I arrestuar në Bolcano: procesi në dy gjuhë

Çfarë ndryshon për punën sezonale dhe për banesën

Bolcano është një provincë ku shumë punë varen nga sezoni: hotelet, restorantet, shtigjet dhe shërbimet turistike, punimet në bujqësi. Shumë punëtorë shqiptarë vijnë për një sezon dhe jetojnë në banesa të vëna në dispozicion nga punëdhënësi, shpesh në një vend të izoluar mes maleve. Kur dikush arrestohet, pasoja më e shpejtë është e kombinuar: humbet punën dhe humbet shtëpinë, sepse të gjitha varen nga i njëjti njeri.

Disa pasoja praktike që përsëriten:

• Banesa e punëdhënësit: nëse leja e qëndrimit në banesë varej nga marrëdhënia e punës, punëdhënësi mund të kërkojë lirimin e dhomës përpara se sezoni të mbarojë. Bisedoni për gjërat personale dhe për dokumentet që mbeten aty.
• Paga e fundit: ia vlen të kërkoni, me shkrim dhe përmes avokatit, pagesën e ditëve të punuara dhe dokumentet e punës; janë të nevojshme edhe për rinovimin e lejes.
• Distancat: banesat dhe vendet e punës mund të jenë larg nga qyteti dhe nga gjykata; një person pa makinë varet nga të tjerët për çdo lëvizje.
• Dokumentet në banesë: pasaporta, leja e qëndrimit dhe kontrata mbeten shpesh te punëdhënësi; kërkoni t'i ruajë dhe mos lejoni që të humbasin.
• Puna e radhës: sezoni tjetër varet nga reputacioni, dhe një arrestim mund ta prishë; shpjegoni vetëm sa duhet dhe pa detaje.
• Familja: nëse e ardhura vinte nga puna sezonale, familja në Shqipëri mbetet pa mjete; planifikoni shpenzimet.

Këto detaje duken të vogla, por një arrestim në mes të sezonit i prek të gjitha njëherësh.

Kush arrin te kjo faqe nga Bolcano

Bolcano ka një profil të veçantë njerëzish që hyjnë në procedim, dhe kjo ndikon se kush lexon këtë faqe.

Një situatë tipike është e punëtorit sezonal në një hotel ose restorant që pas një konflikti, një sherri ose një ngjarjeje në një lokal arrestohet, dhe mëson se procesi mund të zhvillohet në gjermanisht. Nuk e kupton pse, dhe nuk di nëse duhet të zgjedhë.

Një tjetër është e shoferit ose e punonjësit të transportit që kalon aksin e Brenerit dhe ndalohet në një kontroll. Nuk banon në provincë, nuk njeh zyrat dhe e ka vështirë të marrë një avokat dhe një përkthyes në një vend të huaj.

Një grup tjetër janë të afërmit në Shqipëri, që mësojnë se i afërmi është arrestuar në një qytet që nuk e kanë dëgjuar kurrë. Pyesin ku ndodhet Bolcano, si arrihet, në çfarë gjuhe flitet dhe kush do ta mbrojë. Ka edhe të tjerë që jetojnë prej vitesh në provincë dhe kanë një shtëpi, por nuk e kanë menduar kurrë se procesi mund të ketë më shumë se një gjuhë.

Në çdo rast, ajo që e dallon Bolcanon nga qytetet e tjera është gjuha dhe dukshmëria e kufirit: elemente që ndryshojnë mënyrën si ndërtohet mbrojtja. Kjo faqe shpjegon çfarë ndryshon konkretisht.

Mos hezitoni nëse situata juaj nuk përputhet saktësisht me asnjërën; shumë raste janë një përzierje.

Çfarë të mbledhni përpara se të flisni me avokatin

Në Bolcano dokumentet kanë një rëndësi shtesë, sepse mund të jenë në italisht, në gjermanisht ose në shqip, dhe secili ka rrugën e vet. Mblidhini sot.

• Pasaportën dhe lejen e qëndrimit të personit, ose kopjet, dhe datën e skadencës. Policia i kontrollon menjëherë dhe jo gjithmonë i kthen.
• Kontratën e punës sezonale dhe emrin e punëdhënësit, të hotelit ose të firmës, me adresën dhe kontaktin. Avokati ka nevojë të dijë ku punonte dhe sa kohë, sepse tregon lidhjen me territorin.
• Çdo dokument që provon banesën: kontrata, deklarata e punëdhënësit që siguron vendqëndrimin, faturat. Është ndër elementet që vlerësohen kur gjyqtari merr një masë.
• Çdo shkresë që është lënë nga policia ose që ju është dorëzuar, në cilën gjuhë të jetë; mos e përkthni vetë, sillni origjinalin.
• Emrat e atyre që ishin të pranishëm në ngjarje dhe të atyre që mund të dinë ku ndodhej personi, vetëm si listë.
• Informacion mbi gjuhët që flet personi: italisht, gjermanisht, anglisht, shqip. Ndihmon të vendoset nëse ka nevojë për përkthyes dhe për cilat akte.
• Çdo dokument nga Shqipëria që prek lidhjet familjare, nëse është i nevojshëm.
• Kontaktin e një personi në Bolcano që mund të marrë dokumentet ose rrobat e personit, nëse ka kaluar kohë; avokati ka nevojë të dijë kush është në vend.
• Orarin e ardhjes në provincë dhe kur ishte pritur të largohej, sepse tregon qëllimin e qëndrimit.

Gjuha e procesit: të zgjidhni ose jo

Kjo është zgjedhja që e dallon Bolcanon, dhe ia vlen ta trajtoni me kujdes. I pandehuri mund të kërkojë që procesi të zhvillohet në italisht ose në gjermanisht, dhe zgjedhja është e vetme dhe e prerë: përcakton gjuhën e akteve, të seancave dhe të vendimit.

Mund të zgjidhni italishten. Është zgjedhja më e shpeshtë për një shqipfolës që e flet italishten dhe që është mësuar me të. Avantazhi është se dokumentet dhe avokatët janë më të lehta për t'u gjetur, dhe përkthimi në shqip bëhet nga italishtja, që është e njohur. Çmimi është pak: e mbani procesin në gjuhën e shumicës në rajon.

Mund të zgjidhni gjermanishten, nëse e flisni mirë ose nëse jeni mësuar me të nga puna. Avantazhi është se i kuptoni drejtpërdrejt aktet. Çmimi është i madh: gjetja e një përkthyesi nga gjermanishtja në shqip është më e vështirë, avokati duhet të punojë edhe ai në atë gjuhë, dhe çdo nuancë shtohet në një zinxhir përkthimi. Mos e zgjidhni vetëm sepse tingëllon më e sigurt.

Mund ta shtyni zgjedhjen deri sa të flisni me avokatin. Ky është një vendim që merret me avokatin, jo vetëm, sepse zgjedhja është e vetme dhe pas saj nuk ndryshon. Mos u nxitoni në komisariat të thoni «italisht» ose «gjermanisht» pa e kuptuar çfarë po zgjidhni.

Në çdo rast, kërkoni një përkthyes për shqipen dhe sigurohuni që kjo shënohet në procesverbal.

Çfarë nuk duhet bërë në Bolcano

Gabimet në këtë provincë lidhen shpesh me gjuhën dhe me distancat.

• Mos nënshkruani procesverbale në gjermanisht ose në italisht që nuk i kuptoni plotësisht. Kërkoni përkthim në shqip ose në një gjuhë që kuptoni dhe kërkoni që të shënohet.
• Mos zgjidhni gjuhën e procesit pa këshillën e avokatit. Zgjedhja është e vetme dhe e prerë.
• Mos bëni supozime nga fakti që jeni në një provincë «me rregulla të veçanta». Pjesa më e madhe e procedurës është e njëjtë me pjesën tjetër të Italisë.
• Mos hiqni dorë nga dokumentet tuaja për t'ia lënë punëdhënësit në banesën e punës pa e shënuar.
• Mos fshini mesazhe nga telefoni, as ato në shqip ose në gjermanisht. Mungesa e tyre lexohet gabim.
• Mos kërkoni ndihmë nga persona që ofrojnë «lidhje» me zyrat. Është mashtrim që hasin shpesh të huajt në qytet të panjohur.
• Mos udhëtoni në drejtim të kufirit gjatë procedimit pa e lajmëruar mbrojtësin; mund të ketë kufizime që nuk i dini.
• Mos pranoni të bisedoni «pa procesverbal» me policinë, pasi të keni mbetur vetëm me ta. Çdo fjalë lexohet në italisht ose gjermanisht dhe nuk e kontrolloni dot.
• Mos përhapni në grupet e punëtorëve sezonalë lajmin ose detajet; në një ambient të vogël ato kthehen shpejt te ata që nuk duhet.

Rregulli është i njëjtë si kudo, por distancat dhe gjuha e bëjnë më të rëndë çdo gabim: një përgjigje e pakujdesshme në një gjuhë që nuk e zotëroni mund të ngrihet më vonë si pranim.

Pyetje për avokatin pas një arrestimi në Bolcano

Këto pyetje kanë nevojë për një përgjigje specifike për provincën dhe për gjuhën.

• Cila gjuhë e procesit më përshtatet, dhe çfarë ndryshon në praktikë për mbrojtjen, për dokumentet dhe për përkthimin?
• Nëse zgjedh një gjuhë, a mund ta ndryshoj më vonë, apo është e prerë?
• Kush përkthen për mua në shqip, në cilat akte dhe në ç'cilësi? Si siguroj që përkthimi shënohet?
• Pas arrestimit, ku do të mbahem dhe sa larg është ai vend nga familja ose nga avokati?
• Nëse punoj sezonalisht, çfarë ndodh me kontratën dhe me banesën e punës?
• A ndikon arrestimi në lejen time të qëndrimit dhe në mundësinë e sezonit të ardhshëm?
• Nëse kam kaluar kufirin për punë, a ka rëndësi kjo për vlerësimin e rrezikut të ikjes?
• A mund të ketë një avokat që punon në gjuhët përkatëse, dhe si e organizojmë komunikimin me të?
• Nëse dokumentet e mia janë në gjermanisht, kush i përkthen për mua dhe kush paguan këtë shpenzim?
• A mund të marr pjesë në seancë nëpërmjet një lidhjeje në distancë nëse jam larg nga qyteti?
• Nëse punëdhënësi im është ankuesi, a ndikon kjo në strategjinë e mbrojtjes dhe në marrëdhënien me punën?

Merrni pyetjet me vete në bisedë dhe kërkoni përgjigje të shkruara kur është e mundur.

Kur provinca është larg dhe kufiri është afër

Bolcano është në veri të Italisë, afër kufirit me Austrinë. Për një familje në Shqipëri, kjo do të thotë se qyteti është larg dhe udhëtimi kërkon planifikim: ka lidhje ajrore të ndryshme me qytetet e tjera të veriut dhe më pas udhëtim tokësor, por kontrolloni orarin dhe kushtet sipas kohës së vitit, sepse në sezonet e larta transporti plotësohet.

Konsullata është një pikë tjetër që ndryshon. Shtetasi shqiptar ka të drejtë të kërkojë njoftimin e përfaqësisë së shtetit të tij, por shpesh përfaqësia kompetente nuk është në Bolcano; pyesni nëse ndodhet në një qytet tjetër italian dhe sa larg është, sepse kjo ndikon se si merren dokumentet dhe si bëhet kontakti.

Kufiri me Austrinë dhe aksi i Brenerit krijojnë një rrezik të veçantë: shumë njerëz kalojnë këtu për punë, për transport ose për të shkuar në një vend tjetër të Evropës, dhe kontrollet mund të zbulojnë dokumente, urdhra të vjetër ose probleme që persona nuk i dinin. Nëse jeni ndaluar në këtë zonë, mos supozoni se procedura është më e lehtë ose më e vështirë se kudo: ndryshon gjuha dhe rruga e dokumenteve.

Dokumentet e punës dhe të banesës mund të jenë të shkruara gjermanisht ose të lëshuara nga zyra të provincës; kërkojnë përkthim të rregullt për t'u përdorur gjetkë. Dokumentet nga Shqipëria kërkojnë përkthim të vulosur dhe shpesh njohje formale, prandaj kërkojini herët. Studio koordinon me një kolegu atje për dokumentet familjare dhe për çdo gjë që nuk mund të bëhet nga Italia.

Fjalët që do të gjeni në aktet e Bolcanos

Aktet e provincës mund të vijnë në më shumë se një gjuhë, por termat janë të njëjtë me ata të gjithë Italisë. Këto janë më të shpeshtat.

• Gjuha e procesit: gjuha në të cilën zhvillohen aktet, seancat dhe vendimi; në Bolcano mund të jetë italishtja ose gjermanishtja, me zgjedhjen e të pandehurit.
• Përkthyes i caktuar: personi që përkthen për ju në akte të caktuara; ka të drejtë ta kërkoni për pyetjen dhe për seancën.
• Seancë vlerësimi: seanca ku gjyqtari vendos nëse arrestimi vlen dhe çfarë mase të zbatojë.
• Autonomia e provincës: kompetenca të gjera në punë, shëndet dhe shërbime sociale, që ndryshojnë disa praktika administrative.
• Njoftim: akti që ju vjen; data e marrjes numëron afatet.
• Vendbanim: adresa e regjistruar; në punën sezonale shpesh është e punëdhënësit dhe ndikon në masat.
• Kontroll kufitar: kontrolli i dokumenteve në aksin e Brenerit; mund të nxjerrë në pah urdhra të vjetër.
• Procesverbal: dokumenti i shkruar i pyetjes ose i kontrollit; ju kërkohet ta firmosni, dhe duhet kuptuar plotësisht përpara.
• Interpret: ai që përkthen me gojë gjatë pyetjes dhe seancës; ndryshon nga përkthyesi i shkruar i dokumenteve.
• Zgjedhje e gjuhës: deklarata me të cilën i pandehuri përcakton gjuhën e procesit; është e prerë dhe nuk ndryshohet më vonë.

Si e merr studio një çështje në Bolcano

Shkruani te avvmassimoromano@gmail.com ose telefononi në numrin e shënuar në faqe. Në rast urgjence, lini mesazh me emrin e të arrestuarit, orën dhe vendin e ndalimit, dhe një numër ku ju gjejmë. Studio nuk ka një zyrë në Bolcano, por ka selitë në Romë, Milano dhe Napoli, dhe çështja merret në distancë; për seancat në provincë organizohet pjesëmarrja e një avokati që punon në vend, i koordinuar me studion.

Në telefonatën fillestare do t'ju pyesim çfarë dini për arrestimin, çfarë gjuhe flet personi, nëse ka dokumente me vete dhe ku punon ose banon. Kjo na ndihmon të vendosim që në fillim nëse kemi nevojë për një përkthyes dhe për cilat akte. Përpara se personi të zgjedhë gjuhën e procesit, flasim me të ose me familjen për çmimin e secilës zgjedhje, sepse ajo është e prerë.

Biseda zhvillohet në shqip ose në italisht, dhe aktet ju shpjegohen në gjuhën tuaj. Nëse aktet vijnë në gjermanisht, kërkohet përkthim me kujdes. Kur dokumentet familjare janë në Shqipëri, organizohet marrja e tyre përmes një kolegu atje.

Çdo kosto dhe çdo hap bisedohen përpara; nuk jepen premtime për rezultatin.

Nëse keni dokumente në gjermanisht, na i dërgoni siç janë, pa i përkthyer vetë; përkthimi bëhet nga një person i caktuar që të jetë i vlefshëm në proces.