Kontrola osobista, przeszukanie i pobranie próbek: trzy różne rzeczy

Co zmienia się w życiu po przeszukaniu osobistym

Przeszukanie osobiste i pobranie próbek pozostawiają ślad, którego nie widać w protokole. Człowiek, którego rozebrano na komisariacie, kontrolowano na lotnisku albo od którego pobrano ślinę lub krew, wraca do domu z poczuciem upokorzenia. Długo pamięta, kto był obecny, co zabrano i co komu powiedział. Takie przeżycie wpływa na sen, na pracę i na relacje w rodzinie.

Wiele osób zastanawia się, co stało się z ich rzeczami. Telefon, portfel, dokumenty i leki bywają zatrzymane, a odzyskanie ich wymaga pisma. Jeśli dokumenty zostały zabrane, trudno wynająć mieszkanie, otworzyć konto albo pojechać do Polski. Brak leków może pogorszyć stan zdrowia w areszcie.

Praca również cierpi. Kierowca, który został zatrzymany po kontroli, spóźnia się z ładunkiem, pracownik budowy traci zmianę, a pracodawca, który dowie się o sprawie, może wypowiedzieć współpracę. Rodzina pyta, co się stało, a człowiek nie wie, jak opowiedzieć o czymś, co samo wydaje się niezrozumiałe.

Zmienia się także sytuacja prawna. Materiał zebrany przy przeszukaniu lub pobraniu próbek może stać się dowodem, więc ważne jest, czy czynność odbyła się w dozwolonej formie. Pobranie materiału biologicznego wbrew woli wymaga zgody organu sądowego, a brak tej zgody czyni dowód niewykorzystywalnym. Dlatego obrońca zaczyna od sprawdzenia podstawy czynności.

Pojawia się też strach przed kolejnymi kontrolami. Człowiek, który został przeszukany, zaczyna unikać dworców i lotnisk, a przy każdym mijanym patrolu czuje napięcie, nawet jeśli nic złego nie zrobił.

Kto czyta tę stronę po kontroli osobistej

Najczęściej jest to osoba, którą zatrzymano na ulicy, na dworcu albo w klubie i poproszono o wyciągnięcie wszystkiego z kieszeni. Funkcjonariusz obmacał ją, zajrzał do plecaka, a potem zaproponował, że pójdą na komisariat. Ta osoba nie wie, co jest dozwolone na miejscu, a co dopiero w pomieszczeniu służbowym, i czy ma prawo odmówić.

Inna sytuacja dotyczy kogoś, od kogo pobrano próbkę śliny lub krwi. Funkcjonariusz powiedział, że to formalność, że wystarczy się zgodzić. Dopiero później okazało się, że wynik posłuży jako dowód. Teraz człowiek pyta, czy mógł odmówić, czy jego zgoda była ważna, i co się stanie z próbką.

Kolejna sytuacja to rodzina zatrzymanego. Matka lub żona dowiedziała się, że bliski został przeszukany i zatrzymany, ale nikt jej nie wyjaśnił, na jakiej podstawie i czy obrońca był przy tym obecny. Chce wiedzieć, czy czynności odbyły się prawidłowo, bo od tego może zależeć sprawa.

Wreszcie bywa, że czyta to ktoś, kto został zabrany do pomieszczenia policji w celu ustalenia tożsamości i nie wie, czy to już zatrzymanie. Wszystkie te osoby łączy pytanie, które powraca: gdzie kończy się zwykła kontrola, a gdzie zaczyna czynność wymagająca szczególnych zabezpieczeń procesowych.

Zdarza się także, że czyta to osoba, która tylko słyszała o takim zdarzeniu od znajomego i chce wiedzieć, jak się przygotować na wypadek podobnej kontroli oraz co wolno funkcjonariuszom, a czego nie. Takie pytanie warto zadać, zanim sytuacja się wydarzy.

Dokumenty i ślady, które trzeba zachować po kontroli

• Protokół przeszukania lub zatrzymania. Sprawdź porę, miejsce, funkcjonariuszy i podstawę, na której działali. Jeśli nie dostałeś kopii, poproś o nią.
• Wykaz rzeczy zatrzymanych. Każda pozycja powinna być opisana. Zapisz, co zabrano i w jakim stanie to było.
• Własne notatki sporządzone zaraz po zdarzeniu. Kto był obecny, co mówiono, czy proponowano obrońcę, czy poproszono o zgodę i w jakiej formie.
• Zdjęcia ewentualnych śladów. Zaczerwienienia, uszkodzenia ubrania, miejsce kontroli. Zrób je szybko, zanim zniknął ślad.
• Dane świadków. Osoby, które widziały kontrolę lub były obecne na komisariacie.
• Dokumenty dotyczące pobrania próbek. Zgodę lub jej brak, postanowienie organu sądowego, jeśli było, nazwę laboratorium.
• Dokumentację medyczną. Jeśli czynność wywołała ból lub uraz, zgłoś się do lekarza i zachowaj zaświadczenie.
• Informację o obrońcy. Czy proponowano ci kontakt i kiedy go poproszono.

Kopie przekaż obrońcy, oryginały zachowaj. Nie poprawiaj notatek po czasie i nie dopisuj tego, czego nie pamiętasz.

Dobrze jest też spisać dla siebie chronologię wydarzeń, jeszcze zanim zaczniesz rozmawiać z kimkolwiek: kiedy zatrzymano cię na ulicy, kiedy poproszono o dokumenty, kiedy ktoś wspomniał o przeszukaniu, kiedy pobrano próbkę, kiedy pozwolono ci zadzwonić. Taka oś czasu, nawet prosta, pomaga obrońcy ustalić, czy poszczególne czynności zachowały wymaganą kolejność. Dopisz imiona i numery służbowe funkcjonariuszy, jeśli je zapamiętałeś, oraz opis oznaczeń radiowozu, bo takie szczegóły bywają przydatne przy weryfikacji.

Zapisz też, gdzie dokładnie odbyła się czynność, bo miejsce bywa ważne dla oceny.

Zgoda, odmowa, protokół: wybory w trakcie czynności

Najpierw stoi pytanie o zgodę. Przy kontroli pobieżnej, czyli powierzchownym sprawdzeniu ubrania i bagażu, zwykle nie ma pola do sporu, ale przy przeszukaniu osobistym liczy się forma: szacunek dla godności, odpowiednie miejsce i protokół. Możesz poprosić o obecność obrońcy, bo osobie przeszukiwanej przysługuje takie prawo. Odmowa współpracy bywa odczytywana jako utrudnianie, więc lepiej wyrazić sprzeciw spokojnie i poprosić o zapisanie go w protokole.

Dalej jest pobranie materiału biologicznego. Gdy ktoś pyta, czy się zgodzisz, powinieneś wiedzieć, że wbrew twojej woli pobranie jest możliwe wyłącznie z zezwolenia organu sądowego. Zgoda udzielona w pośpiechu może zamknąć późniejszy spór o dopuszczalność dowodu. Można więc poprosić o chwilę na kontakt z obrońcą. Jeżeli się zgadzasz, zapytaj, do czego próbka posłuży.

Kolejny wybór dotyczy protokołu. Podpisanie go bez uwag bywa traktowane jako zgoda na opis czynności. Możesz podpisać z zastrzeżeniem lub poprosić o dopisanie swoich słów, na przykład o tym, że nie zaproponowano ci kontaktu z obrońcą.

Wreszcie jest decyzja o dalszych krokach: czy zgłosić skargę, czy złożyć wniosek o wyłączenie dowodu, czy poczekać. Zapytaj obrońcę, który moment będzie najlepszy, bo zbyt wczesny ruch może ujawnić strategię, a zbyt późny pozbawić możliwości.

Do tego dochodzi wybór, czy opowiadać o zdarzeniu rodzinie od razu, czy poczekać. Zwykle lepiej przekazać krótką informację, że wszystko jest pod kontrolą, i zostawić szczegóły do czasu rozmowy z obrońcą.

Czego nie robić podczas przeszukania i po nim

• Nie stawiaj oporu fizycznego. Nawet jeśli czynność wydaje się nieprawidłowa, opór tworzy osobne zarzuty. Sprzeciw zgłaszaj słowami.
• Nie ukrywaj przedmiotów ani nie wyrzucaj ich w trakcie kontroli. To przekształca zwykłą sytuację w poważniejszą.
• Nie podpisuj protokołu, którego nie rozumiesz. Poproś o tłumacza i o czas.
• Nie wyrażaj zgody na pobranie próbek bez zrozumienia, do czego posłużą. Zgodę wyrażoną na miejscu trudno później wycofać.
• Nie komentuj zdarzenia w mediach społecznościowych. Wpis o upokorzeniu lub gniewie może zostać użyty przeciwko tobie.
• Nie zmieniaj własnych notatek po rozmowie z kimś innym. Spójność zeznań ma znaczenie.
• Nie rezygnuj z obrońcy, bo „i tak nic nie znaleźli”. Skutki czynności wychodzą często dopiero później.

Grzeczny sprzeciw i dokładne notatki chronią twoje prawa lepiej niż emocjonalna reakcja na miejscu.

Nie rób też niczego, co mogłoby wyglądać jak próba zatarcia śladów po kontroli. Nie zmieniaj ubrania, w którym byłeś, jeśli ma to znaczenie dla oceny czynności, nie myj się przed badaniem lekarskim, jeśli jest ono planowane, i nie wyrzucaj rzeczy, które miałeś przy sobie. Nie przyjmuj też od funkcjonariuszy ustnych obietnic, że sprawa nic nie znaczy, i nie zakładaj, że brak protokołu oznacza brak czynności. Jeśli nie dostałeś kopii dokumentu, który podpisałeś, zapisz to i zgłoś obrońcy. Nie rozmawiaj o szczegółach z osobami, które były przy tobie w celi, bo ich relacja może zostać użyta.

Pytania do obrońcy po przeszukaniu lub pobraniu próbek

• Na jakiej podstawie przeprowadzono czynność: kontrola pobieżna, przeszukanie osobiste, pobranie materiału?
• Czy zachowano formę wymaganą dla tej czynności, w tym szacunek dla godności i protokół?
• Czy miałem prawo do obecności obrońcy i czy zaproponowano mi kontakt z nim?
• Czy pobranie próbki wymagało zgody organu sądowego i czy taka zgoda istniała?
• Co dzieje się z próbką po badaniu: gdzie jest przechowywana i kto ma do niej dostęp?
• Czy dowód uzyskany w sposób wadliwy można wyłączyć i kiedy trzeba o to wnosić?
• Czy zgoda wyrażona na miejscu wiąże mnie w dalszym postępowaniu?
• Czy mogę żądać zwrotu rzeczy zabranych podczas czynności i w jakiej formie?
• Jaki wpływ ma ta czynność na moje zatrzymanie i dalsze środki?

Obrońca nie przewidzi wyniku, ale powinien wskazać, które okoliczności czynności mają znaczenie. Zapisz odpowiedzi.

Zapytaj także, jak sąd podchodzi do dowodów uzyskanych w sposób wadliwy i czy w twojej sytuacji jest sens składania wniosku o ich wyłączenie. Dowiedz się, czy brak obrońcy podczas czynności zmienia jej ocenę i jak udokumentować, że nie zaproponowano ci kontaktu. Poproś o wyjaśnienie, co robić, jeśli czynność odbyła się w sposób, który uważasz za naruszający godność, i czy można złożyć skargę równolegle ze sprawą. Ustal wreszcie, jak długo obrona może czekać z podniesieniem zarzutów, żeby nie przegapić właściwego momentu.

Zapytaj również, czy w twojej sytuacji warto zgłosić zastrzeżenia od razu, czy wstrzymać się do rozmowy.

Lotnisko, dworzec, granica: gdzie Polacy trafiają na kontrolę

Polacy są kontrolowani najczęściej na lotniskach, dworcach, w ośrodkach rozrywki nocnej i przy granicach. W każdym z tych miejsc dochodzi do sytuacji, które wyglądają inaczej niż w kraju: policjant mówi po włosku, a pytania zadaje szybko. Angielski bywa zrozumiały dla funkcjonariuszy na lotnisku, ale na komisariacie często trzeba tłumacza, szczególnie gdy do protokołu wpisuje się oświadczenie.

Dokumenty wydane w Polsce, takie jak recepty, zaświadczenia lekarskie czy zezwolenia, wymagają tłumaczenia, jeśli mają zostać uznane. Leki zabrane podczas przeszukania mogą być uznane za coś innego, jeśli nie ma recepty w języku zrozumiałym dla organu. Warto więc przy podróży wozić dokumentację w tłumaczeniu.

Gdy osoba przeszukana jest przewieziona do innego miasta, rodzina w Polsce nie od razu wie, gdzie jest. Poczta ze Włoch bywa wolna, a kontakt telefoniczny z komisariatem utrudniają różnice pór pracy. Konsulat pomoże ustalić miejsce pobytu, ale nie ocenia legalności czynności.

Jeżeli sprawa dotyczy Polski, na przykład gdy próbka ma być porównana z danymi polskich rejestrów, obrońca włoski i polski prawnik powinni uzgodnić, jakie wyjaśnienia składa się po każdej stronie. Rozbieżności w wersjach są najtrudniejsze do naprawienia. Dlatego warto prowadzić spójny zapis wydarzeń i przekazywać go wszystkim obrońcom.

Warto też pamiętać, że funkcjonariusze w miejscach turystycznych są przyzwyczajeni do obcokrajowców, ale nie zawsze mówią językami obcymi, więc niezrozumienie bywa przyczyną spięć, których można uniknąć spokojną prośbą o tłumacza.

Słowa z protokołu i z pism o zatrzymaniu

• Identificazione con accompagnamento — zabranie do pomieszczenia policji w celu ustalenia tożsamości. To nie jest zatrzymanie ani aresztowanie.
• Fermo di indiziato di delitto — zatrzymanie osoby podejrzanej o poważny czyn, gdy istnieje obawa ucieczki.
• Arresto in flagranza — zatrzymanie na gorącym uczynku w przypadkach przewidzianych ustawą.
• Misura precautelare — środek stosowany przed decyzją sądu; kończy się wnioskiem o zatwierdzenie.
• Udienza di convalida — posiedzenie, na którym sędzia ocenia zatrzymanie i decyduje o dalszym środku.
• Pubblico ministero — prokurator, który ma być niezwłocznie powiadomiony o zatrzymaniu.
• Przeszukanie osobiste — czynność wymagająca zachowania formy, z poszanowaniem godności.

Jeśli w piśmie znajdziesz termin spoza listy, zapisz go i zapytaj obrońcę, co oznacza w twojej sprawie.

Spotkasz też określenia mówiące o tym, jakie prawa przysługują osobie zatrzymanej: prawo do obrońcy, prawo do tłumacza, prawo do informacji o zarzutach. Są one zapisane w formularzach, które funkcjonariusze wręczają zatrzymanym, i warto je przeczytać uważnie, zanim cokolwiek podpiszesz. Nagłówek protokołu wskazuje, który organ prowadzi czynność, a rubryka z porą i miejscem pozwala sprawdzić, czy zachowano kolejność. Jeśli czegoś nie rozumiesz, poproś o wyjaśnienie, a odmowę odnotuj w protokole własnymi słowami. Pozwoli to później wykazać, że domagałeś się zrozumienia dokumentu.

Spotkasz też określenia opisujące rodzaj badania lub pobrania: pobranie śliny, krwi, włosów, odcisków. Każde z nich ma inną podstawę, a zgoda wyrażona na wybraną czynność nie oznacza zgody na pozostałe. Poproś obrońcę, aby wyjaśnił, które z tych słów dotyczy twojej sprawy i jaką czynność w rzeczywistości opisuje. Zapisz też nazwę laboratorium, jeśli widnieje w piśmie.

Jak kancelaria prowadzi sprawy po kontroli osobistej

Zaczynamy od krótkiej wiadomości lub telefonu. Prosimy o zdjęcia protokołu, wykazu rzeczy zatrzymanych i innych pism oraz o opis zdarzenia własnymi słowami: gdzie, kiedy, kto był obecny, co powiedziano. Nie prosimy o dane niepotrzebne do oceny sprawy.

W rozmowie wstępnej sprawdzamy, jaka czynność miała miejsce, na jakiej podstawie i w jakiej formie. Wyjaśniamy po polsku, czy zachowano wymogi, jakie ma obrońca w tej sytuacji i które z nich mogły zostać naruszone. Nie obiecujemy wyniku; wskazujemy, jakie okoliczności zwykle mają znaczenie dla oceny dowodu.

Jeśli czynność zakończyła się zatrzymaniem, przygotowujemy się do posiedzenia, na którym sędzia ocenia zatrzymanie. Gdy materiał z pobrania próbek ma posłużyć w sprawie, badamy, czy była zgoda organu sądowego, i rozważamy wniosek o wyłączenie dowodu, o ile ma to sens.

Pracujemy w biurach w Rzymie, Mediolanie i Neapolu oraz zdalnie. Rozmawiamy po polsku, włosku i angielsku. W razie potrzeby współpracujemy z tłumaczem lub polskim adwokatem, jeśli czynność dotyczy też Polski. Każdy krok omawiamy z klientem, zanim zostanie wykonany.

Jeśli klient jest jeszcze w areszcie, organizujemy kontakt tak szybko, jak pozwalają przepisy zakładu. Rozmowy z obrońcą są poufne, ale warto uzgodnić, w jakim języku się odbywają i czy potrzebny jest tłumacz. Rodzinie przekazujemy informacje o terminach, w granicach, które wyznacza klient.

Pytamy też o stan zdrowia klienta po czynności i prosimy o dokumentację medyczną, jeśli została sporządzona. To pomaga ocenić, czy czynność miała charakter wykraczający poza ramy dopuszczalne. Wyjaśniamy także, jak zgłosić zastrzeżenia, aby nie utrudnić sprawy.