Azbesti dhe substancat e rrezikshme në punë

Vendimet që merren kur zbulohet azbesti ose një akuzë për të

Kur dikush zbulon azbest në një ndërtesë, ose merr një njoftim për heqjen e tij, ka disa zgjedhje që duken teknike, por kanë pasoja ligjore. Çdo zgjedhje ka çmim.

• Të hiqet vetë materiali apo të thirret një ndërmarrje e regjistruar. Heqja vetë kursen para në çast, por është pikërisht sjellja që ligji ndëshkon, dhe rrezikon shëndetin e atyre që jetojnë ose punojnë aty. Ndërmarrja e regjistruar kushton më shumë, por punon me plan të miratuar dhe procedurë asgjësimi.
• Të pritet apo të veprohet. Materiali i paprekur, i mbyllur, mund të mos përbëjë rrezik të menjëhershëm, por ndërtesa mbetet me një problem të hapur. Materiali i dëmtuar kërkon ndërhyrje të shpejtë.
• Të lajmërohet apo jo. Fshehja e pranisë së azbestit para një shitjeje ose gjatë punës prek vlefshmërinë e kontratës dhe përgjegjësinë personale. Lajmërimi e ndan rrezikun nga fshehja, që është më e rëndë se vetë problemi.
• Të kërkohet një verifikim teknik. Një teknik mund të tregojë nëse materiali është i prekur dhe çfarë duhet bërë. Kostoja e tij është më e ulët se ajo e një heqjeje të gabuar.

Për një punëtor që ka punuar pranë azbestit, zgjedhja është ndryshe: nuk është çështje heqjeje, por e të drejtave. Ai duhet të ruajë çdo dokument që tregon ku ka punuar dhe me çfarë, dhe të kërkojë një kontroll mjekësor.

Kush e lexon këtë faqe: pronari, ndërtuesi dhe punëtori i ekspozuar

Një situatë e zakonshme është ajo e një pronari që ka blerë ose trashëguar një kapanon, një çati ose një ndërtesë të vjetër, dhe ka mësuar se përmban azbest. Ai kërkon të dijë çfarë duhet të bëjë dhe çfarë rrezikon nëse e heq vetë ose e lë ashtu. Disa kanë filluar punimet, kanë hequr një çati pa e ditur dhe tani kanë marrë një njoftim.

Një tjetër situatë është e një ndërtuesi ose puntori që ka punuar për një firmë që ka hequr materiale të tilla pa procedurë. Ai nuk e vendosi se si do të bëhej puna, por e ka kryer, dhe tani është i hetuar bashkë me shefin. Ndoshta nuk e dinte as vetë çfarë përmbanin ato fletë.

Situata tjetër është e kundërta: një punëtor që ka punuar vite në një fabrikë ose në një kantier ku ka pasur azbest, dhe tani ka një sëmundje ose frikë se mund ta zhvillojë. Ai nuk është i akuzuar; ai ka të drejta. Pyetja e tij është çfarë mund të kërkojë dhe nga kush. Faqja i trajton të gjitha anët, sepse ligji i ndan: nga një anë, veprat e kryera nga kush e heq pa procedurë, nga tjetra, të drejtat e kush është ekspozuar. Është e rëndësishme të dihet në cilën anë ndodhesh para se të vendosësh çdo gjë tjetër.

Çfarë ndryshon në punë, në shtëpi dhe në shëndet

Azbesti ndryshon jetën e përditshme në mënyra që nuk duken menjëherë. Një punëtor i ekspozuar mund të mos ndiejë asgjë për vite, ndërsa pasojat shëndetësore shfaqen shumë më vonë. Kjo e bën të rëndësishme që të ruhen provat e punës së bërë, sepse kur sëmundja shfaqet, bashkë me të vjen nevoja për të provuar se ku dhe kur ka ndodhur ekspozimi.

Për një pronar ose banor, prania e azbestit prek vlerën e ndërtesës, mundësinë e shitjes, kredinë dhe punimet e ardhshme. Një çati e vjetër që duhej ndërruar bëhet ndërhyrje me kosto më të lartë dhe me procedura. Një shtëpi e blerë me azbest të fshehur mund të çojë në mosmarrëveshje të gjata me shitësin.

Në punë, një punëtor që refuzon të punojë në kushte rreziku mund të ketë probleme me shefin, ndërsa ai që punon pa mbrojtje merr një rrezik që nuk duket. Për ata me leje qëndrimi të lidhur me punën, humbja e kontratës është një shqetësim shtesë. Familjet shpesh ndihen në mes: të lëvizin nga shtëpia, të vazhdojnë të jetojnë aty, të paguajnë një heqje që nuk e përballojnë. Kjo është arsyeja pse një vlerësim i qetë i gjendjes, me një teknik dhe me mbrojtësin, vlen më shumë se një vendim i nxituar.

Çfarë nuk bëhet me azbestin dhe me akuzën për të

Gabimet më të shpeshta në këtë fushë vijnë nga ideja se është një problem i vogël ose se mund të zgjidhet shpejt me duart e veta.

• Mos thyej, mos shpo dhe mos prek materialin që dyshohet për azbest. Fibrat lirohen në ajër dhe rreziku shtohet për ty e për të tjerët.
• Mos e heq vetë dhe mos e hidh në mbeturinat e zakonshme. Asgjësimi pa procedurë është vetë vepër dhe prek edhe të tjerët.
• Mos fshih praninë e azbestit te blerësi, te qiramarrësi ose te punëtorët. Fshehja shton përgjegjësinë personale dhe mund të prekë vlefshmërinë e kontratës.
• Mos nënshkruaj një deklaratë ose një procesverbal pa e lexuar në gjuhën tënde.
• Mos poston fotografi të ndërtesës ose të punimeve në rrjete sociale. Mund të përdoren si provë kundër teje.
• Mos fshi dokumente, mesazhe ose fotografi të kantierit: janë provat e rolit tënd.

Nëse punon në një vend ku dyshohet azbest, kërko përpara se të vazhdosh dokumentin që tregon se materiali është verifikuar. Kjo kërkesë, e bërë me shkrim, mbron edhe shëndetin tënd edhe pozitën tënde ligjore.

Një rregull i thjeshtë për këtë fushë: kur nuk je i sigurt nëse një material përmban azbest, trajtoje si të tillë derisa një teknik të thotë ndryshe. Kjo kujdes është më i lirë se çdo pasojë e mëvonshme, shëndetësore ose ligjore.

Çfarë të mblidhet për një çështje azbesti

Në çështjet me azbest, dokumentet tregojnë kohën dhe rolin. Shumica ekzistojnë, por janë të shpërndara.

• Kontrata e blerjes ose e qirasë së ndërtesës, që tregon çfarë është thënë për gjendjen e saj dhe nëse azbesti është përmendur.
• Raporti i teknikut, nëse ka, mbi praninë e materialit dhe gjendjen e tij. Nëse nuk ka, ia vlen të kërkohet një.
• Plani i punës i miratuar dhe dokumentet e ndërmarrjes së regjistruar, nëse heqja është bërë, që tregojnë se procedura është ndjekur.
• Dëshmia e asgjësimit: dokumentet që tregojnë ku ka përfunduar materiali i hequr.
• Dokumentet e punës: kontratat, fletëpagesat, listat e turneve që tregojnë ku ke punuar dhe për sa kohë, nëse je i ekspozuar.
• Dokumentet mjekësore dhe çdo kontroll i bërë, me datat, sepse lidhin sëmundjen me vendin e punës.
• Fotografitë e ndërtesës ose të kantierit me datë, të paprekura, para çdo ndërhyrjeje.

Mos u përpiqni të merrni vetë mostra të materialit. Një mostër e marrë gabim e shpërndan problemin dhe mund të shpjegohet si ndërhyrje e pavlefshme. Teknikët e kualifikuar e dinë si bëhet.

Nëse keni punuar për firma të ndryshme, bëni një listë kronologjike me emrat, vendet dhe periudhat. Kjo listë, edhe e shkruar me dorë, ndihmon mjekun dhe mbrojtësin të rindërtojnë ku ka ndodhur ekspozimi, sidomos kur firmat kanë mbyllur ose kanë ndërruar emër.

Kur ndërtesa, puna ose provat janë në Shqipëri

Shumë shqiptarë kanë punuar në ndërtim ose në industri para se të vijnë në Itali, ose kanë blerë prona në Shqipëri që kanë materiale të vjetra. Azbesti ishte përdorur gjerësisht në shumë vende, dhe kur ndodh një çështje në Itali që prek një ndërtesë ose një punë të mëparshme në Shqipëri, provat janë në shtete të ndryshme.

Një punëtor që ka punuar në Shqipëri në një vend me azbest dhe sot ka një sëmundje në Itali ka nevojë për dokumente atje: dëshmi pune, kontrata, vërtetime. Këto duhen kërkuar nga institucionet shqiptare, përkthyer në italisht nga një përkthyes i pranuar dhe pajisur me vulën e duhur, dhe dërguar në Itali. Posta është e ngadaltë dhe origjinalet nuk dërgohen me email. Një i afërm në Shqipëri mund të ndihmojë duke i marrë, por ka nevojë për autorizim të përgatitur më herët.

Ora është e njëjtë në Itali dhe në Shqipëri, ndaj kontakti me familjen dhe me mbrojtësin bëhet pa vështirësi. Konsullata mund të ndihmojë për disa dokumente civile, por nuk ndërhyn në çështje pune ose shëndetësore dhe nuk zëvendëson mbrojtjen. Nëse ndërtesa është në Shqipëri dhe çështja ka efekte atje, mbrojtësi mund të koordinohet me një kolegë. Rregulli praktik është të mblidhen që në fillim të gjitha gjurmët e punës së bërë, edhe të vjetra, sepse ekspozimi shfaqet vite më vonë dhe atëherë dokumentet nuk gjenden më.

Si e merr studio një çështje azbesti

Studio e merr çështjen kur vjen një akuzë për heqje të parregullt ose një njoftim nga autoriteti, por edhe më herët: kur dikush ka frikë se po bën një gabim dhe dëshiron të dijë si ta ndreqë para se të bëhet problem.

Kontakti bëhet me email në avvmassimoromano@gmail.com ose me telefon. Shkruani rolin tuaj, domethënë pronar, ndërtues, punëtor ose blerës, çfarë ndërtese është dhe çfarë njoftimi keni marrë. Dërgoni fotografi të dokumenteve më sipër. Në telefonatën fillestare, që bëhet shqip ose italisht, studio dëgjon situatën dhe thotë çfarë mund të bëhet tani, çfarë duhet të shmanget dhe çfarë dokumentesh mungojnë.

Studio ka zyra në Romë, Milano dhe Napoli, dhe merr çështje kudo në Itali. Kur çështja prek të drejtat e një punëtori të ekspozuar, flitet për rrugët e mundshme dhe për dokumentet që nevojiten, pa premtime për rezultatin. Kur provat janë në Shqipëri, ndërhyn një korrespondent që i merr e i përgatit për përkthim. Studio nuk zëvendëson teknikun ose mjekun, por lidh dosjen penale me ata që e njohin anën teknike dhe shëndetësore. Në raste urgjente, studio mund të kontaktohet edhe jashtë orarit të zakonshëm.

Nëse keni një njoftim me afat, thuajeni që në mesazhin fillestar. Studio e vendos këtë përpara çdo gjëje tjetër, sepse një afat i humbur shuan mundësi që nuk rikthehen.

Pyetjet që duhen bërë avokatit për një çështje azbesti

Këto pyetje i duhen bërë avokatit në një fushë ku ligji, tekniku dhe mjeku kalojnë njëri nëpër tjetrin.

• Jam i hetuar si ai që e ka hequr materialin apo si ai që ka porositur punën? Ka dallim?
• Çfarë procedure duhej ndjekur për heqjen, dhe çfarë mungonte në rastin tim?
• Çfarë përgjegjësie kam si pronar, edhe nëse nuk e kam hequr vetë?
• Nëse kam blerë një ndërtesë me azbest të fshehur, çfarë mund të bëj kundër shitësit?
• Si provoj që kam punuar në kontakt me azbestin, kur dokumentet janë të vjetra ose në Shqipëri?
• Cilat të drejta kam si i ekspozuar dhe kujt i drejtohem për to?
• A mund të ndikojë kjo çështje në lejen time të qëndrimit ose në punën?
• Çfarë verifikimesh teknike më duhen dhe kush i bën?
• Çfarë duhet të bëj tani, para se të kemi një takim të detajuar?

Mbani shënim çdo përgjigje me datë. Në këto çështje, kohët janë të gjata dhe detajet harrohen, kurse një shënim i qartë ndihmon të riktheheni te pikat vendimtare.

Këto pyetje nuk kërkojnë përgjigje teknike nga avokati, por orientim ligjor. Për pjesën teknike, ai ju drejton te specialistë të besuar. Mbani shënim se kush ju ka thënë çfarë, sepse në çështjet me azbest ndodh që pronari, ndërtuesi dhe teknikët të jepnin versione të ndryshme, dhe më vonë duhet rindërtuar se kush ka ditur çfarë.

Termat që do të gjeni në njoftime dhe në akte për azbestin

Aktet për azbestin përzien terma ligjorë dhe teknikë. Këto janë ato që hasen më shpesh.

• Azbest: material fibroz, i përdorur dikur në çati, tuba dhe izolime, i ndaluar sot por ende i pranishëm në shumë ndërtesa.
• Plan pune i miratuar: dokumenti që përshkruan si do të hiqet materiali dhe që duhet miratuar para ndërhyrjes.
• Ndërmarrje e regjistruar: firma që ka të drejtë ligjore të kryejë heqjen e azbestit.
• Asgjësim: procedura me të cilën materiali i hequr dërgohet në një vend të autorizuar. Nuk hidhet në mbeturinat e zakonshme.
• Ekspozim: kontakti i një personi me fibrat. Jep të drejta kur ka ndodhur në punë.
• Kontratë shitjeje: akti me të cilin blihet një ndërtesë. Fshehja e azbestit aty prek vlefshmërinë e saj.
• Kapanon: ndërtesë industriale ose bujqësore, shpesh me çati të vjetër që mund të përmbajë azbest.
• Procedurë: rendi i hapave që duhen ndjekur për heqjen e ligjshme të materialit.

Kur një term nuk është i qartë, pyesni mbrojtësin. Një fjalë teknike ndonjëherë tingëllon e rëndë por tregon një hap rutinë, dhe e kundërta vlen për fjalët që duken të thjeshta.

Në çështjet e azbestit, një fjalë teknike mund të duket e frikshme dhe të tregojë thjesht një dokument të zakonshëm. Pyesni gjithmonë: ky akt kërkon diçka nga unë, apo vetëm më informon?