Świadek mieszka w Polsce: jak go przesłuchać

Kto trafia na tę stronę

Obrońca polskiego pracownika oskarżonego we Włoszech wie, że kluczowy świadek, kolega z pracy lub pracodawca, mieszka w Polsce i nie zamierza przyjechać na rozprawę. Pyta, czy świadka można przesłuchać na miejscu, kto o to wnioskuje i jak długo to trwa. W tle jest termin, który ucieka.

Oskarżony pyta z własnej perspektywy: jego żona, brat albo szef mogą potwierdzić, że w dniu zdarzenia byli razem, że pieniądze pochodziły z legalnej pracy, że podpisano umowę. Nikt z nich nie ma ochoty ani środków na podróż do Włoch, a polska kancelaria nie wie, jak włoski sąd przyjmie ich zeznania.

Wreszcie sam świadek, który otrzymał pismo z Włoch albo od polskiego sądu, nie wie, czy musi się stawić, w jakim charakterze ma zeznawać, czy może odmówić odpowiedzi i czy grozi mu odpowiedzialność za nieprawdziwe zeznania. Boi się podpisać cokolwiek w języku, którego nie zna.

Wszystkie te osoby szukają odpowiedzi na to samo pytanie: jak sprawić, aby zeznanie osoby mieszkającej w Polsce zostało włączone do włoskiego procesu tak, by sąd mógł z niego skorzystać. Strona opisuje drogi: wniosek o pomoc prawną i przesłuchanie przez łącze wideo, oraz to, co z nich wynika dla obrony, dla świadka i dla czasu, jakim dysponuje oskarżony.

Jak wygląda życie świadka i oskarżonego w czasie takiej procedury

Dla oskarżonego oznacza to oczekiwanie. Wniosek o pomoc prawną biegnie przez organy państw i trwa miesiącami, w czasie których sprawa stoi, środek zapobiegawczy może trwać, a rodzina nie wie, kiedy nastąpi rozstrzygnięcie. Jeśli oskarżony jest pozbawiony wolności, każdy miesiąc ma koszt, którego nie da się odzyskać.

Dla świadka zmiany są prozaiczne. Musi ustalić z pracodawcą wolny dzień, dojechać do sądu lub miejsca, gdzie odbędzie się przesłuchanie, i poświęcić czas na sprawę, w której nie ma interesu. Przy łączu wideo dochodzi sprawa techniczna: kamera, internet, spokojne pomieszczenie, dokument tożsamości, tłumacz. Świadek, który zeznaje z domu, może nie zdawać sobie sprawy, że jego wypowiedź jest nagrywana i trafia do akt.

Zeznania członków rodziny wiążą się z presją. Sąd ocenia je ostrożnie, bo zakłada ich zainteresowanie wynikiem sprawy, a rodzina czuje, że jej wiarygodność jest pod znakiem zapytania. Świadkowie zatrudnieni u oskarżonego boją się o pracę, a świadkowie zatrudnieni u poszkodowanego o relacje z przełożonym.

Wreszcie sprawa zeznań ma skutki finansowe. Podróże, tłumaczenia, koszty pełnomocnika i utrata zarobku za dzień nieobecności to wydatki, które ktoś musi pokryć, i warto z góry ustalić, kto.

Rozstrzygnięcia, które trzeba podjąć, zanim wniosek zostanie złożony

Najważniejszy wybór to droga: wniosek o pomoc prawną czy przesłuchanie przez łącze wideo. Wniosek o pomoc prawną jest formalny, nie wymaga współpracy świadka na etapie składania wniosku, ale trwa długo i bywa wykonywana bez udziału obrony, co oznacza, że obrońca nie zada pytań, które mogłyby być kluczowe. Wideo jest szybsze i pozwala na pytania na żywo, lecz wymaga zgody i gotowości świadka, a także przygotowania technicznego po stronie włoskiej i polskiej. Obrona ma tu rzadki wybór między szybkością a kontrolą, i dobrze rozstrzygnąć go razem.

Kolejna decyzja dotyczy zakresu pytań. Wniosek składa strona, wskazując dane świadka oraz tezę dowodową, czyli to, co zeznanie ma wykazać. Zbyt ogólna teza spowoduje oddalenie wniosku; zbyt szczegółowa ujawni linię obrony. Trzeba zdecydować, ile ujawnić i jakie fakty pominąć.

Osobna sprawa to rozmowa ze świadkiem. Obrońca może porozmawiać z nim wcześniej, aby wyjaśnić, czego dotyczy sprawa i jak wygląda procedura, ale nie wolno mu wpływać na treść zeznań. Granica jest cienka, więc rozmowę należy prowadzić w sposób, który da się opisać na piśmie, i nie wymagać od świadka niczego ponad prawdę.

Dokumenty i dane potrzebne do wniosku

• Pełne dane świadka: imię, nazwisko, adres w Polsce, kontakt, stosunek do oskarżonego. Bez nich wniosek nie może zostać wykonany.
• Teza dowodowa napisana prostym językiem: co świadek widział lub wie i dlaczego to ma znaczenie dla sprawy.
• Lista pytań, które obrona chce zadać, ułożona tak, by dało się je przetłumaczyć bez zmiany sensu.
• Dokumenty potwierdzające to, co świadek będzie opowiadał: umowy, wiadomości, zdjęcia, potwierdzenia płatności. Świadek odnosi się do nich w czasie zeznania.
• Dane techniczne świadka: czy ma komputer z kamerą, stabilne łącze, spokojny pokój, dokument tożsamości do okazania.
• Informacja o języku: czy świadek mówi po włosku lub angielsku, czy potrzebuje tłumacza. To rozstrzyga o liczbie osób, które muszą uczestniczyć w czynności.
• Dostępność świadka w terminach, które sąd może zaproponować: urlop, zmiany w pracy, wyjazdy.
• Pismo, w którym sąd wzywa świadka, jeśli zostało wysłane, z datą doręczenia.

Pytania do obrońcy w sprawie świadka z Polski

• Czy w mojej sprawie lepiej złożyć wniosek o pomoc prawną, czy o przesłuchanie przez łącze wideo, i co oznacza wybór dla czasu postępowania?
• Kto ponosi koszty tłumacza i techniki, a kto organizuje połączenie po stronie polskiej?
• Czy świadek będzie przesłuchiwany według włoskich, czy polskich reguł i jak to wpływa na pytania, które mogę zadać?
• Czy obrona będzie mogła uczestniczyć w czynności i zadawać pytania bezpośrednio, czy tylko przekazać je wcześniej na piśmie?
• Co się stanie, jeśli świadek nie stawi się w wyznaczonym terminie albo zmieni zdanie?
• Czy zeznania członków rodziny będą miały mniejszą wagę i jak się do tego przygotować?
• Czy rozmowa z moim świadkiem przed przesłuchaniem jest dozwolona i jak ją prowadzić, żeby nie zarzucono wpływania na zeznanie?
• Jak długo trwa przesłuchanie przez łącze wideo i czy mogę liczyć na to, że uda się je odbyć w ustalonym terminie?
• Czy wyniki przesłuchania zostaną przetłumaczone i udostępnione obronie w czasie, który pozwala jeszcze zareagować?

Warto z góry ustalić, kto z rodziny lub współpracowników będzie pośrednikiem między kancelarią a świadkiem, aby informacje nie krążyły bez kontroli.

Gdy świadek jest w Polsce, a proces we Włoszech

Sytuacja ta ma wymiar praktyczny i formalny. Praktyczny, bo włoski sąd nie ma władzy nad osobą w Polsce, a świadek nie musi przyjechać do Włoch, chyba że zrobi to dobrowolnie. Formalny, bo dowód z zeznań świadka mieszkającego w Polsce musi być przeprowadzony tak, by włoski sąd mógł go uznać za pełnowartościowy. Dlatego tak ważne jest, jak zostanie przeprowadzone przesłuchanie i kto będzie przy nim obecny.

Wniosek o pomoc prawną przechodzi przez organy państw. Polska strona wykonuje go według własnych reguł, w oparciu o swoje przepisy, a wynik odsyła do Włoch, gdzie jest tłumaczony i włączany do akt. Każdy z tych etapów to potencjalne opóźnienie. Przy łączu wideo świadek działa według przepisów miejsca przesłuchania, ale pytania zadaje strona włoska, więc przygotowanie po każdej stronie łącza jest kluczowe: kto otworzy połączenie, kto sprawdzi tożsamość, kto będzie tłumaczył.

Tłumaczenia dotyczą nie tylko zeznań, ale też wniosku, tezy dowodowej, pytań i protokołu. Jeśli tłumacz nie zna terminologii, mogą powstać nieporozumienia, które potem trudno naprawić. Czas jest ten sam w Polsce i we Włoszech, więc godziny połączenia ustala się łatwo, ale sądy pracują w innych porach, a dni wolne od pracy różnią się.

Konsulat może pomóc w kontakcie, lecz nie prowadzi przesłuchań ani nie ocenia zeznań. Dokumenty tożsamości świadka powinny być aktualne i gotowe do okazania.

Jak kancelaria przygotowuje przesłuchanie świadka z Polski

Prosimy o wskazanie świadka i krótki opis tego, co ma on do powiedzenia. Następnie sprawdzamy, czy zeznanie rzeczywiście wnosi coś do sprawy, bo nie każdy świadek jest potrzebny, a nadmiar zeznań o tym samym nie zawsze pomaga. Z klientem ustalamy, który świadek jest ważny, i dla niego przygotowujemy wniosek.

Sporządzamy tezę dowodową w języku zrozumiałym dla sądu i listę pytań. Prosimy klienta o dokumenty, do których świadek będzie się odwoływał, i o dane kontaktowe. Jeżeli wybrano wideo, ustalamy z kancelarią lub osobą po stronie polskiej sposób połączenia i proponujemy próbę techniczną przed przesłuchaniem.

Świadka nie reprezentujemy, chyba że sam zleci nam to osobno i nie ma konfliktu interesów. Jeśli świadek potrzebuje informacji o swoich prawach i obowiązkach, może skorzystać z własnego pełnomocnika; w razie potrzeby wskazujemy, jakiego rodzaju pomocy szukać. Kontakt odbywa się po polsku, pocztą elektroniczną pod adresem avvmassimoromano@gmail.com i telefonicznie. Biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu ułatwiają stawiennictwo na przesłuchaniach w różnych częściach Włoch.

Zakres czynności i wynagrodzenie ustala się przed rozpoczęciem, a obietnic co do rozstrzygnięcia nie składamy.

Czego nie robić, gdy w sprawie ma zeznawać świadek z Polski

• Nie uzgadniać ze świadkiem treści zeznania. Ustalanie wspólnej wersji jest odczytywane jako wpływ na dowód i niszczy wiarygodność wszystkich zainteresowanych.
• Nie naciskać ani nie wynagradzać świadka za zeznanie. Takie zachowanie jest odrębnym przestępstwem i obraca dowód przeciwko oskarżonemu.
• Nie pisać świadkowi wiadomości z prośbą o „powiedzenie tego, co trzeba". Wiadomość zostanie ujawniona, a kontekst będzie wyglądać gorzej, niż był.
• Nie obiecywać świadkowi, że nic mu nie grozi. Za nieprawdziwe zeznanie odpowiada on, nie oskarżony, i musi o tym wiedzieć od obrońcy.
• Nie zostawiać świadka bez informacji o terminie. Osoba, która dowie się o przesłuchaniu w ostatniej chwili, może nie zdążyć uzyskać wolnego dnia lub nie mieć sprawnego komputera.
• Nie zmieniać wersji zdarzeń między oświadczeniem oskarżonego a zeznaniem świadka. Rozbieżności sąd odczytuje jako brak spójności całej obrony.
• Nie omawiać zeznań w komunikatorach ani w grupach. Wiadomości mogą zostać zabezpieczone, a świadek bywa pytany, z kim rozmawiał o sprawie.

Słowa z pism o przesłuchaniu świadka za granicą

W dokumentach dotyczących przesłuchania pojawiają się pojęcia, które trzeba odróżniać.

Wniosek o pomoc prawną to pismo, którym organ państwa prosi organ innego państwa o wykonanie czynności, w tym przesłuchania świadka; wykonuje się je według przepisów państwa wezwanego. Przesłuchanie przez łącze wideo pozwala świadkowi zeznawać z miejsca pobytu, a stronie zadawać pytania na bieżąco. Teza dowodowa to opis tego, co dowód ma wykazać; bez niej wniosek bywa oddalony. Dowód to wszystko, na czym sąd opiera ustalenia, w tym zeznania.

Indagini difensive to czynności obrońcy zmierzające do zebrania dowodów na rzecz klienta, w tym rozmowy ze świadkami; nazwa wraca w pismach i w opisach roli obrońcy. Świadek to osoba, która ma zeznawać o faktach, i odpowiada za prawdziwość zeznania. Zeznanie składa się ustnie i trafia do protokołu. Tłumacz zapewnia zrozumienie czynności, a jego obecność powinna być odnotowana w protokole. Gdy w piśmie pojawi się słowo, którego tu nie opisano, prosimy o przesłanie strony z tłumaczeniem, a wyjaśnimy jego sens.