Gjuha shqipe në gjykatën italiane: ku gabon përkthimi

Kur ngrihet vërejtja për përkthimin dhe çfarë kushton secila rrugë

Familja dhe personi ndodhen përballë vendimit që ka çmim: të ngrihet vërejtja për përkthimin sapo gabimi vihet re, ose të pritet. Nuk ka përgjigje universale, por ka logjikë.

Të ngrihet vërejtja menjëherë. Përfitimi: korrigjimi bëhet kur akti nuk ka prodhuar ende pasoja të tjera, dhe gjyqtari e merr si kërkesë të dobishme. Çmimi: mund të krijojë vonesë, dhe herë-herë përkthyesi ose organi tjetër e përjetojnë si kritikë. Kjo nuk duhet ta ndalojë mbrojtjen.

Të pritet derisa dosja të jetë më e qartë. Përfitimi: mbrojtësi sheh gjithçka dhe ndërton vërejtje të përmbledhur. Çmimi: afatet; nëse vërejtja ngrihet pas çastit të caktuar, mund të humbasë fuqinë dhe kërkesa të shihet si taktikë e vonuar.

Të kërkohet përkthyes i ri ose ekspert gjuhësor. Përfitimi: mund të ndryshojë kuptimin e provës kryesore. Çmimi: kosto dhe kohë; duhet bërë kur përkthimi është qendror për akuzën, jo për çdo fjalë të dosjes.

Të kërkohet dëgjimi i përgjimit origjinal, jo vetëm leximi i transkriptimit. Përfitimi: toni dhe nuanca vërtetohen drejtpërdrejt. Çmimi: orë të gjata dëgjimi dhe nevoja për dikë që njeh variantin e folësit; por kur provën e përbën vetë biseda, ky është shpesh hapi që ndryshon dosjen.

Mbrojtësi vlerëson cilën rrugë ta ndjekë; familja i jep faktet dhe njohjen e kontekstit që përkthyesi i huaj nuk e ka.

Kush ka nevojë ta lexojë këtë faqe

Situata më e zakonshme është e atij që është dëgjuar në komisariat me përkthyes që, sipas tij, nuk po përkthente gjithçka. Ka firmosur procesverbalin sepse i thanë se ishte rutinë dhe tani pyet nëse ajo që u shkrua është vërtet ajo që tha. Nuk ka regjistrim, nuk ka kopje në shqip, dhe frika e tij është e arsyeshme.

Tjetra është e atij që ka marrë transkriptimin e përgjimeve dhe lexon fjalët e veta në italisht, të përkthyera në mënyrë që nuk i përshtatet. Shprehja që mes shokëve ishte shaka duket si urdhër; emri me të cilin e thërrisnin shokët tani shfaqet si pseudonim organizate. Ai pyet nëse mund ta kundërshtojë dhe si.

Gjithashtu vjen familjari që ka mesazhe në telefon dhe është ftuar nga mbrojtësi t'i dorëzojë. Ai dëshiron të dijë nëse përkthimi i tyre duhet të bëhet nga përkthyes zyrtar dhe çfarë ndodh me mesazhet që përzihen me italishten, me emoji ose me shkurtime.

Në fund janë ata që janë në fillim të procedimit dhe duan të dinë çfarë të kërkojnë që në çastin e marrjes në pyetje. Për ta, kjo faqe tregon se gjuha nuk është formalitet: është pika ku shpesh vendoset kuptimi i dosjes. Dhe se kërkesa e bërë në kohë është më e fortë se ankesa e bërë në fund.

Edhe ata që kanë ndjekur dosjet e të tjerëve e njohin këtë situatë: pas gjykimit nuk mbetet më vend për të thënë "kjo fjalë nuk u përkthye ashtu".

Çfarë ndryshon në jetën tuaj kur përkthimi del i gabuar

Përkthimi i gabuar nuk mbetet brenda dosjes. Ai kalon në jetën e përditshme të personit në mënyra që duken të largëta nga fjala e përkthyer. Kur telefonata përkthehet si porosi në vend të bisedës së zakonshme, gjyqtari mund ta marrë si provë të rolit; mbajtja ose masa e vendosur ndryshon, dhe bashkë me të ndryshon puna, shtëpia dhe kontakti me fëmijët.

Për shqiptarin me leje qëndrimi, akuza e ndërtuar mbi përkthim të pasaktë mund të ndikojë rinovimin, edhe kur vendimi i prerë nuk ka ardhur ende. Zyra që shqyrton lejen e sheh vetëm akuzën. Punëdhënësi, kur mëson për çështjen, mund të prishë kontratën pa pritur përfundimin. Dhe familja në Shqipëri, që mëson nga rrjetet ose nga shokët, jeton me version të shtrembëruar.

Kostot financiare shtohen: përkthim i ri, ekspertizë gjuhësore, orë shtesë të mbrojtësit. Këto janë shpenzime që mund të shmangen pjesërisht kur gabimi vërehet herët dhe kërkohet korrigjimi në fazën kur nuk është bërë ende bazë për vendime të tjera.

Për këtë arsye familja luan rol të rëndësishëm: ajo mund të ndihmojë në kuptimin e fjalëve, të emrave, të mënyrave të të folurit që përkthyesi i huaj nuk i njeh. Njohja e kontekstit është shpesh ajo që dallon leximin e saktë nga leximi i përafërt.

Nuk është çështje sa të mësuar janë të tjerët; është çështje se kush ka dëgjuar çfarë, kur dhe në ç'ton. Prandaj fjalia e përkthyer keq mund të kthehet në arsye për të mbajtur dikë ose për ta lënë të lirë, dhe vlen të kontrollohet fjalë për fjalë.

Reagimet që mund ta dëmtojnë mbrojtjen tuaj kundrejt përkthimit

Disa reagime, edhe pse të kuptueshme, e dobësojnë pozitën tuaj. Shmangini:

• Mos firmosni procesverbalin pa e kuptuar çdo fjalë. Nëse interpreti nuk mund t'jua lexojë të gjithën, kërkoni të shënohet kjo në akt.
• Mos pranoni që shoku ose i afërmi të bëjë përkthyesin zyrtar. Ai nuk është i paanshëm dhe mund të bëhet vetë pjesë e dosjes.
• Mos flisni shpejt ose me shprehje të mbyllura në marrjen në pyetje. Fjalët e thëna me nxitim përkthehen keq dhe nuk korrigjohen.
• Mos prisni që gabimi të vërehet vetë. Përkthyesi nuk e di që ka gabuar; gjyqtari nuk ka mënyrë ta dijë.
• Mos e hidhni poshtë transkriptimin pa e lexuar me kujdes. Vërejtjet duhen konkrete, fjalë për fjalë.
• Mos u mbështetni te përkthimet automatike për mesazhet e dosjes. Humbasin zhargonin, ironinë dhe emrat.
• Mos prisni deri në gjykim për të ngritur vërejtjet. Çasti i duhur është më herët.

Gabimi që mbetet pa u vënë re në fazën e hetimit bëhet më i vështirë për t'u ndrequr pas gjykimit, sepse deri atëherë mbi të janë ndërtuar vendime të tjera. Mbajeni mend rregullin e thjeshtë: çdo fjalë që nuk e kuptoni nga përkthimi, nuk e firmosni; çdo fjalë që ju duket e gabuar, e shënoni me kohë dhe vend, dhe ia tregoni mbrojtësit sa më shpejt.

Çfarë mblidhet që të provohet se përkthimi ka devijuar

Vërejtja për përkthimin bazohet në material. Mbrojtësi ka nevojë për më shumë se frika juaj. Mblidhni:

• Kopjet e transkriptimeve ose të përkthimeve të dorëzuara, me shënim të pjesëve që ju duken të gabuara.
• Listë të shkurtër fjalësh dhe shprehjesh me kuptimin e vërtetë në bisedën e njerëzve që i përdorin. Shkruani edhe zonën nga vjen fjala, nëse ka rëndësi.
• Emrat, pseudonimet dhe nofkat që përmenden në biseda, dhe me kë lidhen vërtet. Nofka familjare nuk është pseudonim organizate.
• Origjinalin e mesazheve dhe audiove që ju kanë mbetur, të ruajtura në telefon, pa i modifikuar.
• Shënime për shifrat: shumat, datat dhe adresat e përmendura në bisedë, me versionin tuaj të saktë.
• Emrin e interpretit që ka punuar në marrjen në pyetje, nëse e dini, dhe datën.
• Dëshmitarë që e kuptojnë variantin e folësit dhe mund të shpjegojnë kontekstin.

Mbrojtësi do ta përdorë këtë material për të kërkuar përkthim të ri ose ekspertizë gjuhësore. Mos e korrigjoni vetë tekstin e transkriptuar; shënoni pranë tij çfarë mendoni se ishte thënë, që dallimi të jetë i dukshëm. Kopjet shtesë ruajini edhe në email, sepse dokumenti në letër humbet lehtë gjatë lëvizjeve dhe kontrolleve.

Rendisni materialin sipas kohës: bisedat e vjetra në krye, ato të fundit në fund, ose sipas temës nëse dosja është e gjatë. Mbrojtësi punon më shpejt kur materiali ka rend, dhe vërejtjet tuaja marrin peshë kur janë të shoqëruara me datë, orë dhe emër të bisedës, jo me kujtesë të përgjithshme.

Kur dosja përshkon gjuhë, vende dhe përkthyes të ndryshëm

Gjuha shqipe në gjykatën italiane rrallë mbetet vetëm shqipe. Dosjet me lidhje me Shqipërinë, me Kosovën ose me komunitete të tjera në Ballkan bartin emra, vende dhe institucione që përkthehen ndryshe sipas përkthyesit. Qyteti mund të ketë emër të vjetër dhe të ri; institucioni mund të ketë emër të shkurtuar që përkthyesi nuk e njeh. Në dosje ku çdo emër ka peshë, kjo ka rëndësi.

Dokumentet që vijnë nga jashtë — certifikata, vendime, shkresa — kërkojnë përkthim zyrtar dhe, shpesh, legalizim. Këtu përkthyesi duhet të ruajë terminologjinë juridike të vendit të origjinës, jo të përshtatet me fjalorin italian. Ndryshimi i vogël i fjalës mund ta bëjë vendimin të duket më të rëndë ose më të lehtë.

Kur mbrojtja koordinohet me avokatë në Shqipëri, Kosovë ose gjetkë, çdo shkresë e përkthyer shoqërohet me shënim se kush e ka bërë dhe kur. Bisedat telefonike me ta, nëse prekin fakte, duhet të ndodhin në gjuhën që të gjithë e zotërojnë më mirë, për të shmangur kuptime të gjysmuara.

Posta dhe zyrat kërkojnë kohë; përkthimi zyrtar mund ta vonojë kërkesën. Përgatitja e hershme e dokumenteve është mënyra më e thjeshtë për të mos humbur terren. Përfaqësia shqiptare mund të ndihmojë me dokumente identiteti dhe vërtetime, por nuk i përkthen aktet e gjykatës.

Fusha e orës e ka të vogël pasojën, por zakonet e zyrave ndryshojnë: ajo që në vendin e origjinës merr ditë, në Itali kërkon javë.

Si e trajton studio çështjet ku gjuha është prova

Në dosjet ku bisedat janë qendra, studio punon me rregull të thjeshtë: transkriptimi nuk lexohet kurrë vetëm në italisht. Kur marrim dosjen, kërkojmë origjinalin audio ose mesazhet e pastra kur janë në dispozicion, dhe i dëgjojmë ose i lexojmë me personin ose me dikë të besuar që njeh variantin e folësit. Kjo kërkon kohë, por është pika ku zbulohen devijimet.

Mbrojtësi punon në shqip dhe në italisht, dhe e kupton ndryshimin mes variantit të shkruar dhe atij të folur. Kur pjesë e dosjes kërkon ekspertizë, propozojmë përkthyes ose ekspert të ri dhe shpjegojmë me shkrim kostot dhe arsyen. Familja vendos.

Fillimi bëhet me mesazh ose email në avvmassimoromano@gmail.com, me fotot e akteve që keni. Në telefonatën e fillimit përcaktojmë cilat pjesë janë më të rëndësishme dhe cilat fjalë ju duken të gabuara. Selitë janë në Romë, Milano dhe Napoli; nëse nuk mund të vini, punojmë me email dhe telefon.

Nuk premtojmë që vërejtja për përkthimin do ta ndryshojë rezultatin. Mund të themi vetëm se dosja ku gjuha është kontrolluar është më e vështirë për t'u ndërtuar mbi gabime. Familja merr me shkrim listën e vërejtjeve që janë paraqitur, datën e secilës dhe përgjigjen e marrë.

Kur dosja ka pjesë në vende të tjera, bashkërendojmë me mbrojtësit atje, që përkthimi dhe terminologjia të mos ndryshojnë nga gjykata te gjykata.

Pyetjet për mbrojtësin rreth përkthimit dhe gjuhës

Pyetjet më të mira janë ato që e detyrojnë mbrojtësin të kontrollojë gjuhën në dosje.

• Kush e bëri përkthimin e përgjimeve dhe a ka kualifikim për variantin e shqipes që flas unë?
• A kemi dëgjuar zërin origjinal apo vetëm kemi lexuar transkriptimin?
• Cilat fjalë e shprehje në transkriptim përkthehen në mënyrë që ndryshon kuptimin e fjalisë?
• A mund të kërkojmë ekspertizë gjuhësore dhe çfarë kostoje ka?
• Çfarë ndodh nëse përkthyesi i dosjes e kundërshton vërejtjen tonë?
• Si trajtohen mesazhet që përzihen me italishten, me emoji ose me fjalë të shkurtuara?
• A është procesverbali i marrjes sime në pyetje i përkthyer dhe lexuar para firmosjes, dhe ku shihet kjo?
• Në ç'çast të procedurës ia vlen të ngrihet vërejtja dhe në çfarë forme?

Mbrojtësi që nuk e njeh variantin e folësit duhet të përdorë dikë që e njeh; kjo nuk është dobësi, por kujdes. Kërkojini të shpjegojë cilat pjesë të dosjes e mbështetin akuzën vetëm te fjalia e përkthyer dhe cilat kanë prova të tjera; ky dallim tregon sa peshë ka gjuha në çështjen tuaj.

Pyetja që harrohet më shpesh lidhet me kostot: kush e paguan ekspertizën gjuhësore, sa kohë kërkon dhe çfarë ndodh me afatet gjatë asaj kohe. Pa përgjigje të qartë, familja pret pa e ditur çfarë po pret. Kërkoni gjithashtu që mbrojtësi t'ju tregojë, për secilën vërejtje të ngritur, çfarë përgjigje ka dhënë gjyqtari dhe si e justifikon. Kështu mund të vlerësoni nëse çështja e përkthimit po ecën apo po bllokohet, dhe nëse ia vlen të insistohet.

Fjalët juridike që shoqërojnë përkthimin

Në dosjet ku fjala është provë, ju duhet të dalloni disa terma që shfaqen shpesh, të cilët lidhen drejtpërdrejt me temën e kësaj faqe.

• Përgjim: regjistrimi i bisedave telefonike ose të ambientit, që hyn në dosje me urdhër gjyqësor. Prova është vetë fjala.
• Transkriptim: teksti i shkruar i asaj që thuhet në regjistrim. Nuk është regjistrimi vetë, dhe mund të ketë gabime.
• Përmbledhje: versioni i shkurtuar që policia ose përkthyesi jep për bisedën. Është interpretim, jo fjalë e saktë.
• Përkthyes dhe interpret: përkthyesi punon me shkrim, interpreti me gojë. Mund të jenë të caktuar nga autoriteti ose të zgjedhur nga mbrojtja.
• Ekspertizë gjuhësore: mendim i ekspertit për kuptimin e saktë të fjalëve ose të shprehjeve në dosje.
• Gegërisht dhe toskërisht: variantet kryesore të shqipes. Dallojnë në fjalor dhe në formë, dhe përkthyesi që njeh vetëm variantin e shkruar mund të gabojë.
• Zhargon: fjalët e ambientit që marrin kuptim të ndryshëm kur përkthehen fjalë për fjalë.

Nëse hasni terma të tjerë, dërgoni fotografinë dhe do t'i shpjegojmë. Mos nënshkruani kurrë procesverbalin me fjalë që nuk i keni kuptuar, sado e vogël të duket.

Kur lexoni aktin në italisht, vini re edhe fjalët që duken të njohura por kanë kuptim teknik, si përmbledhje, transkriptim ose interpretim. Në përditshmëri ato përdoren pa kujdes; në dosje secila ka rol të ndryshëm, dhe ndryshimi mes tyre mund të ketë peshë. Kur nuk jeni të sigurt, pyetni mbrojtësin cila prej tyre është provë dhe cila është vetëm ndihmë për ta kuptuar.