Përvetësimi i sendit të besuar: kur mbajtja bëhet vepër

Si ndryshon përditshmëria kur akuzohet një mbajtje

Akuza për përvetësim lind pothuajse gjithmonë brenda një marrëdhënieje që ekzistonte më herët: një mik që ju kishte dhënë makinën, një koleg që ju kishte lënë një mjet pune, një i afërm që ju kishte besuar para për t'i çuar diku. Prandaj pasojat e menjëhershme nuk janë gjyqësore, janë njerëzore. Marrëdhënia prishet, dhe bashkë me të prishen edhe gjëra që varen prej saj: banesa që ndanit, puna te i njëjti person, rrethi i njohjeve në komunitet, ku lajmi përhapet shpejt dhe shpesh në një version që nuk është ai i vërtetë.

Ç'ndryshon konkretisht varet nga sendi dhe nga marrëdhënia, por disa pika përsëriten gjithmonë.

• Puna: nëse sendi është një mjet pune, një telefon i shoqërisë ose një automjet i vënë në dispozicion, punëdhënësi mund ta shohë çështjen si humbje besimi dhe ta ndërpresë marrëdhënien edhe përpara çdo vendimi.
• Dokumentet: një procedim në vazhdim mund të dalë në certifikatat që kërkohen për rinovimin e lejes së qëndrimit ose për disa punësime. Pyesni avokatin se cilat prej tyre e tregojnë dhe cilat jo.
• Udhëtimet: nëse prisni një akt ose një seancë, një qëndrim i gjatë në Shqipëri pa e lajmëruar mbrojtësin ju lë pa mundësi të merrni njoftimin në kohë.
• Paratë: kur çështja ka të bëjë me shuma që duhej t'i dorëzonit dikujt, lëvizjet tuaja bankare do të shqyrtohen. Çdo gjë që bëni me llogarinë nga ky moment lë gjurmë që mund të lexohet më vonë.
• Familja: i afërmi që ka dhënë sendin kërkon shpesh, krahas ankesës, të marrë atë që i takon. Mosmarrëveshja familjare duhet ndarë me kujdes nga ajo penale, përndryshe secila ushqen tjetrën.

Kush e gjen veten në këtë akuzë

Njerëzit që arrijnë te kjo faqe vijnë pothuajse gjithmonë nga një prej disa situatave të njohura. Njëra është ajo e huasë: dikush ka marrë një makinë, një pajisje ose një mjet nga një mik për një qëllim të caktuar, miqësia është prishur, sendi nuk është kthyer dhe pronari ka shkuar te policia. Personi në fjalë shpesh mendon se e mban sendin për një arsye të drejtë dhe nuk e kupton pse flitet për vepër penale.

Situata tjetër është ajo e punonjësit që largohet nga vendi i punës me një telefon, një kompjuter, një uniformë ose çelësat e furgonit. Disa e mbajnë sepse pritet një pagesë që nuk ka ardhur, dhe e shohin mbajtjen si një mënyrë për të ushtruar presion. Pikërisht këtu qëndron rreziku: një shpjegim i tillë, i thënë gabim, mund të tingëllojë si pranim i asaj që akuzohet.

Një situatë tjetër, shumë e njohur te shqiptarët që punojnë jashtë, është ajo e parasë ose e pakos që duhej çuar te një i afërm në Shqipëri. Ka vonesa, ka një pjesë të përdorur për nevoja të ngutshme, ka një dërgues që pret llogari. Nga ana e tij, ajo që ka ndodhur është një keqkuptim midis të afërmve; nga ana e ligjit mund të duket krejt ndryshe.

Së fundi janë ata që kanë marrë një njoftim dhe nuk e kuptojnë fjalën «përvetësim», sepse nuk kanë marrë asgjë pa dijen e askujt. Kjo faqe është për të gjithë ata.

Çfarë të mbledhni përpara se të flisni me askënd

Në këtë lloj çështjeje dokumentet vendosin më shumë se kujtesa, sepse gjithçka shkon te një pyetje e vetme: me ç'kusht ju erdhi sendi dhe çfarë ishte rënë dakord për të. Mblidhini sot, ndërsa ende i keni, dhe mos i ndryshoni.

• Mesazhet, zërat dhe emailet me personin që ju dha sendin. Ruajini si skedarë, jo vetëm si pamje ekrani, dhe mos fshini asnjë bisedë, edhe nëse ju duket e padobishme: mungesa e një mesazhi mund të duket si fshehje.
• Çdo shkresë ose njoftim që keni marrë nga policia, nga prokuroria ose nga avokati i palës tjetër, me të gjitha faqet dhe me zarfin, që të dihet kur ka mbërritur.
• Prova të pagesave: shuma të dhëna, transferta, faturat e riparimeve ose të shpenzimeve për sendin. Ato tregojnë se si e keni përdorur dhe nëse keni mbajtur përgjegjësi për të.
• Fotografi të sendit tani, me datë, në vendin ku ndodhet. Ato përdoren për të provuar gjendjen dhe për të organizuar një kthim të rregullt.
• Emrat dhe kontaktet e njerëzve që ishin të pranishëm kur sendi ju u dha. Mjafton lista; nuk i përgatitni ju për të thënë diçka.
• Çdo dokument që tregon një borxh të ndërsjellë me palën tjetër, sepse mbajtja shpesh lidhet me një pretendim të paplotësuar.

Kthim i menjëhershëm, shkresë ose heshtje: çmimi i secilës

Përpara jush ka disa zgjedhje reale dhe secila ka çmimin e vet. Nuk janë të ndërsjella, por rendi ka rëndësi.

Rruga e kthimit është ta ktheni sendin pa vonesë. Avantazhi është i dukshëm: heq arsyen e ankesës, tregon se nuk ka pasur qëllim të mbahet dhe në disa raste zbut pozitën. Çmimi është se kthimi pa asnjë shkresë mund të lexohet si pranim, dhe se humbisni çdo pozitë negociuese nëse palës tjetër ia keni ende borxh vetë. Prandaj kthimi bëhet me një procesverbal të thjeshtë dorëzimi, me datë, me emrat dhe, kur ka mundësi, me një dëshmitar, dhe vetëm pasi avokati e ka lexuar tekstin.

Rruga e shkresës është t'i përgjigjeni me shkrim kërkesës së palës tjetër. Një shkresë e qartë me listën e sendeve, vendin dhe kohën e dorëzimit është dokumenti që do të dëshironit të kishit nëse çështja shkon më tutje. Çmimi: çdo fjalë e shkruar mund të përdoret kundër jush, prandaj nuk është vendi për mërzi, për kërcënime ose për pretendime që nuk mund t'i provoni.

Rruga e kundërshtimit është të pohoni që sendi ju është besuar me një qëllim: ishte dhuratë, ishte pagesë borxhi, ishte përdorim i lirë. Kjo rrugë ekziston, por kërkon prova, dhe zgjedhja e saj pa to e zhvlerëson çdo përpjekje tjetër. Heshtja nuk është zgjedhje neutrale: lë të ecë çdo version tjetër.

Çfarë e rëndon çështjen pa dashur

Në këto çështje dëmi më i madh vjen shpesh nga një veprim i bërë me qëllim të mirë gjatë ditëve kur askush nuk ju ka këshilluar ende.

• Mos e shisni, mos e lini peng dhe mos e huazoni më tej sendin. Çdo largim i tij nga duart tuaja e shndërron një mosmarrëveshje të rregullueshme në një çështje të ndërlikuar.
• Mos e dërgoni sendin në Shqipëri me një të afërm «për ta ruajtur». Kthimi pastaj bëhet shumë më i vështirë dhe duket sikur është larguar me qëllim.
• Mos fshini mesazhe, as të pakëndshme. Palët tjera kanë kopjen e tyre, dhe mungesa në anën tuaj bie menjëherë në sy.
• Mos shkruani në grupe familjare ose të komunitetit se si ka ndodhur. Ajo që shkruhet atje del shpejt jashtë grupit dhe lexohet pa kontekst.
• Mos telefononi pronarin për ta kërcënuar ose për ta bindur të tërhiqet nga ankesa. Presioni mbi të dëmtuarin e keqëson pozitën tuaj dhe mund të bëhet vepër më vete.
• Mos nënshkruani «pranime borxhi» ose deklarata që nuk i keni lexuar me kujdes; një shkresë e firmosur në nxitim ka peshë më të madhe se çdo shpjegim i mëvonshëm.
• Mos ndryshoni vendin e sendit pa e lajmëruar mbrojtësin.

Rregulli praktik është i thjeshtë: gjithçka që prek sendin, pasi keni marrë një njoftim, bëhet vetëm pasi ta keni thënë me avokatin. Edhe një veprim që ju duket i padëmshëm, si ta çoni makinën te mekaniku ose ta ktheni telefonin te dyqani, mund të ndryshojë ku ndodhet sendi dhe në ç'gjendje është kur kërkohet përsëri. Nëse mendoni se po ju ndiqet, mos përpiquni të rregulloni gjërat vetë me një telefonatë «të qetë»: ajo që thuhet aty mbetet në kujtesën e palës tjetër.

Pyetje për avokatin mbi sendin e besuar

Këto janë pyetjet që rrallë i bën kush nuk është i mesit, dhe që ndryshojnë strategjinë.

• Sipas dokumenteve që kam, a rezulton që sendi më është dorëzuar për një qëllim të caktuar, apo mund të tregohet se ishte lënë në dispozicion të lirë?
• A kam kryer vetë një akt që sillet si pronar, si shitja ose përdorimi për qëllime të mia, dhe si e lexon ai fakt akuza?
• Kthimi i sendit tani çfarë ndryshon në dosje, dhe a duhet bërë përpara apo pas njoftimit të akteve?
• A ia vlen të shkruaj palës tjetër, dhe nëse po, kush e redakton shkresën dhe me çfarë përmbajtje?
• Nëse ekziston një borxh i ndërsjellë, si ta ndaj çështjen civile nga ajo penale pa e dëmtuar asnjërën?
• A ndikon një procedim i tillë mbi lejen time të qëndrimit ose mbi rinovimin e saj, dhe çfarë dokumenti duhet të kem gati për zyrën kompetente?
• Nëse e pranoj kthimin dhe pala tjetër tërhiqet nga ankesa, çfarë mbetet ende e hapur nga ana e akuzës?
• Cilat nga shkresat që kam marrë kanë afat dhe cilat janë thjesht njoftime?
• Nëse pala tjetër pranon ta marrë sendin, a duhet bërë një shkresë me firmën e secilës palë për të provuar se çështja është mbyllur praktikisht?
• Nëse sendi është dëmtuar ose ka humbur vlerë gjatë kohës që e kam pasur, si ndikon kjo në çështjen penale dhe në atë civile?
• Kur pala tjetër kërkon para në vend të sendit, a ka rrezik që kjo të duket si presion mbi mua, apo si presion mbi të, dhe si e trajtojmë?

Merrni me vete këto pyetje në bisedën me avokatin dhe shënoni përgjigjet; në disa raste një detaj i vogël ndryshon rendin e hapave.

Kur sendi ose njerëzit janë mes Italisë dhe Shqipërisë

Shumë çështje përvetësimi mes shqiptarëve kanë një pjesë që ndodh në Shqipëri: sendi dërgohet atje, i besuari banon atje, ose marrëveshja u bë me gojë në një vizitë verore. Kjo ndryshon pak gjëra, por ndryshon me rëndësi.

Fillimisht, marrëveshjet gojore në shqip duhen përkthyer nga një përkthyes i caktuar, jo nga ju ose nga një mik. Një fjalë si «e mbaj për ty» ose «ta lë këtu» mund të përkthehet në italisht në mënyra që e ndryshojnë kuptimin e besimit. Ndaj mesazhet e shkruara shqip duhen ruajtur në origjinal dhe përkthimi duhet të bëhet me kujdes.

Pastaj, dokumentet që vijnë nga Shqipëria, si prokurat, deklaratat ose faturat, mund të kenë nevojë për përkthim të vulosur dhe, për disa qëllime, për njohje formale përpara se të pranohen. Mos prisni deri ditën e fundit: posta, zyrat dhe ditët e pushimit nuk përputhen midis Italisë dhe Shqipërisë, edhe kur nuk ka diferencë ore.

Në fund, nëse sendi është në Shqipëri, mos e lëvizni vetë. Kthimi mund të organizohet me një person të besuar dhe me dokumentim, përmes avokatit tuaj dhe, kur duhet, një kolegu atje. Dhe nëse personi që ju ka besuar sendin banon atje, çdo kontakt me të duhet të bëhet me shkrim dhe me kujdes.

Fjalët që do të gjeni në akte

Dokumentet italiane përdorin fjalë që në shqip kanë tingull më të butë, dhe e kundërta. Këto janë ato që do t'ju dalin më shpesh.

• Përvetësim (në italisht «appropriazione indebita»): mbajtja për vete e një sendi që ju ishte dorëzuar me vullnetin e pronarit. Dallon nga vjedhja, ku sendi merret pa dijen e tij.
• Akt disponimi: një veprim që sillet si pronar, si shitja, dhurimi ose përdorimi për qëllime tuaja. Në akuzë shpesh është pika kyçe.
• Refuzim pas kërkese të qartë: kur ju thuhet të ktheni sendin dhe ju nuk e ktheni pa arsye. Kërkesa me shkrim e bën të lehtë për pronarin ta provojë.
• Ankesë (në italisht «querela»): deklarata e të dëmtuarit që kërkon ndjekjen. Në disa raste mund të tërhiqet, dhe pasoja e saj varet nga lloji i veprës.
• Denoncim: njoftimi i një fakti nga kushdo te organet, pa qenë i dëmtuari.
• Njoftim: akti me të cilin autoriteti ju njofton diçka; datat e mbërritjes së tij përcaktojnë afatet.
• Kthim i sendit: dorëzimi i sendit te pronari, i dokumentuar me procesverbal.
• Procesverbal dorëzimi: shkresa e shkurtër që shënon se kush ia ktheu sendin kujt, ku dhe kur. Është dokumenti që ju duhet nëse sendi kthehet.
• Personi i dëmtuar: ai që pretendon se ka pësuar dëm. Në aktet italiane quhet kështu edhe kur marrëdhënia mes jush është familjare ose miqësore.
• Përgjegjësi civile: detyrimi për të shpërblyer dëmin, i veçantë nga ai penal. Mund të rregullohet me marrëveshje, pa hyrë në gjykatë.

Si merret çështja në studio

Çështja nis me një mesazh ose telefonatë. Mund të shkruani te avvmassimoromano@gmail.com ose të telefononi në numrin e shënuar në faqe, edhe në shqip. Nëse nuk përgjigjemi menjëherë, lini një mesazh të shkurtër me emrin, qytetin ku ndodheni dhe faktin që keni marrë një akt: do t'ju rikthehemi sa më shpejt.

Përpara bisedës telefonike dërgoni fotografi me të gjitha faqet e gjithçkaje që keni marrë, me të gjitha faqet, dhe mesazhet me palën tjetër si skedarë të ruajtur. Mos i prisni dhe mos i përmbledhni, sepse përmbledhja e secilit është e subjektive. Gjatë bisedës avokati do t'ju pyesë si ju erdhi sendi, çfarë ishte rënë dakord, ku ndodhet tani, çfarë keni nënshkruar dhe çfarë keni thënë tashmë dhe kujt. Në fund do të dini çfarë duhet bërë sot dhe çfarë mund të presë.

Biseda zhvillohet në shqip ose në italisht, sipas dëshirës suaj; aktet italiane ju shpjegohen në shqip, fjalë për fjalë aty ku ka rëndësi. Studio ka selitë në Romë, Milano dhe Napoli, dhe takimet mund të bëhen me praninë ose në distancë. Kur sendi, dëshmitari ose pala tjetër ndodhet në Shqipëri, koordinohemi me një kolegu atje që të mos humbasë kohë në dërgimin e dokumenteve.

Nëse çështja ka pjesë që lidhen me para të dërguara ose me një person që banon në Shqipëri, mund t'ju kërkohet një prokurë ose një deklaratë e përkthyer. Ju shpjegojmë përpara se të nënshkruani çfarë shërben dhe çfarë jo, dhe nuk firmoset asgjë në nxitim.