, a konsultacje odbywają się także zdalnie, co ułatwia kontakt osobie, która wróciła do Polski. Dokumenty włoskie czytamy w oryginale, a polską dokumentację medyczną przekładamy w zakresie, który pozwala użyć jej jako dowodu. Jeżeli masz polskiego pełnomocnika, prosimy o jego dane, aby uzgodnić zakres informacji składanych w Polsce i we Włoszech.