Zmiana obrońcy: kiedy wolno i czym to grozi

Skąd bierze się myśl o zmianie obrońcy

Rodzina osoby aresztowanej we Włoszech wybrała w pośpiechu obrońcę, którego polecił ktoś z sąsiedztwa. Po kilku tygodniach nikt nie wie, na jakim etapie jest sprawa, e-maile zostają bez odpowiedzi, a termin na złożenie odwołania zbliża się. Pada pytanie, czy można zmienić obrońcę teraz i czy nie wyrządzi się tym szkody.

Inna osoba ma obrońcę z urzędu, przydzielonego w nocy po zatrzymaniu. Spotkanie trwało kilka minut, tłumacz nie był obecny, a teraz sprawa idzie do rozprawy. Chce wybrać własnego obrońcę, ale nie wie, czy ten z urzędu zostaje, czy odchodzi, i kto zapłaci za to, co już zrobił.

Jest wreszcie ktoś, kto jest zadowolony z pracy poprzedniego obrońcy, ale ten zakończył działalność albo przeniósł się do innego miasta i nie może dalej prowadzić sprawy. Potrzebne jest przekazanie akt tak, aby nic nie zginęło i żaden termin nie upłynął.

W każdym z tych wypadków chodzi o to samo: prawo pozwala zmienić obrońcę, ale ryzyko leży w sposobie przejścia. Kto zmienia obrońcę w pośpiechu, bez kopii akt i bez listy biegnących terminów, płaci za to czasem i pieniędzmi. Na tej stronie opisujemy, jak przejście przeprowadzić tak, aby obrona nie straciła ciągłości.

Wybory do dokonania, zanim ktokolwiek podpisze nowe pełnomocnictwo

Najpierw trzeba rozstrzygnąć, czy zmieniać obrońcę teraz, czy po najbliższej czynności. Jeśli w ciągu kilku dni zbliża się rozprawa lub przesłuchanie, wymiana zaraz przed nimi niesie ryzyko, że nowy obrońca nie zdąży się przygotować. Natomiast pozostawienie dotychczasowego z niechęcią do jego pracy też ma koszt: człowiek, który nie wierzy własnemu obrońcy, zwykle gorzej z nim współpracuje.

Osobna kwestia dotyczy tego, czy przejąć obrońcę poprzedniego na zasadzie współpracy. Prawo pozwala na kilku obrońców, ale ich liczba jest ograniczona, a wspólne prowadzenie bez podziału ról kończy się sprzecznymi pismami. Jeśli obrońców ma być kilku, trzeba z góry ustalić, kto za co odpowiada, i poinformować sąd.

Odrębny wybór to sposób zakończenia współpracy. Można odwołać pełnomocnictwo pisemnie albo ustanowić nowego obrońcę, co zazwyczaj odwołuje poprzedniego, chyba że wskazano inaczej. Odwołanie jest czytelne, ustanowienie nowego szybsze, ale niesie ryzyko, że poprzedni obrońca dowie się o wszystkim z pisma sądowego. Uczciwie jest powiadomić go wcześniej i poprosić o przekazanie akt, bo od tej chwili jego współpraca jest najbardziej potrzebna.

Dokumenty, które powinny przejść do nowego obrońcy

• Pełne akta sprawy w kopii: zawiadomienia, protokoły, postanowienia, wnioski i odpowiedzi. Poprzedni obrońca ma obowiązek wydać dokumenty klienta.
• Lista biegnących terminów z datą doręczenia każdego pisma. Bez niej nowy obrońca musi odtwarzać terminy na podstawie akt.
• Notatki z rozmów z klientem i z rodziną, jeśli istnieją. Pokazują, co zostało już ustalone i co obiecano.
• Umowa z poprzednim obrońcą i dowody wpłat. Potrzebne do rozliczenia i do ewentualnego sporu o honorarium.
• Dokumenty tożsamości i pełnomocnictwa, które ułatwiają nowemu obrońcy wejście w sprawę bez ponownego zbierania podpisów.
• Dowody zgromadzone przez obronę: zeznania pisemne, opinie, zdjęcia, nagrania. Powinny trafić do nowego obrońcy w oryginalnej formie.
• Korespondencja z sądem i prokuraturą w całości, także to, co wydaje się nieistotne.
• Dane kontaktowe tłumacza i innych osób, które uczestniczyły w czynnościach.

Co zmiana obrońcy oznacza w praktyce

Najpierw rzecz o rodzinie. Osoby, które pomagają zatrzymanemu, przyzwyczaiły się do stałego kontaktu i stałego sposobu informowania. Zmiana oznacza nowego rozmówcę, nowe zasady kontaktu i konieczność ponownego opowiadania całej historii. To męczy, ale jest do zniesienia, jeśli nowy obrońca dostanie akta i nie będzie musiał ich odtwarzać z rozmów.

Dalej, koszty. Poprzedni obrońca ma prawo do wynagrodzenia za wykonane czynności, nawet jeśli klient rezygnuje, a nowy wymaga honorarium za wejście w sprawę. Rodzina, która już zapłaciła, odczuwa to jako powtórny wydatek. Spór o honorarium jest sprawą odrębną i nie powinien wstrzymywać wydania akt, ale w praktyce bywa tak, że stary obrońca wstrzymuje dokumenty do czasu rozliczenia, co opóźnia obronę.

Kolejna sprawa to terminy. Zmiana obrońcy nie zatrzymuje żadnego terminu przewidzianego przez prawo. Odwołanie, wniosek o zmianę środka zapobiegawczego czy zażalenie muszą być złożone w terminie niezależnie od tego, kto jest obrońcą. Nowy obrońca, który dostaje sprawę na kilka dni przed terminem, ma mało czasu na zapoznanie się z aktami.

Wreszcie sąd. Zmiana tuż przed rozprawą bywa powodem odroczenia, ale nie każdy sąd je przyznaje, i nie można na to liczyć. Warto więc zmieniać obrońcę z wyprzedzeniem, nie w przeddzień.

Pytania do nowego obrońcy, zanim ktoś podpisze pełnomocnictwo

• Jakie terminy biegną w mojej sprawie w tej chwili i czy jest wśród nich taki, który upływa zanim zdąży Pan lub Pani przejrzeć całe akta?
• Czy poprzedni obrońca wydał już dokumenty, a jeśli nie, co robimy, żeby je uzyskać, i czy brak akt wpływa na najbliższe czynności?
• Czy zmiana obrońcy w tym momencie może prowadzić do odroczenia czynności procesowej i czy powinienem się na to nastawiać, czy raczej zakładać, że termin zostanie utrzymany?
• Czy poprzedni obrońca zostaje w sprawie do czasu złożenia nowego pełnomocnictwa i jak sąd zostanie poinformowany o zmianie?
• Jak wygląda rozliczenie z poprzednim obrońcą i czy mogę zaprosić go do przekazania sprawy, nie wchodząc w spór o honorarium?
• Jakie czynności już wykonano i które z nich wymagają powtórzenia, uzupełnienia albo naprawienia?
• Jaki jest zakres Pana lub Pani zlecenia i co wynagrodzenie obejmuje, a co trzeba będzie ustalić dodatkowo, na przykład tłumaczenia i podróże?
• Czy mogę korzystać z pomocy państwa na pokrycie kosztów obrony i czy zmiana obrońcy wpływa na ten wniosek?
• W jakim języku i jak często będziemy się kontaktować, i kto z rodziny może otrzymywać informacje o sprawie?

Rozmowa, w której padają te pytania, bywa niewygodna, ale po jej zakończeniu wiadomo, na czym stoi sprawa, kto za co odpowiada i czy zmiana w ogóle przyniesie obronie jakąkolwiek korzyść.

Zachowania, które w trakcie zmiany szkodzą obronie

• Nie odwoływać pełnomocnictwa, zanim nowy obrońca przejmie akta. Okres bez obrońcy jest okresem bez nikogo, kto pilnuje terminów.
• Nie wstrzymywać zapłaty w sposób, który uniemożliwia wydanie dokumentów. Spór o honorarium można prowadzić osobno.
• Nie pisać do sądu własnych próśb, że obrońca zostaje zmieniony, jeśli nie ustalono, kto złoży informację formalnie.
• Nie dawać pełnomocnictwa kilku obrońcom bez ustalenia podziału ról. Sprzeczne pisma osłabiają obronę.
• Nie opowiadać nowemu obrońcy wersji, która różni się od wcześniejszych wyjaśnień. Rozbieżność zawsze wychodzi na jaw, a ujawnienie w złym momencie kosztuje.
• Nie przekazywać oryginałów dokumentów bez kopii. Zaginięcie przesyłki lub pomyłka w adresie może zatrzymać sprawę.
• Nie publikować krytyki poprzedniego obrońcy w mediach społecznościowych. Wpis może zostać użyty w sporze o honorarium i nie pomaga w sprawie karnej.
• Nie zostawiać nowego obrońcy bez wiadomości o kontaktach rodziny z mediami lub z urzędami. Wypowiedź złożona przez krewnego bywa cytowana jako stanowisko osoby zatrzymanej.
• Nie zmieniać obrońcy wielokrotnie w krótkim czasie bez wyraźnego powodu. Każda zmiana oznacza kolejne przekazanie akt i bywa przyczyną opóźnień, które sąd zapisuje na niekorzyść.

Gdy rodzina w Polsce zmienia obrońcę we Włoszech

Często decyzję podejmuje nie osoba zatrzymana, lecz jej rodzina, mieszkająca daleko. Rodzina w Polsce wybiera obrońcę przez internet, przelewa honorarium bankiem i nie ma jak sprawdzić, czy obrońca rzeczywiście działa. Zmiana wymaga zatem komunikacji w kilku kierunkach: rodzina, zatrzymany, poprzedni obrońca i nowy.

Prawo pozwala bliskiemu krewnemu zatrzymanego wskazać obrońcę, ale pełnomocnictwo i późniejsze decyzje musi potwierdzić sam zatrzymany lub jego rodzina w sposób, który uzna organ. Dlatego warto uzyskać od osoby w zakładzie podpis na pełnomocnictwie. Przekazanie dokumentu do zakładu karnego trwa, a przesyłka z Polski może wymagać tłumaczenia lub poświadczenia, więc nie warto czekać do ostatniej chwili.

Dokumenty trzeba tłumaczyć w każdą stronę. Włoskie pisma procesowe dla rodziny w Polsce, polskie pełnomocnictwa dla włoskiego sądu. Tłumacz powinien być ten sam, aby nazwy pozostały spójne. Poczta i kurier zajmują czas, więc skany przesyła się mailem, a oryginały dopiero potem.

Konsulat może pomóc w poświadczeniu podpisu i w kontakcie z zakładem, ale nie ocenia pracy obrońcy ani nie zmienia go. Polski pełnomocnik rodziny, jeśli taki jest, powinien wiedzieć o zmianie, aby nie składać pism sprzecznych z linią obrony we Włoszech.

Jak sprawa przechodzi w kancelarii przy zmianie obrońcy

Na początku odbywa się rozmowa, w której prosimy o opisanie, na jakim etapie jest sprawa i dlaczego klient rozważa zmianę. Nie oceniamy pracy poprzedniego obrońcy, bo nie znamy jego uwarunkowań, ale zapisujemy fakty: co zostało zrobione, jakie pisma są w aktach i jakie czynności są przed nami.

Następnie ustalamy, czy akta są w komplecie. Jeśli klient ma tylko część dokumentów, występujemy do poprzedniego obrońcy o resztę, a jeśli to niemożliwe, o kopie z sądu. W tym czasie sprawdzamy terminy i, gdy któryś zbliża się, informujemy o tym klienta natychmiast, nie dopiero po przejrzeniu całości.

Przed rozpoczęciem pracy przekazujemy klientowi na piśmie zakres zlecenia i wynagrodzenie; klient ma prawo do wstępnego kosztorysu na piśmie. Pełnomocnictwo składamy po jego zaakceptowaniu. Kontakt prowadzimy po polsku, mailowo na adres avvmassimoromano@gmail.com oraz telefonicznie, a w razie potrzeby w Rzymie, Mediolanie albo Neapolu.

Poprzedniego obrońcę powiadamiamy o zmianie, jeśli klient sobie tego życzy, i prosimy o dokumenty. Nie wchodzimy w spór między klientem a poprzednim obrońcą o honorarium, chyba że klient o to prosi odrębnym zleceniem.

Pojęcia z pism o ustanowieniu i odwołaniu obrońcy

W dokumentach o zmianie obrońcy powtarzają się włoskie wyrażenia, które warto znać.

Difensore di fiducia to obrońca z wyboru, ustanowiony przez oskarżonego lub, jeśli ten jest zatrzymany, przez bliskiego krewnego; wybór może być zmieniony w każdym czasie. Difensore d'ufficio to obrońca przydzielony z urzędu, gdy nikt nie wskazał innego; jego wynagrodzenie bywa pokrywane inaczej niż przy obrońcy z wyboru. Nomina to ustanowienie obrońcy, dokonywane oświadczeniem złożonym organowi prowadzącemu postępowanie albo przekazanym obrońcy, który je składa.

Revoca oznacza odwołanie pełnomocnictwa, rinuncia zaś rezygnację obrońcy z prowadzenia sprawy; w każdym z tych wypadków przepisy przewidują okres, w którym obrońca nadal dba o interesy klienta, aby nie powstała luka. Preventivo scritto to pisemny kosztorys, który obrońca przedstawia na życzenie klienta. Gratuito patrocinio to pomoc prawna ze środków państwa dla osoby, która nie ma dochodów wystarczających na obronę. Honorarium i rozliczenie to sprawy, które nie wstrzymują przekazania akt. Wyrażenia te znajdzie Pan lub Pani na pismach sądowych i w umowach z obrońcą.