I arrestuar në Bruksel: dy gjuhë dhe një procedurë

Kush shkruan nga Brukseli dhe çfarë ka ndodhur pak orë më parë

Pjesa më e madhe e atyre që kërkojnë këtë faqe janë njerëz që kanë marrë një telefonatë të shkurtër. Dikush ka folur nga një ambient i zhurmshëm, ka thënë emrin e një komisariati dhe ka mbyllur. Kush mbetet në anën tjetër nuk di as ku ndodhet saktësisht i afërmi, sepse Brukseli nuk është një qytet i vetëm por një mozaik komunash, dhe emri që dëgjoi nuk i thotë asgjë. Nevoja e tij e menjëhershme nuk është juridike: është të dijë ku është personi dhe kush mund të shkojë ta takojë.

Pastaj ka njeriun që jeton atje prej vitesh, punon, ka fëmijë në shkollë, dhe befas e gjen veten në një procedurë ku pyetjet i bëhen në një gjuhë dhe përkthimi i vjen në një tjetër. Ai e flet frëngjishten e rrugës, mjaftueshëm për punë, dhe pikërisht kjo e bën të rrezikshme situatën: beson se po kupton dhe nënshkruan.

Dhe ka atë që ka kaluar nga Brukseli pa pasur ndërmend të qëndronte. Një ndalesë treni, një natë në pritje të një fluturimi, një marrje në dorëzim malli. Për të, çdo gjë është e huaj: nuk ka adresë në vend, nuk ka njeri që t'i sjellë rroba, dhe nuk e di nëse mungesa e një adrese atje do të peshojë mbi vendimin për ta lënë të lirë. Të tria këto situata kërkojnë hapa të ndryshëm, por nisin me të njëjtën gjë: emri i saktë i zyrës ku ndodhet personi.

Ç'bëhet me punën, qiranë dhe shkollën kur ndalimi ndodh në Belgjikë

Jeta në Bruksel ndërtohet mbi letra, dhe disa prej tyre kërkojnë praninë tënde në një datë të caktuar. Nëse ndalimi zgjatet, ato data kalojnë pa u paraqitur askush. Punëdhënësi të pret në turn, dhe mungesa pa lajm e ka një pasojë të vetën pavarësisht nga ajo që po ndodh në procedurë: prandaj dikush duhet ta lajmërojë, pa i rrëfyer dosjen, me një fjali që thotë vetëm se personi është i penguar.

Qiraja dhe faturat vazhdojnë të rrjedhin. Në një qytet ku kontratat janë formale dhe ndërprerjet kushtojnë, dy ose tri muaj pa pagesë e humbasin banesën, dhe banesa e humbur është një nga arsyet që peshojnë kur vendoset nëse një person ka ku të qëndrojë. Nëse ke llogari në banka të dy vendeve, kontrollo cila pagesë ikën vetë dhe cila kërkon dorën tënde.

Fëmijët në shkollë janë kapitull më vete: mungesat e gjata kërkojnë shpjegim dhe shkolla pyet. Një marrëveshje e qetë me drejtuesin, pa hyrë në hollësi, e mbyll atë anë. Lejet e qëndrimit dhe kërkesat në proces janë ana tjetër: një procedim i hapur nuk i mbyll automatikisht, por e ndalon ritmin e tyre dhe kërkon që dikush të ndjekë postën. Nëse dikush nga familja vjen nga Italia ose nga Shqipëria për të qëndruar një kohë, mendoje që në fillim ku do të flerë dhe me çfarë dokumenti do të hyjë, sepse një i afërm i mbetur pa strehë bëhet problemi i dytë mbi të parin.

Çfarë vendoset para se të nënshkruhet procesverbali

Zgjedhja më e rëndë në Bruksel nuk është nëse të flasësh apo jo: është në cilën gjuhë do të ecë gjithçka. Ajo zgjedhje bëhet herët, shpesh në një moment kur personi është i lodhur dhe nuk e kupton peshën e saj, dhe pastaj shtrihet mbi aktet, mbi seancat dhe mbi vendimin. Nëse zgjedh gjuhën që e flet më mirë mbrojtësi që do të kesh, ai lexon dorazi çdo rresht; nëse zgjedh tjetrën, çdo gjë kalon nga një përkthim i mëtejshëm dhe çdo përkthim shton një mundësi gabimi. Çmimi i zgjedhjes së gabuar nuk duket atë ditë; duket kur një fjalë e procesverbalit del të thotë diçka tjetër nga ajo që the.

Zgjedhja tjetër është nëse pranon të përgjigjesh pa pasur ende përkthyes shqip. Të presësh do të thotë orë të tjera në atë dhomë, dhe shumë njerëz zgjedhin të flasin sepse duan të mbarojnë. Çmimi është një deklaratë e dhënë në një gjuhë të dytë, ku nuancat që të mbrojnë zhduken dhe mbeten vetëm fjalët e thjeshta, që shpesh tingëllojnë më keq nga sa janë.

E treta i përket familjes: të njoftojë menjëherë një mbrojtës në vend apo të presë. Pritja kursen para për pak orë dhe kushton pikërisht atë pjesë të procedurës ku vendimet merren më shpejt. Nëse çështja prek edhe Italinë, duhet vendosur që në fillim kush e ndjek secilën anë.

Çfarë duhet të ketë familja në dorë para se të nisë rrugën

Kush niset drejt Brukselit pa përgatitje humb ditë në sportele. Kjo është lista e asaj që duhet mbledhur përpara nisjes:

• Emri i plotë ashtu si është shkruar në dokument, me datëlindjen dhe shtetësinë. Shkrimi i gabuar i një mbiemri shqiptar në një regjistër belg është arsyeja më e shpeshtë pse një person "nuk gjendet".
• Emri i zyrës ose i komisariatit që u përmend në telefonatë, qoftë edhe i paplotë. Në një qytet me shumë komuna, kjo kursen një ditë të tërë kërkimi.
• Dokumentet e vetë personit: pasaporta ose letërnjoftimi, titulli i qëndrimit nëse ka, dhe kopja e çdo lejeje pune. Fotografo çdo faqe, edhe ato bosh.
• Provat se ai jeton atje: kontrata e qirasë, një faturë në emrin e tij, një vërtetim nga punëdhënësi. Një adresë e qëndrueshme peshon kur vendoset nëse personi do të lihet të presë jashtë.
• Dokumentet e fëmijëve dhe të bashkëshortes, nëse familja jeton me të: regjistrimi në shkollë dhe çdo letër që tregon varësinë ekonomike.
• Një kontakt të besueshëm në vend: dikush që flet gjuhën e zyrave dhe mund të marrë një letër në emrin tuaj.
• Letrat e ardhura nga Italia, nëse ka pasur ndonjëherë një procedim atje, edhe të vjetra. Ato ndryshojnë kuadrin më shumë se çdo gjë tjetër.

Skanoji të gjitha dhe mbaji në një dosje të vetme në telefon, jo të shpërndara nëpër biseda: do të të kërkohen papritur dhe shpesh jashtë orarit.

Çfarë duhet pyetur mbrojtësin belg që në takimin hyrës

Takimi me një mbrojtës në Bruksel zgjat pak dhe shpesh bëhet në një korridor. Këto pyetje nxjerrin më shumë se një bisedë e gjatë e papërgatitur:

• Në cilën gjuhë janë hartuar aktet deri tani, dhe a mund të ndryshohet ende kjo pa dëmtuar dosjen?
• A ke lexuar vetë origjinalin e procesverbalit, apo po punon mbi një përkthim?
• Kush e ka bërë përkthimin gjatë marrjes në pyetje dhe a është shënuar emri i tij në akt?
• Çfarë është vendosur tashmë për lirinë e personit dhe kur rishikohet ai vendim?
• Çfarë i duhet gjykatësit për të pranuar se personi ka një vendbanim të qëndrueshëm këtu?
• Nëse familja vjen nga Italia ose nga Shqipëria, a ndihmon prania e saj në seancë apo është e parëndësishme?
• A ka ndonjë kërkesë nga një vend tjetër mbi këtë person, dhe si do ta mësonim nëse po?
• Çfarë mund të dërgojmë ne që të hyjë në dosje, dhe çfarë nuk hyn dot?
• Si do të komunikojmë kur dosja ecën jashtë orarit tim të punës?

Shkruaji përgjigjet në vend, në shqip, dhe lexoja më pas atij me zë: nëse diçka është keqkuptuar, del aty dhe jo pas një jave.

Kur dosja ecën midis Belgjikës, Italisë dhe Shqipërisë

Një shqiptar i ndaluar në Bruksel shumë rrallë ka të gjithë jetën e vet në Belgjikë. Zakonisht ka punuar në Itali, ka familjen në Shqipëri, dhe dokumentet e tij janë të shpërndara midis tri vendeve. Kjo do të thotë se gjëja e parë që duhet bërë nuk është juridike, por organizative: të vendoset kush mbledh çfarë dhe ku i dërgon.

Dokumentet italiane — titulli i qëndrimit, kontratat e punës, çdo akt i marrë ndonjëherë nga një autoritet italian — duhen nxjerrë dhe përkthyer në gjuhën e procedurës, jo në anglisht. Dokumentet shqiptare kërkojnë vërtetimin që i jep vlerë jashtë vendit përpara se të dërgohen, dhe ajo rrugë ka kohët e veta: kërkesa, lëshimi, vulosja, përkthimi. Nëse nisen të gjitha së bashku në momentin e fundit, mbërrijnë pas seancës.

Posta midis vendeve është më e ngadaltë nga sa pret kushdo, prandaj gjithçka që mund të shkojë e skanuar shkon e skanuar, dhe origjinali vjen pas. Takimet telefonike kërkojnë kujdes me orët: dallimi midis Shqipërisë dhe Belgjikës është i vogël, por orari i zyrave belge mbyllet herët dhe një telefonatë e bërë pasdite nuk gjen njeri. Nëse ekziston një mbrojtës në Itali dhe një në Belgjikë, ata duhet të flasin drejtpërdrejt midis tyre; familja nuk duhet të jetë ura, sepse çdo përcjellje e dorës së dytë humb saktësinë. Përfaqësia diplomatike shqiptare kompetente për Belgjikën mund të ndihmojë për dokumentet e identitetit dhe për të verifikuar vendndodhjen, por nuk zëvendëson mbrojtjen dhe nuk hyn në përmbajtjen e dosjes.

Si ndërtohet ndihma kur personi ndodhet në Belgjikë

Marrëdhënia nis me një bisedë në shqip me atë që ka mbetur jashtë, zakonisht një bashkëshorte ose një vëlla. Në atë bisedë nuk kërkohet mendim mbi çështjen, por fakte: emri ashtu si është shkruar, vendi ku u pa personi për herë të fundit, ora e telefonatës, çfarë tha ai me fjalët e veta. Mbi këtë ndërtohet kërkimi i zyrës ku ndodhet dhe kontakti me një koleg në vend.

Incarikimi për pjesën italiane të dosjes jepet me shkrim dhe mund të nënshkruhet nga personi edhe kur ndodhet jashtë, me rrugët që pranon autoriteti. Dokumentet priten të skanuara, me emra që thonë çfarë janë, dhe jo si fotografi të shpërndara në biseda; kur janë të shumta, dërgohen në një dërgesë të vetme, sepse një dosje e rregullt lexohet brenda ditës, kurse njëzet fotografi pa rend qëndrojnë.

Me mbrojtësin belg puna ndahet qartë: ai kryen aktet atje, ku vetëm ai mund t'i kryejë; studio ndjek çdo gjë që prek Italinë — titujt e qëndrimit, procedimet e mëparshme, dokumentet e punës — dhe ia dërgon në formën që i duhet. Bisedat zhvillohen në shqip ose italisht dhe, kur duhet, me kolegun në gjuhën e tij. Familja merr një njoftim të caktuar pas çdo hapi, me atë që dihet dhe me atë që nuk dihet ende, sepse pikërisht pjesa e dytë e qetëson më shumë se heshtja.

Veprimet që e rëndojnë pozitën në një procedurë belge

Disa gjëra duken të padëmshme nga Italia ose nga Shqipëria dhe kushtojnë shtrenjtë atje:

• Mos nënshkruaj asnjë letër që nuk ta kanë përkthyer rresht për rresht. Nënshkrimi yt vlen edhe nëse nuk e ke kuptuar, dhe pastaj duhet shpjeguar pse e vure.
• Mos thuaj se "e kupton" gjuhën për mirësjellje. Një pohim i tillë e heq përkthyesin nga procedura dhe nuk kthehet lehtë pas.
• Mos jep një adresë që nuk është e jotja. Nëse letrat shkojnë te një mik dhe ai nuk të lajmëron, mungesa jote lexohet si zgjedhje.
• Mos i kërko askujt të zhdukë diçka nga shtëpia jote ndërsa je i ndaluar. Ajo telefonatë është zakonisht e regjistruar dhe krijon një problem të ri mbi të vjetrin.
• Mos u largo nga Belgjika pa e ditur nëse lejohesh, edhe nëse të kanë lënë të lirë. Një largim i pakuptuar e ndryshon gjithë qëndrimin ndaj teje.
• Mos fol për dosjen me bashkatdhetarë që njeh pak. Komuniteti është i vogël dhe fjala kthehet nga ana tjetër.
• Mos u beso atyre që premtojnë zgjidhje përmes njohjeve. Paratë ikin dhe mbetet një gjurmë që duhet shpjeguar.

Nëse ke bërë tashmë ndonjë prej këtyre, thuaja mbrojtësit sot: një gabim i rrëfyer herët trajtohet, një i fshehur del në momentin më të keq.

Fjalët e procedurës që kthehen në çdo faqe të dosjes

Mbi letrat do të shohësh disa terma që përsëriten. Këto janë ato që kanë rëndësi praktike dhe kuptimi i tyre me fjalë të thjeshta:

• Atti — aktet, pra çdo letër zyrtare që prodhon procedura: procesverbale, kërkesa, vendime. Kur thuhet se diçka "është në akte", do të thotë se ka hyrë në dosje dhe mund të lexohet nga mbrojtja.
• Verbale — procesverbali, letra ku shkruhet çfarë u tha dhe çfarë u bë në një moment të caktuar. Ajo që nuk shkruhet aty, më vonë është shumë e vështirë të provohet se ndodhi.
• Udienza — seanca, takimi para gjykatësit ku dëgjohen palët. Nuk është gjyqi i plotë: shumica e seancave vendosin vetëm një pikë të caktuar.
• Interprete — përkthyesi i caktuar nga autoriteti, i ndryshëm nga një i njohur që të ndihmon. Vetëm ai që shënohet në akt ka vlerë për procedurën.
• Difensore — mbrojtësi, avokati që ka të drejtë të hyjë në dosje dhe të marrë pjesë në aktet. Kushdo tjetër që të këshillon nuk e ka këtë mundësi.
• Procedimento — e gjithë ecuria nga nisja deri te vendimi përfundimtar, me fazat e veta.

Kur e njëjta fjalë del në gjuhën e vendit, kërko gjithmonë të dish se cilës prej këtyre i përgjigjet: ekuivalentët nuk janë kurrë të përsosur.