Telefon zabrany do zbadania: co wolno organom

Telefon w worku dowodowym i prośba o kod odblokowujący

Telefon zabrany przy kontroli, zatrzymaniu albo przeszukaniu mieszkania znika w plastikowym worku, a razem z nim wszystko, co w nim było: wiadomości, zdjęcia, rozmowy z bliskimi, dane bankowe, historia lokalizacji. Osoba, której zabrano urządzenie, najczęściej myśli o tym, jak szybko je odzyska, a nie o tym, co organy z nim zrobią. Tymczasem to, co dzieje się w kolejnych dniach, decyduje o tym, czy dane będą mogły zostać wykorzystane.

Typowa sytuacja to pracownik, któremu funkcjonariusze zabierają telefon przy kontroli drogowej i proszą o kod, bo „tak będzie szybciej”. Inna to rodzic, którego dziecko zostało zatrzymane i któremu zabrano urządzenie z całym życiem nastolatka. Jeszcze inna to osoba, którą po tygodniach wezwano po odbiór telefonu i która zauważa, że w międzyczasie ktoś go uruchamiał, kopiował albo zmieniał ustawienia. Nikt nie wyjaśnił jej, kiedy to zrobiono ani w czyjej obecności.

Telefon różni się od zwykłej rzeczy tym, że zawiera także dane osób, które nie mają z postępowaniem nic wspólnego, oraz korespondencję objętą szczególną ochroną, jak rozmowy z obrońcą. Ta strona pokazuje, które momenty w całej procedurze są punktami spornymi i co można zrobić, aby ich nie przegapić.

Czasem wezwanie przychodzi dopiero po tygodniach i brzmi jak formalność: urządzenie będzie badane, można się zgłosić. Mało kto zdaje sobie sprawę, że od tej chwili biegną terminy, w których obrona może podnieść zarzuty co do sposobu przeprowadzenia czynności.

Podać kod, być przy kopiowaniu, żądać zwrotu

Przy zabranym telefonie stoją przed zainteresowanym wybory, które trzeba podjąć, zanim urządzenie trafi do laboratorium.

Podać kod czy odmówić. Podanie kodu przyspiesza czynności i bywa traktowane jako współpraca, ale otwiera całość zawartości, także rozmowy z obrońcą, dane lekarskie i zdjęcia innych osób. Odmowa nie jest przyznaniem się, lecz oznacza, że organ użyje innych metod, a urządzenie zostanie u niego na dłużej.

Być przy kopiowaniu czy zdać się na organy. Obrona ma prawo uczestniczyć w czynności niepowtarzalnej i powołać własnego konsultanta. To kosztuje, ale tylko wtedy da się sprawdzić, czy kopię sporządzono metodą zapewniającą niezmienność danych.

Żądać zwrotu urządzenia czy czekać. Wniosek o zwrot po skopiowaniu danych wymaga uzasadnienia, że urządzenie nie jest już potrzebne. Czekanie oszczędza sporu, lecz telefon nie wraca, a osoba traci dostęp do konta bankowego i pracy.

Zmieniać hasła zdalnie czy nie. Zdalne wymazanie lub zmiana haseł może zostać odczytana jako niszczenie dowodów, dlatego decyzję trzeba podjąć razem z obrońcą, zanim ktokolwiek dotknie kont.

Zgodzić się na przeszukanie zawartości po słowach kluczowych czy żądać pełnej kopii. Ograniczenie zakresu chroni dane niezwiązane ze sprawą, lecz wymaga porozumienia z organem i bywa odrzucone. Pełna kopia przyspiesza sprawę, ale otwiera całe życie osoby oraz dane jej bliskich.

Wskazać organom rozmowy objęte tajemnicą czy zostawić to przypadkowi. Wskazanie rozmów z obrońcą na początku pozwala je wyłączyć z badania. Milczenie sprawia, że zostaną przejrzane, a potem trzeba będzie dowodzić, że nie powinny.

Co przygotować, zanim ktoś zacznie kopiować dane

Obrona korzysta z tego, co zostało zapisane przed zajęciem, więc warto zebrać informacje, które pozwolą później ocenić, czy kopia jest wierna oryginałowi i czy zakres czynności był właściwy.

• Zdjęcie protokołu zajęcia z godziną, nazwą jednostki, opisem urządzenia i numerem sprawy. Od niego zależą wszystkie terminy.
• Model, numer seryjny i numer identyfikacyjny telefonu, najlepiej z pudełka lub konta producenta. Pozwalają odróżnić zajęte urządzenie od innych.
• Wykaz kont powiązanych z telefonem: poczta, chmura, komunikatory, bank. Obrońca sprawdzi, które dane są dostępne zdalnie i jakim trybem je pobrano.
• Informację, które rozmowy lub pliki są objęte tajemnicą zawodową albo korespondencją z obrońcą. Trzeba je wskazać organom, zanim zostaną przejrzane.
• Dowód zakupu i kopię zapasową, jeśli istnieje, bo pokazuje, co było w urządzeniu przed zajęciem.
• Dane konsultanta technicznego, który mógłby uczestniczyć w czynności, oraz termin, w którym jest dostępny.
• Kod blokady zapisany w bezpiecznym miejscu, bez przekazywania go nikomu, dopóki obrońca tego nie zaleci.
• Listę osób, których dane znajdują się w telefonie i które mogą zostać pokrzywdzone ich ujawnieniem.
• Zrzuty ekranu ustawień prywatności i listy zainstalowanych aplikacji, jeśli rodzina ma dostęp do kopii. Pomagają ocenić, jak szeroki jest zakres danych.
• Informację, kto jeszcze korzystał z telefonu lub znał kod, bo ślady używania przez inne osoby mogą wpływać na ocenę przypisania treści.
• Wykaz numerów i adresów poczty powiązanych z urządzeniem, aby można było sprawdzić zakres kont.

Życie bez telefonu: bank, praca, dzieci i uwierzytelnianie

Dla większości ludzi telefon jest portfelem, biurem i kluczem do domu. Bez niego nie działa aplikacja bankowa, nie przychodzą kody potwierdzające logowanie, nie otwiera się dostęp do poczty służbowej, a bilety i rezerwacje zostały w pamięci urządzenia. Osoba mieszkająca za granicą traci dostęp do kont w Polsce, bo kody wysyłane są na polski numer, a karta SIM leży w worku dowodowym.

Praca cierpi, gdy telefon służy do kontaktu z klientami, planowania kursów lub rejestracji czasu pracy. Pracodawca nie rozumie, dlaczego pracownik nie odpowiada, a trudno mu tłumaczyć szczegóły. Rodzice tracą kontakt z dziećmi, które używają komunikatora jako głównego kanału, i odwrotnie. Gdy urządzenie zawiera dane zdrowotne, rodzina musi zadbać o to, żeby osoba chora nie została bez dostępu do aplikacji z lekami.

Warto od razu ustalić, jak odzyskać numer telefonu, i poprosić operatora o zablokowanie karty, jeśli obrońca na to pozwoli. Nowy telefon można kupić, ale nie wolno przywracać do niego kopii zapasowej z zajętego urządzenia bez zgody obrońcy, bo przywrócenie może zmienić dane dostępne w chmurze. Zmiana numeru lub kont powinna być skonsultowana, żeby nie wyglądała na ukrywanie śladów.

Nie wolno zapominać o rzeczach prostych: budzik, nawigacja, bilety na pociąg, zdjęcia dzieci, notatki z pracy. Utrata ich bywa dotkliwsza niż utrata samego sprzętu, więc rodzina powinna jak najszybciej ustalić, co z tego da się odzyskać z kopii zapasowych, bez uruchamiania ich na nowym urządzeniu przed rozmową z obrońcą.

Pytania o kopię, zakres i zwrot urządzenia

Telefon to źródło wiedzy o całym życiu osoby, a reguły jego badania są odrębne od zwykłego zajęcia rzeczy. Poniższe pytania pozwalają obrońcy ustalić, w których miejscach procedury szukać wad.

• Jaką metodą sporządzono kopię danych i czy zastosowano wartość kontrolną, która pozwala w każdej chwili sprawdzić, że zawartość nie została zmieniona?
• Czy czynność była niepowtarzalna i czy obronę zawiadomiono o niej przed jej wykonaniem, tak aby mogła wskazać konsultanta i uczestniczyć?
• Czy zakres przeszukania odpowiadał przedmiotowi postępowania, czy skopiowano całą zawartość urządzenia bez żadnego ograniczenia?
• Czy rozmowy z obrońcą zostały wyłączone z badania i jak sprawdzić to w dokumentach, które mamy?
• Kiedy i w jakim trybie obrońca może żądać kopii danych dla obrony i w jakiej formie ją otrzyma?
• Jak i w jakim terminie zaskarżyć zajęcie urządzenia oraz czy skarga wstrzymuje dalsze badanie danych?
• Kiedy telefon powinien zostać zwrócony i co zrobić, jeśli organ twierdzi, że urządzenie wciąż jest potrzebne?
• Czy dane z chmury i od dostawców usług pobrano tym samym trybem co dane z urządzenia, czy trybem odrębnym?
• Jakie skutki ma wadliwa kopia dla całego materiału uzyskanego z telefonu, a nie tylko dla jej fragmentu?
• Czy mogę sprawdzić, które fragmenty danych zostały wykorzystane w sprawie, a które pozostały w kopii nieprzejrzane?
• Co się dzieje z kopią po zakończeniu postępowania: czy zostanie zniszczona, czy pozostanie w aktach?

Czego nie robić z zajętym telefonem i jego danymi

Po zajęciu pojawia się pokusa, by „ratować” dane lub konta, a każde takie działanie zostawia ślad.

• Nie wymazywać urządzenia zdalnie ani nie wylogowywać go z kont. Zdalne wymazanie wygląda na niszczenie dowodów i bywa wykrywane.
• Nie logować się do chmury i nie usuwać z niej plików, aby „oczyścić” konto. Dziennik logowań pokazuje każdą zmianę.
• Nie pisać do rozmówców z prośbą o usunięcie wiadomości. Prośba sama staje się dowodem, a adresat może ją przekazać organom.
• Nie przekazywać hasła ani kodu osobom, które mówią, że „pomogą odzyskać dane”. Zdarzają się oszuści, a dostęp otwiera całe życie.
• Nie kupować narzędzi do łamania zabezpieczeń ani nie próbować sprawdzać, co organy znalazły. To nie jest zadaniem osoby zainteresowanej.
• Nie skarżyć się publicznie na zachowanie funkcjonariuszy z nazwiskami i szczegółami. Wpis może zostać użyty w sprawie.
• Nie ignorować wezwania do odbioru urządzenia. Termin odbioru może łączyć się z terminem na skargę.
• Nie wysyłać do organów własnych wyjaśnień dotyczących zawartości telefonu bez obrońcy. Opis tego, co tam było, bywa porównywany z tym, co faktycznie znaleziono.
• Nie przekazywać telefonu innej osobie do „sprawdzenia” po zwrocie. Urządzenie, które wróciło, trzeba najpierw opisać i sfotografować.
• Nie udostępniać danych dostępowych członkom rodziny, aby „sprawdzili, co jest w środku”. Każdy dostęp do kont zostawia ślad i może zmienić dane.
• Nie instalować aplikacji do odzyskiwania ani nie pobierać programów z internetu na nowe urządzenie w celu zajrzenia do kopii zapasowej bez uzgodnienia z obrońcą.

Dane w chmurze za granicą i telefon z polskim numerem

Telefon z polskim numerem używany we Włoszech łączy dane z wielu miejsc: wiadomości są na serwerach dostawców, zdjęcia w chmurze, bank w Polsce, a poczta u firmy z siedzibą w innym kraju. Gdy organy żądają danych, które nie leżą w telefonie, muszą zwracać się do dostawców usług, a ci odpowiadają według własnych procedur i własnego prawa. Wynik to opóźnienia, ale i niespodzianki: czasem organy dysponują danymi, o których rodzina nie wie, a czasem nie mają dostępu do tego, co wydawało się oczywiste.

Rozmowy w komunikatorach prowadzone po polsku wymagają tłumaczenia na potrzeby postępowania. Tłumaczenie robi biegły wyznaczony przez organ, a obrona ma prawo sprawdzić, czy oddało ono sens, ton i kontekst, bo żart bywa przetłumaczony jako groźba. Warto samemu przygotować wersję roboczą ważnych rozmów, żeby obrońca mógł zauważyć błędy.

Polska i Włochy leżą w tej samej strefie czasowej, więc rozmowy z obrońcą nie wymagają specjalnych ustaleń, ale pisma i urządzenia wracające pocztą potrafią iść długo. Urządzenie, które ma wrócić do Polski, wymaga pokwitowania odbioru i sprawdzenia stanu przy otrzymaniu. Konsulat nie ocenia zajęcia i nie żąda zwrotu, może tylko pomóc w kontakcie z organem.

Gdy numer telefonu jest polski, a osoba mieszka we Włoszech, operator w Polsce może otrzymać zapytanie organu, o którym klient się nie dowie. Dlatego warto zapytać obrońcę, czy takie dane mogą zostać pobrane, i przygotować wyjaśnienie, skąd wynikają połączenia międzynarodowe widoczne w wykazach.

Jak studio zabezpiecza prawa obrony przy kopiowaniu danych

Studio zaczyna od protokołu zajęcia, bo to w nim jest godzina, jednostka, opis urządzenia i informacja, czy obrona została zawiadomiona o czynności. Zdjęcie protokołu można przesłać na adres avvmassimoromano@gmail.com albo przekazać podczas rozmowy telefonicznej. W sprawach pilnych kontakt jest możliwy całą dobę, a rozmowa może odbywać się po polsku.

Obrońca sprawdza, czy czynność była niepowtarzalna, czy zawiadomiono go przed jej wykonaniem i czy zakres odpowiadał przedmiotowi postępowania. Jeśli nie, od razu składa pismo z zastrzeżeniami, aby zachować prawo do ich podniesienia. Studio współpracuje z konsultantem technicznym, który może uczestniczyć w kopiowaniu lub ocenić jego dokumentację, i prosi o udostępnienie kopii danych dla obrony. Dopiero potem rozmowa dotyczy tego, co znajduje się w telefonie i jak to wykorzystać.

Studio ma biura w Rzymie, Mediolanie i Neapolu, więc może działać przy jednostce, która przechowuje urządzenie. Gdy telefon należy do osoby mieszkającej w Polsce, obrońca koordynuje działania z polskim prawnikiem w sprawie kont i danych w kraju. Zakres pracy i honorarium ustala się na piśmie. Studio nie obiecuje, że kopia zostanie uznana za wadliwą, ani że urządzenie wróci w określonym terminie.

Studio prosi, by rodzina nie próbowała samodzielnie uruchamiać zwróconego telefonu, tylko opisała jego stan i przekazała go obrońcy do sprawdzenia. Obrońca ocenia, czy w urządzeniu widać ślady ingerencji, i zapisuje ten stan w piśmie, które może być użyte w sporze o wiarygodność kopii.

Słowa z protokołu zajęcia urządzenia

Protokół zajęcia, wniosek o kopię i postanowienie o zwrocie używają terminów, które tłumacz nie zawsze oddaje spójnie. Oto te, które powtarzają się najczęściej.

• Sequestro to zajęcie rzeczy na potrzeby postępowania, w tym telefonu. Trwa tak długo, jak długo organ uzna rzecz za potrzebną.
• Copia forense to pełna kopia danych sporządzona metodą, która pozwala sprawdzić, że nic nie zmieniono, zwana też obrazem bit po bicie.
• Valore di controllo to skrót liczbowy obliczany z danych. Jeśli się zmieni, oznacza to, że zawartość została zmodyfikowana.
• Accertamento tecnico non ripetibile to badanie, którego nie da się powtórzyć bez zmiany lub utraty materiału. Obrona musi być o nim zawiadomiona.
• Avviso to zawiadomienie obrońcy o czynności, na którą ma prawo przyjść z konsultantem.
• Riesame del sequestro to kontrola zajęcia przez sąd, wszczynana na wniosek w terminie, który biegnie od wykonania czynności.
• Restituzione del dispositivo to zwrot urządzenia, gdy zajęcie przestaje być potrzebne.
• Diritto alla copia to prawo obrońcy do otrzymania kopii pozyskanych danych.
• Dispositivo to urządzenie, którego dotyczy zajęcie: telefon, komputer lub inny nośnik.
• Dati presso i fornitori di servizi to dane przechowywane u dostawców, na przykład w chmurze lub u operatora, pobierane odrębnym trybem.
• Immagine bit a bit to inna nazwa pełnej kopii forense, w której kopiuje się każdy bit pamięci urządzenia.
• Tajemnica obrończa to ochrona rozmów z obrońcą, które nie mogą być przeglądane ani wykorzystane przeciwko osobie.