Dëbimi i shtetasit shqiptar nga Italia pas një dënimi

Çfarë ndryshon në shtëpi kur dëbimi hyn në çështje

Fjala «dëbim» hyn në shtëpi si e ftohtë. Familja dëgjon se personi mund të largohet nga Italia dhe menjëherë mendon për çdo gjë që do të humbasë: punën, qiranë, shkollën e fëmijëve, shoqërinë, jetën e ndërtuar. Bashkëshortja pyet se si do të mbajë shtëpinë me rrogë. Fëmijët që kanë lindur ose janë rritur këtu pyesin nëse do të ndahen. Prindërit në Shqipëri pyesin nëse do ta presin djalin e kthyer me dorë të zbrazët.

Në praktikë, dëbimi nuk është gjë e vetme. Ka masa të ndryshme me kushte, autoritete dhe mjete ankimi të ndryshme, dhe familja shpesh i përzien. Njëra është masë sigurie pas dënimit mbi prag. Tjetra është sanksion zëvendësues për dënim të shkurtër. Tjetër është mënyrë për të vuajtur pjesën e mbetur të dënimit jashtë Italisë. Secila ndikon ndryshe te ajo që mund të bëhet, dhe ngatërrimi çon në vendime të gabuara, p.sh. pranimin e mase pa e ditur se mund të kundërshtohej.

Edhe jeta e përditshme gjatë procedurës ndryshon. Personi që e di se rrezikon dëbim fillon të vendosë me pasiguri: nuk riparon shtëpinë, nuk blen makinë, nuk regjistron fëmijët në aktivitete të reja. Disa e fshehin nga familja. Të tjerë ankohen çdo ditë. Të gjithë ndjejnë se koha po rrjedh, por nuk dinë deri kur. Kjo faqe nuk e heq këtë pasiguri, por ndihmon ta ngushtojë: kur dihet cila masë është në lojë dhe çfarë afati rrjedh, pritja bëhet më e menaxhueshme.

Kush e pyet veten nëse do të dëbohet dhe pse përgjigjet ndryshojnë

Rasti më i shpeshtë është i personit që ka jetuar vite në Itali, ka leje qëndrimi, punë dhe familje, dhe që është dënuar për vepër. Ai pyet nëse dënimi sjell dëbim automatikisht. Përgjigjja varet nga lloji i veprës, nga lartësia e dënimit, nga lidhjet me familjen dhe nga masa e vendosur. Disa dënime nuk sjellin dëbim fare; të tjera e bëjnë të mundshëm; disa rregulla të veçanta zbatohen për veprat e narkotikëve.

Rasti tjetër është i personit pa leje të rregullt, që është ndaluar dhe që mendon se dëbimi është i pashmangshëm. Ai nuk e di se ka kushte që e pengojnë dëbimin, p.sh. familja në Itali, fëmijët e mitur ose rreziku për jetën në vendin e kthimit. Mbrojtësi i shqyrton këto kushte dhe i paraqet para autoritetit. Ky është rasti ku informacioni i hershëm bën dallim më të madh.

Rasti i fundit është i familjarëve që jetojnë në Itali me leje, dhe që pyesin nëse dëbimi i bashkëshortit ose i djalit i prek edhe ata. Të gjithë këta persona kanë të përbashkët ide: dëbimi është përfundim. Në fakt është procedurë me hapa, ku ka vend për kundërshtim, për zbutje dhe për kërkesa të mëvonshme. Ata që veprojnë herët, me dokumente të rregullta dhe me mbrojtje të përgatitur, kanë më shumë mundësi të ruajnë atë që është më e rëndësishme për ta.

Dokumentet që duhen mbledhur për të provuar lidhjen me Italinë

• Dokumentet e qëndrimit: lejen aktuale, kërkesat e mëparshme të rinovimit, çdo njoftim nga zyra e imigracionit.
• Provat e punës: kontrata, fletëpagesat, kontributet dhe vërtetimet e punëdhënësit, që tregojnë stabilitet.
• Provat e banimit: kontrata e qirasë ose pronësia, faturat, regjistrimi në banesë, me datat e vazhdueshme.
• Dokumentet e familjes në Itali: martesa, lindjet e fëmijëve, vërtetimet e shkollës, të cilat tregojnë lidhje reale.
• Vërtetimet mjekësore të personit ose të familjarëve që kanë nevojë për trajtim, sepse kufizojnë mundësinë e kthimit.
• Provat e vitëve të jetuar në Itali: regjistrime të vjetra, dokumente shkolle, fatura dhe letra që tregojnë vazhdimësinë.
• Vendimin e dënimit dhe aktet e procedimit, me të gjitha faqet, që mbrojtësi të shohë çfarë masash janë vendosur.
• Çdo njoftim të dëbimit ose të ndalimit të rihyrjes, me datën e marrjes, sepse nga ajo llogariten afatet e kundërshtimit.
• Kontaktet e personave në Itali që mund të vërtetojnë jetën e personit: punëdhënës, mësues, komunitet fetar, shokë.

Mbajini dokumentet të ndara sipas llojit dhe të përkthyera kur janë në shqip. Në dëbim, dokumentet që provojnë lidhjen me familjen dhe me punën janë shpesh argumenti kryesor, dhe mungesa e tyre në kohën e duhur është e vështirë për t'u ndrequr.

Ruani dokumentet në kopje të përkthyera dhe në origjinal. Mbajini të ndara për çdo anëtar të familjes, që të gjenden shpejt.

Nëse dokumenti mungon, shënoni kush e ka dhe pse.

Vendimet që merren sapo flitet për dëbim

Vendimi që vjen në fillim është të identifikoni cila masë është në lojë. Pyesni mbrojtësin: është dëbim si masë sigurie, si sanksion zëvendësues apo si masë alternative e vuajtjes? Çdo rrugë ka autoritetin e vet, afatin e vet dhe mënyrën e kundërshtimit. Mos pranoni asnjë masë pa ditur cila është dhe nëse mund të kundërshtohet. Kjo pyetje e vetme shpesh ndryshon strategjinë.

Vendimi tjetër është afati. Njoftimi i dëbimit ka afat për kundërshtim që nis nga data e marrjes. Mos prisni që të kuptoni çdo fjalë; kontaktoni mbrojtësin sapo të merrni aktin. Nëse jeni në institut, njoftoni për çdo letër të marrë, sepse afatet rrjedhin edhe atje. Nëse jeni jashtë, mbani adresën të përditësuar dhe njoftoni çdo ndryshim.

Vendimi i fundit është çfarë provash do të paraqisni. Argumentet kryesore janë lidhja me familjen, jeta e ndërtuar në Itali, rreziku në vendin e kthimit dhe proporcionaliteti i masës. Secila kërkon dokumente. Filloni t'i mblidhni që sot, edhe pse nuk keni ende akt zyrtar. Mos mendoni se do ta lini për më vonë: kur njoftimi vjen me afat të shkurtër, nuk ka kohë të kërkoni vërtetime nga Shqipëria ose nga zyra të ndryshme. Familja ka rol të madh: kontaktoni të afërmit atje që të përgatisin dokumentet që nevojiten.

Mbani kalendar me afatet dhe me datat e njoftimeve.

Çfarë nuk duhet bërë kur dëbimi është në horizont

• Mos nënshkruani dokumente në institut ose në komisariat që nuk i kuptoni, sidomos ato që flasin për largim vullnetar. Nënshkrimi mund të heqë të drejta.
• Mos pranoni të largoheni vullnetarisht pa kuptuar pasojat. Largimi vullnetar mund të sjellë ndalim rihyrjeje dhe të mbyllë rrugët.
• Mos ndryshoni adresën pa njoftuar mbrojtësin. Njoftimet në adresën e vjetër konsiderohen të bëra dhe afatet rrjedhin.
• Mos fshiheni dhe mos shmangni zyrat. Fshehja përkeqëson pozitën dhe e bën kundërshtimin më të vështirë.
• Mos paguani ndërmjetës që premtojnë «ta anulojnë» dëbimin. Vetëm kundërshtimi në rrugët e ligjit mund ta ndryshojë masën.
• Mos shkoni në Shqipëri «për pak kohë» pa pyetur. Largimi mund të ndikojë te leja ose të sjellë ndalim hyrjeje.
• Mos injoroni njoftimin sepse mendoni se «nuk ka kuptim». Afatet vazhdojnë të rrjedhin pa ju.

Arsyeja është se dëbimi është procedurë me afate të rrepta. Çdo hap i nxituar, çdo firmë e vënë pa lexuar dhe çdo ditë e humbur pa dokumente zvogëlon hapësirën për mbrojtje. Veprimet e qeta dhe të dokumentuara e ruajnë atë.

Mos lini përshtypjen se jeni të papërgatitur ose se ju pëlqen të vazhdoni të qëndroni pa leje; çdo deklaratë mbi synimet tuaja shënohet. Mos merrni vendime për largimin e fëmijëve nga shkolla ose për shitjen e shtëpisë përpara se masa të jetë e prerë. Mos thoni në telefon, në institut apo në komisariat se «do të kthehesha vetë» pa e sqaruar kuptimin me mbrojtësin. Dhe mos mendoni se familja në Itali është e sigurt nga pasojat; ndryshimi i pozitës së njërit mund të ndikojë te të tjerët që varen prej tij.

Pyetje për mbrojtësin mbi dëbimin dhe ndalimin e rihyrjes

• Cila masë dëbimi është në lojë në rastin tim, dhe cilat janë kushtet, autoriteti dhe afati i kundërshtimit?
• A ka kushte që e pengojnë dëbimin në rastin tim, si familja në Itali, fëmijët e mitur ose rreziku në vendin e kthimit?
• Çfarë dallimi ka midis dëbimit dhe transferimit të vuajtjes së dënimit në Shqipëri, dhe çfarë efekti ka secili?
• Si ndikon lartësia e dënimit te mundësia e dëbimit, dhe në cilën anë të pragut bie rasti im?
• Çfarë ndalimi rihyrjeje shoqëron dëbimin, dhe a mund të shkurtohet ose të hiqet me kërkesë?
• Cilat arsye familjare ose personale pranohen për zbutje ose heqje të ndalimit, dhe çfarë provash duhen?
• A ka rregull të veçantë për veprat e narkotikëve, dhe si ndikon te strategjia ime?
• Çfarë ndodh me familjen time në Itali nëse largohem, dhe a mund të kërkohet bashkim më vonë?
• Kush e ndjek kërkesën e kundërshtimit, kur pritet përgjigjja dhe çfarë ndodh gjatë pritjes?

Pyetni pa turp dhe kërkoni përgjigje të shkruara kur është e mundur. Në çështjet e dëbimit, datë ose kusht i kuptuar gabim mund të ndryshojë jetën e familjeje.

Pyesni gjithashtu a ka afat për të kërkuar shkurtimin e ndalimit dhe nga kur nis, a ndikon ndalimi në udhëtimet drejt vendeve të tjera dhe çfarë dokumentesh duhen për zyrën që vendos. Pyesni edhe a mund të kërkoni të rimerrni lejen pas largimit dhe kur ka kuptim ta bëni këtë.

Kur familja ndodhet njëkohësisht në Itali dhe në Shqipëri

Për shumë shqiptarë, dëbimi prek familje të shtrira në vende të ndryshme. Njëri prind jeton në Itali, fëmijët mund të kenë lindur këtu ose në Shqipëri, të afërmit e tjerë janë ende atje. Gjyqtari ose autoriteti kërkon të kuptojë ku është qendra e jetës së personit. Dokumentet nga Shqipëria, si certifikata familjare, prona ose vërtetime të të afërmve, mund të ndihmojnë të tregohet se cilat lidhje janë reale dhe cilat zyrtare. Ato duhet të përkthehen dhe, kur kërkohet, të legalizohen.

Gjithashtu, ka rëndësi të provohet çfarë do të ndodhë në rast kthimi. Nëse personi nuk ka më familje të ngushtë në Shqipëri, nuk ka vend ku të banojë ose ka nevojë për trajtim mjekësor që nuk gjendet atje, këto fakte duhet dokumentuar. Familja në Shqipëri mund të ndihmojë duke dhënë vërtetime të sakta. Mos ekzagjeroni dhe mos shpikni; autoritetet verifikojnë, dhe gjë e pavërtetë ia heq besueshmërinë të gjithë dosjes.

Nëse personi ka edhe procedim ose dënim në Shqipëri, ky fakt duhet t'i thuhet mbrojtësit që në fillim, sepse mund të ndikojë në vlerësimin e rrezikut dhe në mundësinë e kthimit. Mbrojtësit në vendet përkatëse duhet të bisedojnë që ato që deklarohen në njërin vend të mos kundërshtojnë tjetrin. Konsullata shqiptare mund të informojë familjen dhe të ndihmojë me dokumentet e udhëtimit, por nuk është mbrojtëse dhe nuk mund të ndalojë dëbimin. Mbani të gjitha letrat dhe datat, sepse çdo afat llogaritet nga njoftimi.

Fjalët që do t'i lexoni në aktet e dëbimit

• espulsione: dëbimi, largimi i të huajit nga territori italian, me forma të ndryshme dhe me kushte të veçanta.
• misura di sicurezza: masa e sigurisë që mund të shoqërojë dënim mbi prag dhe që lidhet me rrezikshmërinë e personit.
• sanzione sostitutiva: dënimi zëvendësues, kur dënim i shkurtër kthehet në dëbim.
• misura alternativa: masa alternative, ku pjesa e mbetur e dënimit mund të zëvendësohet me largim nga Italia.
• divieto di reingresso: ndalimi i rihyrjes, i regjistruar dhe i shfaqur në çdo kërkesë vize, që mund të shkurtohet me kërkesë.
• ricorso: kundërshtimi me shkrim kundër masës, brenda afatit të caktuar në njoftim.
• permesso di soggiorno: leja e qëndrimit, që mund të humbasë ose të mos rinovohet për shkak të dënimit.

Këto fjalë shfaqen shpesh bashkë. Nëse lexoni espulsione pranë divieto di reingresso, masa sjell largim dhe ndalim për të rihyrë. Kërkojini mbrojtësit t'ju shpjegojë cila prej tyre ju prek dhe çfarë afati vlen.

Në praktikë, këto fjalë shfaqen bashkë në njoftimin e dëbimit dhe në vendimin e gjyqtarit. Kujtoni se ricorso është mjeti për të kundërshtuar dhe afati i tij rrjedh nga data e marrjes së aktit. Nëse nuk jeni të sigurt cila masë shfaqet në dokumentin tuaj, mos supozoni; dërgojeni menjëherë te mbrojtësi me fotot e të gjitha faqeve. Kërkoni që t'ju tregojë me fjalë të thjeshta çfarë kanë të përbashkët dhe çfarë dallojnë këto institute, sepse familjet i ngatërrojnë më shpesh pikërisht aty, dhe vendimet e gabuara marrin hov nga fjalë e keqkuptuar. Ruani kopje të vendimit në origjinal dhe në përkthim.

Si e trajton studioja çështje dëbimi

Shkruani te avvmassimoromano@gmail.com ose telefononi dhe dërgoni foto të çdo akti që keni marrë, edhe të vjetër. Thoni nëse jeni në institut ose jashtë, dhe çfarë leje keni. Studioja i lexon po atë ditë, identifikon cila masë është në lojë dhe çfarë afati rrjedh, dhe thotë çfarë duhet bërë menjëherë, p.sh. kërkesë për kundërshtim ose mbledhje dokumentesh.

Në bisedë, studioja ju kërkon të tregoni jetën tuaj në Itali: sa kohë jeni këtu, çfarë pune keni bërë, kush është familja dhe çfarë lidhjesh ka me Shqipërinë. Pastaj shpjegon çfarë argumentesh janë më të forta dhe çfarë dokumentesh i mbështesin, dhe thotë sinqerisht nëse ka rrezik të lartë. Nuk premtohet rezultat. Biseda zhvillohet në shqip dhe aktet ju shpjegohen në gjuhën tuaj.

Studioja punon nga Roma, Milano dhe Napoli dhe është e arritshme edhe jashtë orarit për raste urgjente. Kur personi është në institut, vizita bëhet sipas rregullave dhe familja merr përmbledhje të shkurtra me lejen e tij. Honorari bihet dakord me shkrim përpara fillimit. Kur ka element në Shqipëri, studioja koordinohet me kolegë atje për dokumentet dhe për rikthimin e mundshëm. Pas çdo hapi merrni shënim me afatet dhe hapat e radhës, që familja të mos humbasë kohë të çmuar.

Mbani gjithashtu shënim të të gjitha kontakteve të bëra me mbrojtësin.

Mbani edhe listë të pyetjeve që doni t'i bëni në takimin tjetër, që asnjë çështje e rëndësishme të mos harrohet.