Świadek, który może zniknąć: przesłuchanie przed rozprawą

Kto trafia na tę stronę i dlaczego świadek ma zniknąć

Najczęściej jest to oskarżony albo jego rodzina, która wie, że od zeznań konkretnego człowieka zależy cała sprawa, a ten człowiek za chwilę wyjedzie. Pracował we Włoszech sezonowo, wraca do Polski albo do innego kraju, jego kontrakt się kończy, a nikt nie wie, czy zgodzi się przyjechać na rozprawę za rok. Rodzina pyta, czy da się go przesłuchać wcześniej, tak by jego słowa trafiły do akt, zanim zniknie.

Inną sytuacją jest pokrzywdzony, który obawia się, że świadek zostanie zastraszony albo nakłoniony do zmiany zeznań. Boi się, że do rozprawy ktoś zdąży z nim porozmawiać, i pyta, czy istnieje sposób, by zabezpieczyć jego wypowiedź. Zdarza się też, że świadek jest ciężko chory albo bardzo stary i nikt nie ma pewności, czy dożyje rozprawy.

Są także pracownicy zagraniczni, kierowcy i turyści, którzy byli wyłącznymi obserwatorami zdarzenia i po powrocie do domu stają się trudno osiągalni. Obrońca widzi, że jeśli ich nie przesłucha teraz, to później zostanie z samymi nagraniami i dokumentami.

Wspólne jest przekonanie, że wyznaczenie przesłuchania wcześniej jest tylko narzędziem prokuratora. Tymczasem wniosek składa także obrona, a przesłuchanie odbywa się przed sędzią, z udziałem stron i ze skutkiem procesowym, który pozwala wykorzystać zeznania na rozprawie.

Zdarza się wreszcie, że o przesłuchaniu przed rozprawą myśli adwokat z Polski, który współpracuje z kancelarią włoską i chce wiedzieć, jak zabezpieczyć zeznania swojego klienta albo świadka mieszkającego w Polsce. Dla niego ważne jest, że wniosek składa się we Włoszech, według włoskich zasad, ale dokumenty uzasadniające pochodzą z Polski.

Decyzje, które trzeba podjąć, zanim świadek wyjedzie

Przesłuchanie przed rozprawą to narzędzie, które trzeba uruchomić w odpowiednim momencie. Każdy z wyborów ma swoją cenę.

Złożyć wniosek teraz czy poczekać. Wniosek składany wcześnie pozwala zabezpieczyć dowód, lecz ujawnia stronie przeciwnej, że obrona ocenia zeznania jako ważne. Czekanie ukrywa tę ocenę, ale ryzykuje, że świadek wyjedzie, zachoruje albo zmieni zdanie. Przy świadku, który ma wyjechać, zwykle nie ma czasu na rozważania.

Zadawać pytania samemu czy przez obrońcę. Przesłuchanie odbywa się z udziałem stron, a pytania zadaje obrońca. Oskarżony, który chce zadać pytanie samodzielnie, powinien uzgodnić to z obrońcą wcześniej, bo pytanie zadane niefortunnie nie da się cofnąć.

Wskazać tłumacza, jeśli świadek nie mówi po włosku. Zeznania składane przez tłumacza mają pełną wagę, ale jakość przekładu bywa różna. Obrońca powinien ustalić, kto tłumaczy i czy świadek rozumie tłumacza.

Zgłosić zastrzeżenia do wniosku strony przeciwnej. Gdy wniosek składa prokurator, obrona może zgłosić zastrzeżenia co do trybu, zakresu pytań i obecności stron. Zaniechanie może oznaczać, że zeznania zostaną złożone w warunkach niekorzystnych.

Wszystkie te wybory dotyczą czasu. Świadek, który dziś jest dostępny, jutro może być w drodze do innego kraju, a wniosek składany zbyt późno nie zdąży przed jego wyjazdem. Dlatego najlepiej ocenić z obrońcą od razu, czy dowód jest zagrożony, i przygotować dokumenty w tej samej chwili, w której pojawia się podejrzenie. Nawet jeśli ostatecznie wniosek nie zostanie złożony, ta ocena niczego nie kosztuje, a pozwala podjąć decyzję świadomie. Obrońca wskaże też, czy wniosek jest sensowny w świetle całej strategii.

Co przygotować, zanim przesłuchanie ruszy

• Dane świadka: imię, nazwisko, adres w Polsce lub w kraju pobytu, numer telefonu, adres poczty elektronicznej. Bez tego sąd nie zawiadomi go w terminie.
• Uzasadnienie, dlaczego dowód może zostać utracony: planowany wyjazd, bilet, zakończenie umowy o pracę, stan zdrowia, obawa przed naciskiem. Wniosek bez powodu nie zostanie uwzględniony.
• Zaświadczenia lub dokumenty potwierdzające powód: umowa kończąca się w określonym czasie, zaświadczenie lekarskie, korespondencja o wyjeździe.
• Listę pytań, które obrona chce zadać, w kolejności od najważniejszych. Pytania przygotuj tak, by dało się zadać je spokojnie, bez ryzyka sugerowania odpowiedzi.
• Dokumenty, które mają zostać okazane świadkowi: zdjęcia, nagrania, plany. Powinny być dostępne w wielu kopiach i w tłumaczeniu, jeśli jest potrzebne.
• Informacje o języku świadka i o tym, czy rozumie tłumacza. Jeżeli mówi dialektem albo językiem mniejszościowym, trzeba o tym uprzedzić.
• Własne notatki o tym, co świadek mógł zobaczyć, z kim rozmawiał i kiedy. Pomagają ułożyć pytania.
• Dane osoby, która będzie kontaktować się ze świadkiem w sprawach organizacyjnych: dojazd, nocleg, zwrot kosztów. Nie jest to osoba, która rozmawia z nim o sprawie.

Pamiętaj, że kontakt ze świadkiem w sprawie samej treści zeznań należy do obrońcy. Rodzina i oskarżony powinni ograniczyć się do spraw organizacyjnych.

Zbieraj dokumenty w kopii i opisuj je krótko. Jeśli któregoś brakuje, nie czekaj: wniosek można złożyć z tym, co jest, a resztę uzupełnić później, o ile organ na to pozwoli. Ważne, żeby uzasadnienie było konkretne i oparte na faktach, bo ogólnikowe obawy nie wystarczą.

Jak taka czynność wpływa na zwykłe życie

Przesłuchanie świadka przed rozprawą oznacza, że sprawa przyspiesza w pewnym punkcie, a to rzadko pozostaje bez znaczenia dla życia oskarżonego. Zeznania trafiają do akt na etapie, na którym wiele innych rzeczy jest jeszcze niewyjaśnionych, więc oskarżony musi liczyć się z tym, że jego sytuacja zostanie opisana wcześniej, niż się spodziewał.

Dla świadka oznacza to konieczność stawienia się w określonym dniu. Pracownik sezonowy musi wziąć dzień wolny, kierowca przerwać kurs, a turysta przełożyć powrót. Każde takie zdarzenie ma swój koszt, który ktoś musi pokryć, i dobrze, gdy obrońca ustali z góry, kto i w jakim zakresie.

Dla oskarżonego przesłuchanie bywa momentem napięcia. Siedzi na sali obok obrońcy, słyszy, jak ktoś opowiada o zdarzeniu, i nie może przerwać. Jeżeli zeznania są niekorzystne, trzeba umieć zachować spokój, a jeżeli korzystne, nie okazywać triumfu, bo każde z tych zachowań jest obserwowane.

Dla rodziny oznacza to oczekiwanie na wiadomość z sali. Przesłuchanie może trwać długo, a zawartość zeznań jest widoczna dopiero po sporządzeniu protokołu. Dlatego najlepiej, by rodzina była gotowa na rozmowę z obrońcą po zakończeniu, a nie próbowała zgadywać przebiegu czynności.

Warto też pamiętać o tym, że zeznania złożone w tym trybie zostają w aktach niezależnie od tego, jak sprawa się potoczy. Świadek, który zeznał przed sędzią, nie wróci do sprawy w tej samej roli, a jego słowa będą cytowane przez lata. Dla oskarżonego oznacza to, że ważne jest, aby pytania były przemyślane, a nie zadawane w pośpiechu. Rodzina powinna być na to przygotowana.

Pytania o przesłuchanie przed rozprawą i udział stron

• Czy w mojej sprawie są podstawy do przeprowadzenia przesłuchania przed rozprawą i jak je uzasadnić?
• Kto składa wniosek, do kogo i w jakim terminie? Czy mogę złożyć go jako obrona, a nie tylko czekać na prokuratora?
• Co się stanie z zeznaniami złożonymi w ten sposób na rozprawie i jaką mają wagę?
• Czy oskarżony może być obecny na przesłuchaniu i czy może zadawać pytania?
• Jak wygląda udział tłumacza i kto sprawdza jakość przekładu?
• Co zrobić, jeśli świadek odmówi stawienia się albo zmieni zdanie w trakcie przesłuchania?
• Czy mogę zgłosić zastrzeżenia do pytań zadawanych przez stronę przeciwną i jak wpisać je do protokołu?
• Jak przygotować świadka z Polski, który nigdy nie był w sądzie, tak, by nie czuł się zagubiony?
• Czy przesłuchanie może odbyć się zdalnie albo w Polsce, jeśli świadek nie może przyjechać?

Zadaj je, gdy tylko pojawi się podejrzenie, że świadek może zniknąć. Później nie będzie na to czasu, a wniosek bez uzasadnienia i dokumentów zwykle zostaje oddalony.

Dopisz pytania wynikające z własnej sytuacji: czy mogę wskazać dodatkowe pytania, które chcę zadać świadkowi, czy świadek może być przesłuchany w Polsce, czy do czynności zostanie dopuszczony oskarżony przebywający poza Włochami. Zapytaj, jak wygląda sytuacja, gdy świadek jest ciężko chory i nie może się stawić, oraz czy wtedy czynność odbywa się w miejscu jego pobytu. Zapisz odpowiedzi i przekaż je osobom, które mają pomóc w organizacji. Dzięki temu nikt nie będzie musiał zgadywać, co zostało ustalone.

Czego nie robić ze świadkiem

• Nie kontaktuj się ze świadkiem w sprawie treści zeznań. Rozmowa o tym, co ma powiedzieć, może zostać odczytana jako nakłanianie i obrócić się przeciwko tobie.
• Nie obiecuj świadkowi pieniędzy, pracy ani żadnych korzyści. Nawet zwrot kosztów podróży ustala się przez obrońcę i dokumentuje.
• Nie naciskaj, jeśli świadek się waha. Zeznania wymuszone są gorsze niż brak zeznań, bo sąd widzi niepewność.
• Nie przekazuj świadkowi materiałów ze sprawy, zdjęć ani nagrań, żeby „odświeżyć pamięć”. To może zostać uznane za wpływ na treść zeznań.
• Nie uzgadniaj z innymi świadkami wspólnej wersji. Rozbieżności i tak wyjdą, a uzgodnienia zostaną uznane za dowód nieuczciwości.
• Nie komentuj sprawy w mediach społecznościowych, zwłaszcza w sposób, który dotyczy świadków. Wpis może zostać odczytany jako groźba.
• Nie zwlekaj z wnioskiem, licząc, że świadek sam się pojawi. Okazja do zabezpieczenia dowodu nie wraca.
• Nie zakładaj, że zeznania złożone nieformalnie, na przykład w rozmowie z obrońcą, mają taką samą wagę. Pełną moc mają dopiero te złożone przed sędzią.

Wszystkie te zakazy służą wspólnemu celowi: zeznania mają być swobodne, bo tylko wtedy sąd je uwzględni.

Dobrze jest też uprzedzić rodzinę, że nie powinna ani odwiedzać świadka w domu, ani dzwonić do niego z pytaniami o treść zeznań. Nawet życzliwa rozmowa może zostać odczytana jako wywieranie wpływu, a świadek, który czuje presję, bywa mniej szczery. Wszelkie sprawy organizacyjne, takie jak dojazd czy nocleg, załatwia się przez obrońcę albo przez wyznaczoną osobę kontaktową.

Świadek w Polsce, sąd we Włoszech

Najczęstszy problem to dystans. Świadek mieszka w Polsce, sąd jest we Włoszech, a przesłuchanie wymaga jego obecności albo połączenia zdalnego. Trzeba ustalić, czy świadek przyjedzie sam, czy czynność zostanie wykonana w jego kraju, i czy koszty pokryje strona, która go wskazała.

Dokumenty niezbędne do wniosku, takie jak umowa o pracę, bilet, zaświadczenie lekarskie, są po polsku i trzeba je przetłumaczyć. Niedokładny przekład może zmienić sens uzasadnienia, więc tłumacz powinien znać terminologię i mieć dostęp do całych dokumentów. Zamów tłumaczenie od razu, bo od tego zależy termin wniosku.

Świadek składający zeznania w obcym języku ma prawo do tłumacza. Jakość przekładu wpływa na treść protokołu, więc obrońca powinien być przy tym obecny i zwracać uwagę na rozbieżności. Warto, żeby świadek wcześniej poznał układ sali i przebieg czynności, bo stres w obcym kraju potrafi zmienić sposób mówienia.

Konsulat nie organizuje przesłuchań ani nie zastępuje tłumacza, ale może wskazać urzędy i potwierdzić tożsamość. Gdy świadek jest w Polsce i nie może wyjechać, rozważa się przesłuchanie zdalne lub w Polsce, co wymaga współpracy organów Włoch i Polski oraz dodatkowego czasu.

Obrońca włoski i polski doradca powinni uzgodnić, kto kontaktuje się ze świadkiem w sprawach organizacyjnych i kto zbiera dokumenty. Brak takiego podziału prowadzi do tego, że świadek dostaje sprzeczne informacje i traci zaufanie.

Jak studio przygotowuje przesłuchanie przed rozprawą

Zlecenie przyjmujemy telefonicznie lub przez wiadomość na adres avvmassimoromano@gmail.com. Prosimy o dane świadka, o opis tego, co wie, i o powód, dla którego jego zeznania mogą zniknąć. Prosimy też o skany pism ze sprawy, bo od nich zależy, jak sformułować wniosek.

W rozmowie wstępnej pytamy, kiedy świadek wyjeżdża, czy jest dostępny teraz, i czy zgadza się złożyć zeznania. Ustalamy, w jakim języku będzie mówił i czy potrzebuje tłumacza. Wyjaśniamy, że kontakt w sprawie treści zeznań należy do nas, a rodzina i oskarżony zajmują się tylko sprawami organizacyjnymi.

Wniosek przygotowujemy po włosku, a jego treść uzgadniamy z tobą w języku, który jest dla ciebie wygodny. Pełnomocnictwo przekazujemy w formie elektronicznej. Dokumenty z Polski przyjmujemy w oryginale i zlecamy ich przekład, informując, co zostało przetłumaczone.

Siedziby w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pozwalają dotrzeć do sądów w różnych częściach kraju. Przy sprawach, w których świadek jest w Polsce, współpracujemy z doradcą, który kontaktuje się z nim w sprawach organizacyjnych i dba o to, by dotarł na czas.

O każdym terminie i decyzji informujemy od razu. Nie obiecujemy rezultatu, ale dbamy o to, żeby dowód, który może zniknąć, został zabezpieczony w sposób, który sąd uzna za wiarygodny.

Jeżeli świadek mieszka w Polsce i nie zna włoskiego, ustalamy zawczasu, w jakim języku będzie składał zeznania i kto go przygotuje do czynności. Przygotowanie polega na wyjaśnieniu przebiegu, nie na podpowiadaniu odpowiedzi.

Słowa o dowodzie zabezpieczanym przed rozprawą

• incidente probatorio: przesłuchanie i inne czynności dowodowe przeprowadzone przed rozprawą, przed sędzią i z udziałem stron, gdy istnieje ryzyko utraty dowodu.
• giudice per le indagini preliminari: sędzia, przed którym odbywa się czynność na etapie postępowania przygotowawczego.
• pubblico ministero: prokurator, który może złożyć wniosek o przesłuchanie przed rozprawą, tak samo jak obrona.
• testimone: świadek. Jego zeznania złożone w trybie przed rozprawą mają pełną wartość procesową.
• contraddittorio: zasada kontradyktoryjności, czyli prawo stron do udziału w czynności i zadawania pytań.
• verbale: protokół z przesłuchania. Jego treść stanowi materiał dowodowy, więc warto go przeczytać uważnie.
• interprete: tłumacz ustny, który przekłada pytania i odpowiedzi.
• utilizzabilità: możliwość wykorzystania zeznań w dalszym postępowaniu, na rozprawie.

Jeżeli na piśmie znajdziesz wyrażenie, którego tu nie ma, prześlij skan razem z całym dokumentem. Znaczenie wielu terminów zależy od etapu postępowania, na którym zostały użyte.

W aktach spotkasz też wyrażenia opisujące przebieg: assunzione della prova to przeprowadzenie dowodu, esame to przesłuchanie świadka przez stronę, która go wskazała, a controesame to przesłuchanie przez stronę przeciwną. Rozróżnienie jest ważne, bo po stronie obrony to właśnie pytania zadawane przez przeciwnika mogą ujawnić niespójności. Zwróć uwagę na wzmianki o pericolo di dispersione della prova, czyli ryzyku utraty dowodu, bo to jest podstawa wniosku. Jeśli we wniosku prokuratora widzisz uzasadnienie, które nie odpowiada rzeczywistości, obrona może zgłosić zastrzeżenia do trybu.