Gdy dowód zniknie, zanim sprawa trafi na rozprawę

Kto potrzebuje utrwalić dowód, zanim zniknie

Najczęściej jest to ktoś, kto wie, że świadek zaraz wyjedzie. Pracownik sezonowy zeznający w sporze o wypadek wraca do Polski albo jedzie dalej, do innego kraju, a nikt nie wie, czy za rok da się go jeszcze znaleźć. Obrońca widzi, że jego zeznanie jest ważne, a rozprawa odbędzie się dopiero za długi czas. Ta sytuacja bywa początkiem rozmowy o utrwaleniu dowodu przed rozprawą.

Inny przypadek to właściciel lokalu lub firmy, który ma nagranie z kamery. System zapisuje obraz na dysku i po pewnym czasie nadpisuje najstarsze pliki. Kto zgłosi się do prawnika po zdarzeniu, ale zbyt późno, może odkryć, że to, co miało pokazać przebieg sytuacji, już nie istnieje. W takiej sytuacji liczą się godziny, nie tygodnie.

Jeszcze inny przypadek stanowi kierowca, którego pojazd uczestniczył w wypadku. Auto stoi na lawecie albo na parkingu, warsztat czeka na zgodę na naprawę, ubezpieczyciel naciska na wycenę, a od stanu pojazdu zależy, kto zawinił. Jeśli naprawa zatrze ślady, nikt już nie sprawdzi, czy hamulce działały, czy zawiodło coś innego. Wszystkie te osoby łączy wspólny problem: dowód ma wartość teraz, a za jakiś czas może zniknąć na zawsze.

Co dzieje się w codziennym życiu, gdy dowód ginie albo zostaje zatarty

Dla przedsiębiorcy, który polega na pojeździe, oczekiwanie na rozstrzygnięcie w sprawie dowodu bywa kosztowne. Samochód ciężarowy zatrzymany do oględzin to dni bez pracy, bez frachtu i bez przychodu, a za chwilę terminy dostaw i klienci, którzy szukają innego przewoźnika. Naprawa bez zgody na oględziny może natomiast zniszczyć dowód, więc kierowca staje przed trudną decyzją: stracić przychód teraz czy ryzykować stratę w sprawie później.

Świadkowie to osobny temat. Ktoś, kto widział zdarzenie, ma życie, rodzinę i pracę, a stawiennictwo przed włoskim sądem wymaga czasu. Z perspektywy świadka im szybciej złoży zeznanie i wróci do swoich spraw, tym lepiej, bo nie musi wracać po latach. Z perspektywy sprawy zeznanie złożone wcześnie jest dokładniejsze, bo pamięć jest świeża. Praktyczny skutek utrwalenia dowodu jest więc taki, że ludzie wcześniej wracają do swoich zajęć.

Dla strony pokrzywdzonej lub oskarżonej ważne są także koszty. Biegły, tłumacz, podróż i odroczenie rozprawy kosztują pieniądze, a utrata dowodu bywa kosztem największym, bo zamyka drogę do wykazania własnej wersji. Rodzina, pracodawca i ubezpieczyciel zwykle chcą wiedzieć, na czym stoją, a zabezpieczony dowód daje wszystkim stabilniejszy grunt do rozmowy niż domysły oparte na pamięci.

Wnioskować od razu czy czekać: bieżące decyzje

Ten, kto dostrzega ryzyko utraty dowodu, ma w praktyce do wyboru kilka ścieżek, a każda ma swoją cenę. Nie ma tu uniwersalnej reguły dla wszystkich spraw; ważne jest, aby wybierać świadomie i zapisać, dlaczego tak, a nie inaczej.

• Złożyć wniosek niezwłocznie. Zaleta: dowód zostaje utrwalony z udziałem stron, więc ma pełną wartość na rozprawie. Cena: strategia obrony zostaje ujawniona wcześniej, a prokuratura i strona przeciwna dowiadują się, na czym obrońcy zależy.
• Poczekać na rozwój sprawy. Zaleta: obrona nie odsłania kart i może wybrać moment. Cena: dowód może zniknąć, a po jego utracie nikt nie odtworzy tego, co było. Taka decyzja jest sensowna tylko wtedy, gdy ryzyko utraty jest naprawdę małe.
• Poprosić o rozszerzenie zakresu. Jeśli czynność ma się odbyć, można zadbać, aby obejmowała od razu kilka zagadnień i kilka osób. Cena: dłuższe przygotowanie i większy koszt biegłego.
• Zapewnić obecność własnego eksperta. Dowód utrwalony bez specjalisty strony bywa trudny do zakwestionowania. Cena: honorarium i konieczność znalezienia osoby w krótkim czasie.

Zasada praktyczna jest taka: im bardziej nietrwały dowód i im większe jego znaczenie, tym mocniej przemawia za szybkim wnioskiem. Nie warto zostawiać tej decyzji na później tylko dlatego, że sprawa wydaje się jeszcze odległa, bo odległość sprawy nie chroni dowodu przed nadpisaniem czy naprawą.

Co zebrać, zanim dowód zniknie: lista do wniosku

Wniosek o utrwalenie dowodu jest tym lepszy, im konkretniej opisuje, co grozi i dlaczego. Sędzia nie zajmie się czymś, czego nie umie sobie wyobrazić, więc zebrane z góry materiały przyspieszają decyzję.

• Dane świadka – imię, nazwisko, ostatni znany adres, telefon, oraz informacja, dokąd i na jak długo wyjeżdża. Bez tego sąd nie ocenia, czy zagrożenie jest rzeczywiste.
• Dowód, że świadek się przeprowadza lub choruje – umowa o pracę za granicą, bilet, zaświadczenie lekarskie. Chodzi o wykazanie ryzyka, nie o samo twierdzenie.
• Dane o nagraniu – kto jest właścicielem systemu, jaki jest okres nadpisywania, gdzie znajduje się urządzenie. Dobrze mieć zdjęcia sprzętu i jego ustawień.
• Zdjęcia i filmy pojazdu lub miejsca – wykonane od razu, z kilku stron, z widocznym tłem, które pozwala rozpoznać lokalizację. Nie zastępują oględzin, ale dokumentują stan wyjściowy.
• Dokumenty pojazdu – dowód rejestracyjny, polisa, protokół z miejsca zdarzenia, zlecenie warsztatu. Wykazują, kto ma prawo wydać zgodę na dostęp.
• Numer sprawy i pisma, które już przyszły – nawet pismo, którego treść wydaje się zbędna, wskazuje organ i etap.

Zebranie tych rzeczy nie wymaga wiedzy prawniczej, wymaga szybkości. Zdjęcie telefonem wykonane dzisiaj jest wartościowsze niż najlepszy opis sporządzony za miesiąc, a kopia pliku przesłana mailem do obrońcy chroni przed jego zagubieniem. Wszystko, co się zbiera, należy zachować w oryginalnej postaci, bez przycinania, filtrów i przerabiania, bo zmieniony plik traci wiarygodność.

Pytania do obrońcy o utrwalenie dowodu przed rozprawą

Poniższe pytania dotyczą sedna sprawy, a nie formalności. Dobrze zadać je jeszcze zanim zapadnie decyzja o złożeniu wniosku.

1. Czy w tej sprawie ryzyko utraty dowodu jest na tyle poważne, że uzasadnia wniosek, i jak to wykazać?
2. Kto może złożyć wniosek, jeśli obrońcą jest ktoś, kto został ustanowiony dopiero niedawno?
3. Co się stanie, jeśli wniosek zostanie oddalony i dowód zniknie przed rozprawą?
4. Czy utrwalony dowód można później kwestionować, a jeśli tak, to na jakich podstawach?
5. Czy mogę być obecny przy czynności, czy wystarczy obecność obrońcy, i jak organizuje się to z Polski?
6. Kto ponosi koszt biegłego, tłumacza i ewentualnej podróży świadka?
7. Czy zabezpieczając dowód, ujawniam prokuraturze coś, czego nie wiedziała?
8. Jak postąpić z nagraniem z kamery, które jeszcze mam, zanim zapisze się nowe?
9. Co z dowodem, jeśli świadek jest małoletni albo należy do osób szczególnie chronionych?

Nie wszystkie pytania będą miały zastosowanie w każdej sprawie, ale warto je przejrzeć przed rozmową, bo część z nich wskazuje decyzje, które trzeba podjąć od razu. Szczególnie dotyczy to pytań o ujawnienie strategii i o obecność własnego eksperta. Odpowiedzi obrońcy warto zapisać, ponieważ przy utrwalaniu dowodu liczy się dokładne trzymanie się ustaleń.

Świadek w Polsce, zapis we Włoszech: gdy dowód leży w Polsce i we Włoszech

W sprawach, w których uczestniczą Polacy we Włoszech, dowód rzadko leży w tym samym miejscu. Świadek mieszka w Polsce, nagranie jest na serwerze w innym kraju, pojazd stoi na polskim parkingu albo został już przewieziony do kraju. Utrwalenie dowodu wymaga wtedy dodatkowej organizacji: ktoś musi zadbać o to, aby czynność była możliwa i aby jej wynik miał wartość w sądzie, który będzie ją oceniał.

Dokumenty sporządzone w Polsce potrzebują tłumaczenia, a niekiedy także formalnego potwierdzenia pochodzenia, aby sąd we Włoszech przyjął je bez zastrzeżeń. Zaświadczenie, że świadek wyjeżdża, powinno być zrozumiałe dla włoskiego sędziego, a nie tylko dla polskiego urzędnika. Poczta między krajami zajmuje czas, który w tej sprawie bywa najdroższy, dlatego wiele rzeczy wysyła się mailem, a oryginały dosyła się później.

Gdy świadek ma być przesłuchany, trzeba ustalić, czy stawi się we Włoszech, czy zostanie przesłuchany w sposób, który pozwoli mu pozostać w Polsce, oraz czy obecny będzie tłumacz. Godzina rozmowy, różnica kalendarza i dostępność łączy mają znaczenie praktyczne. Obrońca włoski i polski adwokat współpracujący z klientem powinni uzgodnić zakres czynności, aby nie dublować wniosków. Konsulat nie zastępuje sądu, ale może pomóc w sprawach urzędowych, takich jak wydanie dokumentu potrzebnego świadkowi do przejazdu.

Jak studio przygotowuje wniosek o utrwalenie dowodu

Praca zaczyna się od rozmowy, podczas której ustalamy, co konkretnie zagraża i w jakim czasie. Prosimy o krótki opis sytuacji, dane osób oraz o wszystkie dokumenty, jakie Państwo mają, w formie skanów lub zdjęć przesłanych mailem. Jeśli sprawa jest pilna, kontakt telefoniczny jest możliwy także poza godzinami biurowymi, bo tempo działania często przesądza o tym, czy dowód uda się zachować.

Na tej podstawie przygotowujemy projekt wniosku, który omawiamy z klientem przed złożeniem. Wniosek zawiera opis zagrożenia, wskazanie dowodu, osób, które powinny wziąć udział, oraz propozycję sposobu przeprowadzenia czynności. Jeśli potrzebny jest biegły strony, pomagamy w znalezieniu odpowiedniej osoby i uzgadniamy z nią zakres pracy zawczasu. Język rozmowy ustala się na początku, a tłumacz uczestniczy w czynnościach, gdy jest to potrzebne.

Biura studia w Rzymie, Mediolanie i Neapolu pozwalają dobrać obrońcę do miejsca, w którym dowód ma być utrwalony, bez zbędnych podróży. Gdy część dowodów znajduje się w Polsce, współpracujemy z korespondentem w tym kraju. Po złożeniu wniosku informujemy klienta o jego losie i o terminie czynności. Nie obiecujemy, że sąd uwzględni wniosek, ani że dowód potwierdzi którąkolwiek wersję; opisujemy, co można zrobić i ile to kosztuje.

Czego unikać, żeby dowód nie został zniszczony ani podważony

• Nie naprawiać pojazdu przed oględzinami. Nawet drobna naprawa zatrze ślady, a później nikt nie wykaże, w jakim stanie samochód był w chwili zdarzenia. Przed decyzją o zleceniu warsztatowi trzeba zapytać obrońcę.
• Nie kasować nagrań i wiadomości, nawet jeśli wydają się niekorzystne. Usunięcie dowodu bywa odczytane jako próba jego ukrycia, a ślad usunięcia też da się wykryć.
• Nie rozmawiać ze świadkiem o tym, co ma zeznać. Taka rozmowa, nawet w dobrej wierze, może zostać uznana za wpływanie na jego relację i podważyć wiarygodność zeznania.
• Nie przerabiać nagrania ani nie przekazywać go w kawałkach. Dowód liczy się w całości i w oryginale; skopiowany fragment ma mniejszą wartość.
• Nie publikować zdjęć ani nagrań w mediach społecznościowych. Publikacja ujawnia dowód i może wpłynąć na pamięć osób, które mają zeznawać.
• Nie zwlekać z informacją dla obrońcy. Każdy dzień zwłoki to ryzyko, że system nadpisze plik albo świadek zniknie z zasięgu.

Wspólnym mianownikiem tych rad jest ostrożność wobec własnych odruchów. Chęć uporządkowania sytuacji, naprawy szkody czy przekonania świadka do swojej wersji jest zrozumiała, lecz w tej fazie sprawy działa przeciw osobie, która jej ulega. Każda czynność dotycząca dowodu powinna być uzgodniona z obrońcą i, jeśli to możliwe, udokumentowana zdjęciem lub notatką z datą.

Terminy z akt o dowodach, które nie czekają na rozprawę

Włoskie pisma o utrwalaniu dowodu stosują kilka pojęć, które warto znać, zanim dostanie się pismo do ręki.

• incidente probatorio – postępowanie, w którym dowód zostaje utrwalony przed rozprawą, z udziałem stron. To nazwa całej procedury, o której mowa na tej stronie.
• contraddittorio – kontradyktoryjność, czyli możliwość uczestniczenia stron i zadawania pytań. Dzięki niej utrwalony dowód zachowuje pełną wartość.
• perizia – opinia biegłego powołanego przez sąd. Czasem to właśnie ją utrwala się wcześniej, gdy badany przedmiot mógłby ulec zmianie.
• consulente di parte – konsultant lub ekspert strony. Pomaga obrońcy ocenić pracę biegłego i zadawać pytania.
• sopralluogo – oględziny miejsca. Dotyczą miejsca zdarzenia, które może się zmienić lub zostać zatarte.
• esperimento giudiziale – eksperyment procesowy, czyli odtworzenie okoliczności w celu sprawdzenia, czy zdarzenie mogło przebiec tak, jak twierdzi się w sprawie.
• persona offesa – osoba pokrzywdzona. Ma prawo uczestniczyć w utrwalaniu dowodu i zgłaszać swoje uwagi.
• udienza – posiedzenie, na którym rozpatruje się wniosek i, jeśli zostanie uwzględniony, przeprowadza czynność.

Jeśli w piśmie pojawi się któreś z tych słów, warto zwrócić uwagę na datę posiedzenia, bo wyznaczono ją po to, by strony mogły się przygotować. Nieobecność obrońcy albo brak własnego eksperta nie zawsze wstrzymuje czynność, a to, co zostało utrwalone, będzie potem czytane na rozprawie tak, jakby powstało w trakcie samego procesu.