Ekstradimi midis Italisë dhe Shqipërisë: si funksionon

Kush kërkon këtë faqe kur dëgjon fjalën ekstradim

E kërkon familjari në Itali që sapo ka mësuar se i afërmi i tij u arrestua në Shqipëri me kërkesë të autoriteteve italiane, ose anasjelltas, se u ndalua në Itali sepse Shqipëria kërkon ta marrë. Nuk e di nëse ky është urdhri i arrestimit evropian që ka dëgjuar në lajme, dhe pyet nëse brenda ditës do ta dërgojnë në vendin tjetër. Përgjigjja është se midis Italisë dhe Shqipërisë procedura është ndryshe, më e gjatë, dhe kalon nga gjykata.

E kërkon edhe shtetasi shqiptar që jeton prej vitesh në Itali, ka marrë njoftim se Shqipëria e kërkon për dënim ose procedim të vjetër, dhe e ndjen tokën që i ikën nën këmbë: punë, shtëpi, fëmijë, gjithçka në rrezik. Nuk di nëse mund të kundërshtojë, nëse shtetësia e mbron, ose nëse ka të drejtë të qëndrojë i lirë gjatë procedurës.

E kërkon, në fund, njeriu me shtetësi të përbërë, që e di se kjo e vendos në situatë të veçantë, por nuk e di se si. Ose nëna në Tiranë, në Shkodër, në Vlorë, që nuk di nëse djali i saj është ende në Itali apo në rrugë për në Shqipëri. Këtu duhet kuptuar që ekstradimi nuk është transport: është procedurë gjyqësore me hapa, afate dhe vendim përfundimtar që nuk merret nga policia.

Çfarë i ndodh jetës kur kërkohet ekstradimi

Ekstradimi e ndan jetën në çast, dhe nga ky moment gjithçka merr kuptim tjetër. Në ditën e arrestimit, njeriu humbet vendin e punës pa pasur kohë të njoftojë punëdhënësin, qiraja mbetet e papaguar dhe fëmijët mësojnë nga të tjerët se prindi nuk është më në shtëpi. Dokumentet e udhëtimit merren, dhe nëse më pas lirohet në pritje të vendimit, mund të ketë detyrime si prezantimi periodik ose ndalimi i largimit nga qyteti.

Familja përjeton pasiguri që zgjat muaj, sepse procedura nuk ka kohë të shkurtër. Gruaja duhet të kujdeset për fëmijët, për qiranë, për llogaritë, dhe shpesh edhe për përkthimet e dokumenteve. Dërgesat në Shqipëri ndërpriten dhe prindërit që varen nga to e ndiejnë menjëherë. Shkolla e fëmijëve dhe mjeku i familjes duhen njoftuar me kujdes, sepse fëmijët pyesin dhe fjala e gabuar bie rëndë mbi ta.

Për lejen e qëndrimit, arrestimi i të huajit hap pyetje: a do të ruhet leja gjatë procedurës, çfarë ndodh nëse skadon, si do të provohet vazhdimësia e jetës në Itali. Për shtetasin që jeton në Shqipëri dhe kërkohet nga Italia, pasojat janë ndryshe: ndalimi, burgu atje, dhe vështirësia për të ndjekur gjyq në vend tjetër. Në secilin rast, lidhjet familjare, puna dhe vendbanimi bëhen prova që mbrojtësi duhet t'i mbledhë që në ditët e fillimit, jo kur është vonë.

Vendimet që duhen marrë kur dikush është ndaluar për ekstradim

Në çastin kur njeriu ndodhet i ndaluar, ka disa zgjedhje reale, dhe secila ka çmimin e vet.

Pëlqimi për dorëzim ose kundërshtimi. Dorëzimi me pëlqim e shkurton procedurën shumë: njeriu kalon në vendin tjetër pa pritur gjyqin e ekstradimit. Çmimi është se heq dorë nga mundësia të kundërshtojë dorëzimin, nga mbrojtja që ofron shtetësia dhe nga shqyrtimi i shkaqeve që e ndalojnë atë. Kundërshtimi e zgjat procedurën dhe mund ta mbajë njeriun në arrest për kohë më të gjatë, por e detyron gjykatën të shqyrtojë çdo shkak që e ndalon dorëzimin.

Shtetësia dhe vendbanimi. Shqipëria mund të refuzojë dorëzimin e shtetasve të vet, dhe në atë rast gjykon ajo vetë. Kjo hap rrugë të vlefshme për shtetasin shqiptar, por me çmim: gjyqi do të bëhet në Shqipëri, ku familja mund të mos jetë. Duhet vlerësuar nëse ky gjyq është realisht më i mirë se alternativa.

Mbrojtës në Itali, në Shqipëri, ose në secilin vend. Procedura zhvillohet në vendin ku njeriu është ndaluar, por dosja vjen nga vendi tjetër. Mbrojtja vetëm në vendin ku ndodhet njeriu është e pamjaftueshme, sepse dorëzimi ndodh me kalim nga sistemi në tjetrin. Kosto më të mëdha, por më pak boshllëqe. Vendimi duhet marrë shpejt, por jo përpara se të keni lexuar dokumentet.

Çfarë të mbledhësh kur kërkesa për ekstradim nis

Procedura e ekstradimit peshon mbi dokumente nga shtete të ndryshme, dhe secila fletë ndihmon të shihet nëse kërkesa është e rregullt dhe nëse ka shkaqe që e ndalojnë dorëzimin. Mblidhni sa më shumë nga këto, edhe pjesërisht.

• Njoftimi i arrestimit ose i ndalimit, me datën, orën dhe zyrën që e ka bërë; nga ai moment numërohen afatet.
• Kopja e kërkesës së shtetit tjetër dhe e çdo vendimi të vendit që e bën kërkesën: dënimi ose akuza për të cilën kërkohet njeriu.
• Dokumentet e identitetit dhe të shtetësisë, të gjitha: pasaportë, letërnjoftim, çertifikatë e shtetësisë; nëse ka shtetësi të përbërë, secila prej tyre.
• Prova të vendbanimit në Itali: kontratë banese, leje qëndrimi, regjistrim në komunë.
• Dëshmi për punën dhe familjen: kontratë pune, fletë pagese, çertifikata martese e lindjeje.
• Dokumente nga Shqipëria për çështjen nga e cila vjen kërkesa: vendimi i gjykatës, njoftimet e marra, korrespondenca.
• Raporte shëndetësore nëse njeriu ka sëmundje që kërkon trajtim të vazhdueshëm.
• Emrat dhe kontaktet e familjarëve që mund të sigurojnë dokumente në Shqipëri.
• Çdo letër të marrë më herët nga autoritetet e vendit tjetër, edhe nëse ju është dukur e parëndësishme: thirrje, njoftim gjykate, vërtetim vendbanimi.
• Shënim me dorë për lëvizjet tuaja: kur keni udhëtuar në Shqipëri, kur jeni kthyer, ku keni banuar. Ndihmon të provohet se çfarë dini dhe çfarë nuk dini nga procedura atje.

Pyetjet që nuk vijnë në mendje kur dëgjon fjalën ekstradim

• Cilët janë saktësisht dokumentet që kërkon shteti kërkues, dhe a janë të rregullta dhe të përkthyera?
• A mund të qëndroj i lirë gjatë procedurës, dhe me çfarë kushtesh?
• Nëse jam shtetas shqiptar, çfarë pasojash ka kjo për procedurën dhe për gjyqin përfundimtar?
• A ka shkaqe që e ndalojnë dorëzimin në rastin tim, dhe si provohen?
• Çfarë humb saktësisht nëse jap pëlqimin për dorëzim, dhe a mund ta tërheq?
• Kush merr vendimin përfundimtar dhe a mund të ankimohet ky vendim?
• Nëse dorëzohem, çfarë kushtesh arrestimi më pret dhe kush më mbron atje?
• Çfarë ndodh me lejen time të qëndrimit dhe me familjen në Itali gjatë procedurës?
• Si koordinohen mbrojtësit në secilin vend dhe kush është personi i kontaktit?
• Nëse kërkesa vjen nga Shqipëria për dënim të dhënë në mungesë, a ka rëndësi kjo për vendimin e gjykatës italiane?
• A mund të kërkohet që gjyqi të bëhet në Itali në vend që të dorëzohem, dhe çfarë duhet për këtë?
• Çfarë ndodh me sendet e mia personale, me llogarinë bankare dhe me kontratat e mia në Itali nëse dorëzohem?
• Sa shpejt duhet të vendosim për pëlqimin, dhe çfarë informacioni më duhet përpara se ta bëj këtë zgjedhje?
• Në qoftë se mbahem në burg gjatë procedurës, çfarë të drejtash kam për vizita, telefonata dhe takime me mbrojtësin?

Kur procedura kalon nga shteti në tjetrin

Ekstradimi është nga natyra procedurë midis shteteve, dhe pjesa më e vështirë është ajo që ndodh midis tyre. Kërkesa nis nga shteti kërkues dhe udhëton nëpërmjet kanaleve diplomatike e ministrore, jo me postë të zakonshme. Dokumentet duhet të vijnë të përkthyera në gjuhën e shtetit të kërkuar dhe të vërtetuara, dhe mungesa ose gabimi në përkthim mund ta ngadalësojë gjithçka ose t'i japë mbrojtjes argument.

Koordinimi midis mbrojtësve është thelbi. Mbrojtësi në Itali nuk mund të provojë vetë se çfarë ndodh në burgjet shqiptare ose çfarë parashikon gjyqi atje; ka nevojë për kolegë që njohin sistemin shqiptar, që mund të marrin dokumente, të takojnë familjen dhe të raportojnë. Anasjelltas, mbrojtësi shqiptar ka nevojë të dijë cilat janë afatet e procedurës italiane, kur ka seancë, çfarë është vendosur.

Familja nuk duhet të presë që gjithçka të zgjidhet nga distanca. Konsullata ndihmon me njoftimin e familjes dhe me dokumente, por nuk bën mbrojtje. Telefonatat me të arrestuarin kanë orare të ngushta; ora në Itali dhe në Shqipëri përkon, prandaj lidhja është e mundur gjatë ditës së punës. Udhëtimi i familjes drejt vendit ku mbahet i arrestuari kërkon kosto e kohë që duhen planifikuar, dhe ndonjëherë duhet vendosur nëse vizita ia vlen apo nëse vlen më shumë të dërgohet mbrojtësi. Nëse i arrestuari mbahet në vend ku familja nuk njeh askënd, rrugët e gjetjes së takimit të sigurt kalojnë nga konsullata dhe nga kolegu vendas.

Si e merr përsipër studioli dosjen e ekstradimit

Në rastet e ekstradimit koha ka rëndësi të veçantë, prandaj kontakti fillestar duhet bërë sa më shpejt. Shkruani në avvmassimoromano@gmail.com ose telefononi numrin e faqes, dhe thoni: kush është i ndaluar, ku, kush e ka bërë kërkesën dhe çfarë letre keni. Fotografoni gjithçka që keni, edhe nëse është e paplotë.

Në bisedën fillestare shpjegojmë në cilën fazë ndodhet procedura, çfarë afatesh vrapojnë dhe çfarë mund të bëhet menjëherë. Pyesim për shtetësinë, për vendbanimin dhe për familjen, sepse nga to varen zgjedhjet kryesore. Nuk premtojmë rezultat dhe nuk themi se dorëzimi mund të shmanget; themi çfarë shkaqesh kontrollojmë dhe çfarë rreziqesh ka çdo rrugë.

Studioli ka zyra në Romë, në Milano dhe në Napoli, por në raste urgjente mund të punohet nga larg dhe, kur i arrestuari është në qytet tjetër, organizojmë takimin në vendin ku ndodhet. Kur vendi tjetër përfshihet, bashkëpunojmë me kolegë shqiptarë dhe me përkthyes zyrtarë. Ju mbajmë të informuar pas çdo akti, me fjalë që i kuptoni, dhe ju themi çfarë duhet të mbledhë familja. Kur kërkohet përkthim i aktit të ekstradimit, e porosisim te përkthyes i pranuar nga gjykata, që përkthimi të mos përmbajë gabime që e lënë dosjen pa vlerë. Çdo thirrje të rëndësishme e konfirmojmë me shkrim, që të mbetet gjurmë e asaj që është thënë.

Çfarë nuk duhet bërë kur ekziston kërkesa për ekstradim

• Mos jepni pëlqim për dorëzim pa e kuptuar çfarë humbet. Pëlqimi shkurton procedurën, por mbyll shumë rrugë dhe është e vështirë të tërhiqet.
• Mos ikni dhe mos kaloni kufirin. Largimi e përkeqëson pozitën dhe mund të sjellë masa më të rënda se ato që ishin parashikuar.
• Mos shkoni vullnetarisht në vendin tjetër pa këshill. Kjo mund të jetë heqje dorë nga mbrojtja që keni në vendin ku ndodheni.
• Mos prisni që shtetësia t'ju mbrojë automatikisht. Ajo hap rrugë, por duhet provuar dhe nuk e ndalon procedurën vetvetiu.
• Mos paguani ndërmjetës që premtojnë të pezullojnë kërkesën. Kërkesa nuk fshihet nga miqtë; shumat humbasin.
• Mos flisni me policinë ose me zyrtarë pa mbrojtës. Çfarë thuhet shkruhet dhe mund të përdoret në secilin shtet.
• Mos shkruani për çështjen në rrjete ose në grupe familjare. Mesazhet mund të përdoren dhe detajet e gabuara krijojnë panik.
• Mos i shkatërroni dokumentet. Letrat nga Shqipëria dhe nga Italia mund të provojnë shkaqe që ndalojnë dorëzimin.
• Mos përdorni dokumente të tjera ose emër tjetër për të kaluar kufirin. Kjo shton akuza të reja dhe e lë pa besim çdo kërkesë të mëvonshme për lirim.
• Mos bisedoni për çështjen me bashkëqeliarët. Fjalët mund të përsëriten dhe të përdoren kundër jush.

Fjalët që do të gjeni në letrat e ekstradimit

Letrat e kësaj procedure përziejnë terma të shtetit kërkues dhe të atij të kërkuar. Këto janë ato që do t'i hasni më shpesh, me kuptimin e tyre të thjeshtë.

• Ekstradimi. Dorëzimi i personit nga shteti në tjetrin për ta gjykuar ose për të vuajtur dënimin; kalon nga gjykata dhe nga vendimi i fundit i autoritetit politik.
• Urdhri evropian i arrestimit. Instrument i shpejtë që zbatohet vetëm midis shteteve anëtare të Bashkimit Evropian; midis Italisë dhe Shqipërisë nuk zbatohet.
• Dorëzimi me pëlqim. Rasti kur personi pranon të shkojë në shtetin tjetër pa pritur gjyqin e ekstradimit.
• Shkaqet që e ndalojnë dorëzimin. Rrethanat për të cilat gjykata duhet ta refuzojë kërkesën, për shembull kur dorëzimi do të dëmtonte të drejta të rëndësishme të personit ose kur vepra nuk njihet në vendin e kërkuar.
• Shteti kërkues dhe shteti i kërkuar. Shteti kërkues është ai që e kërkon personin; shteti i kërkuar është ai ku ndodhet personi.
• Shtetasit e vet. Shqipëria mund të refuzojë dorëzimin e shtetasve të vet; në atë rast zbatohet parimi sipas të cilit gjykon ajo vetë.
• Vendimi i fundit. Në procedurën e ekstradimit, pas gjykatës vendos edhe ministria kompetente; vendimi i saj përcakton nëse dorëzimi bëhet realisht.
• Dorëzimi i dënuarve. Kërkesa mund të vijë për gjykim të ardhshëm ose për vuajtjen e dënimit të dhënë; dokumentet ndryshojnë në secilin rast.