Świadek nie przyszedł: proces stoi czy idzie dalej

Kto czyta o świadku, który nie przyszedł

Najczęściej jest to oskarżony albo jego rodzina, którzy czekali na zeznanie świadka mogącego rozstrzygnąć sprawę. W dniu terminu świadek się nie pojawił, sąd odroczył posiedzenie, a oni wracają do domu z poczuciem, że znów nic się nie wyjaśniło. Pytają, czy sąd może zmusić świadka do przyjścia, i czy ten, kto nie przyszedł, poniesie konsekwencje.

Inna sytuacja dotyczy osoby, która sama została wezwana na świadka we Włoszech i mieszka w Polsce. Dostała wezwanie po włosku, nie jest pewna, czy jest zobowiązana do przyjazdu, czy może zeznawać zdalnie, i co jej grozi, jeśli nie przyjedzie. Wie, że ma pracę, dzieci i niewielkie środki, a podróż to koszt. Boi się, że niestawiennictwo zostanie odebrane jako lekceważenie sądu.

Jeszcze inna sytuacja to pokrzywdzony, który czeka na termin, a ten przekładany jest tylko dlatego, że nie doręczono wezwania świadkowi. Z jego punktu widzenia to kolejny miesiąc niepewności. Chce wiedzieć, czy może coś zrobić, na przykład wskazać nowy adres albo pomóc w ustaleniu miejsca pobytu świadka.

Zdarza się wreszcie, że czyta to obrońca lub pełnomocnik z innego kraju, który próbuje zrozumieć, jak włoski sąd traktuje niestawienie się świadka. Wspólne jest przekonanie, że wystarczy powiedzieć, że ktoś nie przyszedł. W rzeczywistości sąd najpierw sprawdza, czy wezwanie zostało prawidłowo doręczone, a dopiero potem decyduje o dalszych krokach.

Zdarza się też, że osoby te nie wiedzą, czy mają prawo skontaktować się ze świadkiem, i co wolno im powiedzieć.

Co niestawiennictwo świadka oznacza dla zwykłego życia

Dla oskarżonego odroczenie posiedzenia oznacza kolejne tygodnie lub miesiące niepewności. Sprawa trwa dłużej, niż się spodziewał, a to wpływa na pracę, na plany rodzinne i na samopoczucie. Osoba, która wzięła urlop i przyjechała z Polski, wraca do domu bez rozstrzygnięcia, a za jakiś czas musi podróżować znowu. Koszty rosną, a rodzina pyta, kiedy to się skończy.

Dla świadka wezwanego do sądu niestawiennictwo wiąże się z ryzykiem. Sąd może zarządzić przymusowe doprowadzenie, nałożyć karę porządkową i obciążyć kosztami. Osoba, która mieszka daleko, praktycznie nie jest w stanie odpowiedzieć na wezwanie w krótkim czasie, więc potrzebuje udokumentowanego usprawiedliwienia. Pracodawca zwykle wydaje zaświadczenie o konieczności stawiennictwa, ale nie zawsze chętnie.

Dla pokrzywdzonego opóźnienie oznacza przedłużenie niepewności i ryzyko, że pamięć świadków zblednie. Im dłużej trwa sprawa, tym trudniej odtworzyć szczegóły, a zeznania złożone po latach mają mniejszą wartość.

Wszystkie te osoby mają coś wspólnego: zależą od cudzej decyzji o stawiennictwie. Nikt nie jest w stanie jej wymusić, jeśli nie zadziała mechanizm procesowy, a ten działa wolno, zwłaszcza gdy świadek mieszka za granicą.

Do tego dochodzą kwestie bardzo przyziemne. Świadek, który ma wezwanie na wiele miesięcy naprzód, musi zaplanować urlop, zorganizować opiekę nad dziećmi i zdobyć pieniądze na podróż. Jeśli posiedzenie zostanie odroczone, cała organizacja idzie na marne, a koszty trzeba ponieść ponownie. Pracodawcy nie zawsze rozumieją, że sąd wymaga stawiennictwa, a niektórzy odmawiają urlopu. W takich sytuacjach zaświadczenie z sądu o konieczności obecności staje się ważnym dokumentem.

Decyzje, które pojawiają się, gdy świadek się nie stawia

Po nieobecności świadka strony stają przed wyborami, z których każdy ma swoją cenę.

Wnosić o przymusowe doprowadzenie czy zrezygnować z tego świadka. Doprowadzenie często działa, ale wymaga czasu, a świadek doprowadzony siłą nie zawsze zeznaje chętnie. Cena rezygnacji: utrata dowodu, który mógł być ważny. Cena doprowadzenia: dalsze odroczenie i ryzyko wrogości świadka.

Prosić o odczytanie wcześniejszych zeznań czy czekać na nowe. Odczytanie wcześniejszych zeznań przyspiesza sprawę, ale zastępuje żywe przesłuchanie, w którym obrona mogłaby zadać pytania. Strony muszą ocenić, czy wcześniejsze zeznania są dla nich korzystne. Cena zgody: utrata możliwości kontrprzesłuchania.

Wnosić o przesłuchanie zdalne czy domagać się obecności. Przesłuchanie zdalne ułatwia świadkowi z zagranicy, ale wymaga wniosku i uzgodnienia z organem w jego kraju. Cena: czas przygotowania i ryzyko trudności technicznych.

Studio nie obiecuje wyniku. Pomaga ocenić, która droga najlepiej służy interesom klienta, i dopilnować terminów.

Osobny wybór dotyczy tego, czy skontaktować się ze świadkiem. Rozmowa w celu ustalenia, dlaczego się nie stawił, bywa uzasadniona, ale strona zainteresowana jego zeznaniem powinna robić to wyłącznie przez obrońcę, aby nie zostać posądzoną o wpływanie. Cena kontaktu bezpośredniego: ryzyko oskarżenia o nacisk. Cena braku kontaktu: opóźnienie w ustaleniu przyczyny nieobecności i w naprawieniu sytuacji. Warto też zdecydować, kto pokryje koszty podróży świadka, jeśli zgodzi się przyjechać, bo to bywa przeszkodą nie do pokonania.

Co zebrać, żeby ustalić, czy wezwanie było doręczone

Pytaniem sądu na początku jest, czy świadek wiedział o terminie. Dokumenty, które to wykazują, są kluczowe zarówno dla strony, która chce doprowadzić świadka, jak i dla świadka, który chce się usprawiedliwić.

• Kopia wezwania świadka z datą wystawienia i adresem, na który je wysłano. Pozwala sprawdzić, czy adres był aktualny.
• Dowód doręczenia: potwierdzenie odbioru, zwrotka, adnotacja listonosza. Brak takiego dowodu osłabia wniosek o karę.
• Aktualne dane świadka: adres, numer telefonu, miejsce pracy. Przekazanie nowego adresu może przyspieszyć sprawę.
• Korespondencja ze świadkiem, jeśli była. Potwierdza, że wiedział o terminie lub że informował o przeszkodzie.
• Dokumenty usprawiedliwiające nieobecność: zaświadczenie lekarskie, bilety, zaświadczenie z pracy, w tłumaczeniu przysięgłym.
• Informacje o możliwości przesłuchania zdalnego: dane techniczne, termin dostępności, kontakt do organu w kraju świadka.
• Protokół z poprzedniego posiedzenia z adnotacją o niestawiennictwie i decyzją sądu.

Wszystko zachowaj w oryginale i w tłumaczeniu. Obrońca oceni, które dokumenty złożyć i kiedy.

Dodaj do zestawu dokumenty, które pokazują, dlaczego zeznanie świadka jest istotne: protokoły wcześniejszych wypowiedzi, korespondencję, w której świadek opisuje zdarzenie, wskazanie, które okoliczności tylko on może potwierdzić. Sąd chętniej ponawia próbę doprowadzenia, jeśli widzi, że zeznanie ma znaczenie. Zapisz też, kiedy i jak próbowałeś kontaktować się ze świadkiem, bo to pokazuje starania strony.

Pytania do obrońcy o niestawiennictwo świadka

Warto je zadać od razu, bo terminy w tej materii nie czekają.

• Czy wezwanie świadka zostało prawidłowo doręczone i jak to sprawdzić na podstawie akt?
• Jakie środki może zastosować sąd wobec świadka, który się nie stawił, i od czego zależy wybór?
• Czy powinienem składać wniosek o doprowadzenie, czy lepiej poprosić o odczytanie wcześniejszych zeznań?
• Jak wygląda sytuacja, gdy świadek mieszka za granicą, i ile czasu może zająć uzyskanie jego zeznań?
• Czy przesłuchanie zdalne jest możliwe w mojej sprawie i jak je zorganizować?
• Czy sąd uzna usprawiedliwienie świadka i jaki dokument będzie wystarczający?
• Czy brak świadka może zadziałać na moją niekorzyść, a jeśli tak, to jak?
• Co jeśli świadek jest moim krewnym lub znajomym i boję się, że zostanie oskarżony o nacisk?
• Jakie koszty niesie każdy kolejny termin i kto je ponosi?

Zapytaj również, czy świadek może być przesłuchany w Polsce przez polski organ na wniosek włoskiego sądu, i jak taka procedura wpływa na prawa obrony. Zapytaj, czy obrońca będzie mógł uczestniczyć w takim przesłuchaniu i zadawać pytania. Zapytaj, kto w studiu będzie na bieżąco informował o postępach i w jakim języku. Zapytaj wreszcie, jak zmienia się sytuacja, gdy świadek jest bliskim krewnym którejś ze stron i może odmówić zeznań.

Zapytaj też, czy mogę złożyć wniosek o ponowne wezwanie świadka z nowym adresem i w jakim terminie to ma sens.

Gdy świadek mieszka w Polsce, a proces toczy się we Włoszech

Świadek zamieszkały w Polsce, wezwany do sądu we Włoszech, jest w sytuacji, w której wiele spraw zależy od współpracy państw. Włoski sąd nie może wprost wysłać policjanta do Polski, więc musi skorzystać z pomocy prawnej. To oznacza wniosek do polskich organów, tłumaczenie dokumentów, czas na ich rozpatrzenie i zorganizowanie czynności. Cały proces trwa tygodnie, a często miesiące.

Alternatywą jest przesłuchanie zdalne, przez łącze wideo. Wymaga ono uzgodnienia z organem w kraju świadka, potwierdzenia tożsamości, zapewnienia tłumacza i sprawdzenia techniki. Świadek powinien przygotować się na to, że będzie widziany i nagrywany, i że sąd może zadawać pytania przez tłumacza. Obrońca ma prawo zadawać własne pytania, więc trzeba z góry ustalić, jak je przekazać.

Wezwanie dla świadka z Polski przychodzi często po włosku, bez tłumaczenia, i może być doręczone późno. Świadek, który nie rozumie pisma, nie powinien go ignorować, tylko przesłać skan obrońcy lub organowi z prośbą o wskazówki. Polska i Włochy leżą w tej samej strefie czasowej, więc rozmowy nie wymagają przeliczania godzin. Konsulat polski może pomóc w sprawach tożsamości i dokumentów, ale nie reprezentuje świadka i nie odpowiada za jego zeznania.

Jeśli równolegle toczy się sprawa w Polsce, obrońcy w Polsce i we Włoszech uzgadniają, jak wykorzystać zeznania złożone w postępowaniu włoskim w polskim.

Jak studio prowadzi sprawy z udziałem świadków

Prosimy o przesłanie wezwania, protokołu z posiedzenia, na którym świadek się nie stawił, i wszystkiego, co mówi o doręczeniu. Dokumenty można przesłać pocztą elektroniczną albo komunikatorem. Nie musisz ich tłumaczyć przed wysłaniem, bo przegląd wstępny odbywa się na materiale w polskim i włoskim. Studio ma siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu.

W rozmowie wstępnej ustalamy, kim jesteś w sprawie: stroną, pokrzywdzonym, świadkiem czy osobą bliską. Pytamy, czego dotyczy zeznanie, jak ważne jest dla sprawy i czy świadek jest chętny do współpracy. Oceniamy, czy lepiej wnosić o doprowadzenie, odczytanie wcześniejszych zeznań, czy przesłuchanie zdalne, i jakie terminy temu towarzyszą.

Pracujemy po polsku i po włosku, w razie potrzeby z tłumaczem przysięgłym. Gdy świadek jest za granicą, koordynujemy pracę z obrońcą w jego kraju, w granicach tego, na co pozwalają interesy klienta. W miejscowościach, w których nie mamy obecności, korzystamy z korespondentów lokalnych. Nie obiecujemy rezultatu i nie szacujemy szans procentowo.

Po każdej istotnej czynności przesyłamy zwięzłą notatkę po polsku, a terminy przypominamy przed ich upływem. Kontakt telefoniczny i pocztowy podajemy na stronie. Świadkowi, który prosi o wskazówki, wyjaśniamy zasady, ale nie podpowiadamy treści zeznania.

Dla klienta mieszkającego w Polsce przygotowujemy krótki opis, co dzieje się z wezwaniem świadka za granicą, kto je wysyła i jak długo to zajmuje, aby nie czekał w niepewności. Dokumenty tłumaczymy w kolejności pilności, a sprawy świadków traktujemy jako osobny wątek z własnym kalendarzem.

Czego nie robić, gdy świadek nie przychodzi

Zachowania podyktowane zniecierpliwieniem lub strachem bywają szkodliwe dla wszystkich.

• Nie nakłaniaj świadka do niestawiennictwa. Namowa jest odrębnym zarzutem i bywa odczytana jako próba wpływu na dowody.
• Nie naciskaj na świadka, aby zeznał w określony sposób. Nacisk wychodzi na jaw, a zeznanie traci wartość.
• Nie ignoruj wezwania, jeśli jesteś świadkiem. Niestawiennictwo bez usprawiedliwienia grozi doprowadzeniem i karą.
• Nie wysyłaj usprawiedliwienia bez dokumentu. Samo oświadczenie, że nie mogłem przyjechać, nie wystarcza.
• Nie podawaj nieprawdziwego adresu ani nie ukrywaj się przed doręczeniem. To pogarsza sytuację i może zostać uznane za unikanie sądu.
• Nie rozmawiaj o treści zeznań ze stroną przeciwną. Takie rozmowy bywają opisywane jako wpływanie na świadka.
• Nie publikuj w sieci informacji o świadku. Naraża to na odpowiedzialność i utrudnia sprawę.

Nie zakładaj, że sąd sam znajdzie świadka, jeśli adres jest nieaktualny. Brak doręczenia jest najczęstszą przyczyną odroczeń, a poprawienie adresu leży często w interesie strony, która wnosiła o przesłuchanie. Nie wysyłaj świadkowi pieniędzy na podróż bez ustalenia z obrońcą, bo przelew może zostać odczytany jako próba wpływu na zeznanie. Nie wskazuj sądowi domysłów o tym, dlaczego świadek się nie stawił, bo niepoparte twierdzenia osłabiają twoje stanowisko. Nie lekceważ kary porządkowej, jeśli ją otrzymasz: odwołanie ma swój termin. Nie licz na to, że sprawa ucichnie, jeśli świadek raz się nie stawił, bo sąd wróci do niej.

Terminy, które pojawią się w pismach o świadkach

Pisma tłumaczone z włoskiego używają kilku pojęć o ścisłym znaczeniu.

• Wezwanie to pismo informujące świadka o terminie i miejscu. Jego prawidłowe doręczenie jest warunkiem dalszych kroków.
• Przymusowe doprowadzenie to zarządzenie sądu, by świadka doprowadzono siłą na posiedzenie. Stosuje się je po stwierdzeniu prawidłowego wezwania.
• Kara porządkowa to sankcja pieniężna za niestawiennictwo bez usprawiedliwienia. Może obejmować też koszty.
• Usprawiedliwienie to uzasadnienie nieobecności, poparte dokumentem. Sąd ocenia, czy jest wystarczające.
• Pomoc prawna to wniosek sądu do organów innego państwa o wykonanie czynności, na przykład przesłuchania.
• Przesłuchanie zdalne to zeznanie złożone przez łącze wideo. Wymaga wniosku i uzgodnienia z organem w kraju świadka.
• Odczytanie zeznań to wprowadzenie do sprawy wcześniejszej wypowiedzi, gdy świadek nie może się stawić.
• Odroczenie to przesunięcie posiedzenia na inny termin, na przykład z powodu nieobecności świadka.

Zwróć uwagę, że niektóre z tych pojęć łatwo pomylić. Przymusowe doprowadzenie i kara porządkowa to różne środki, a sąd może zastosować któryś z nich lub kilka naraz. Pomoc prawna to nie to samo co przesłuchanie zdalne: pomoc prawna polega na tym, że organ innego państwa wykonuje czynność na prośbę sądu, a przesłuchanie zdalne na tym, że świadek zeznaje bezpośrednio przed sądem, ale przez łącze. Odczytanie zeznań wymaga zgody stron lub spełnienia warunków, a nie jest automatyczne. Usprawiedliwienie nie zwalnia ze stawiennictwa na przyszłość, tylko tłumaczy nieobecność konkretnego dnia. Jeśli w piśmie znajdziesz słowo, którego nie rozumiesz, poproś o objaśnienie, zanim odpowiesz.