Të dhënat personale: kur trajtimi bëhet vepër penale

Çfarë po bëni me emrat dhe skedarët që keni

Pjesa më e madhe e njerëzve që pyesin për të dhënat personale nuk kanë menduar kurrë se po bëjnë diçka të rëndë. Kanë kopjuar një listë klientësh, kanë dërguar një foto të një dokumenti në një grup, kanë hapur llogarinë e një personi tjetër «vetëm për ta shikuar», ose kanë lënë një kamerë të ndezur në një vend ku kalojnë njerëz. Prandaj pyetja që duhet bërë nuk është «çfarë ligji kam shkelur», por «çfarë kam në dorë dhe për ç'qëllim e përdor».

Ju përballeni me disa zgjedhje që kanë kosto reale.

• Të ndaleni sot me atë që po bëni. Kostoja është e vogël, sepse ndërprerja e një sjelljeje e pakëson dëmin dhe tregon mirëbesim. Por mos fshini në mënyrë të pakujdesshme ato që mund të shërbejnë si provë se si ka ndodhur: ndalimi nuk do të thotë shuarje.
• Të lajmëroni vetë atë që pretendon se ka pësuar dëm. Kjo mund të zbusë një konflikt, por çdo fjalë e thënë shkon në dosje dhe nuk merret mbrapsht; mos e bëni pa e lexuar mbrojtësi.
• Të prisni. Nëse nuk keni marrë ende asnjë akt, ia vlen të pyesni sa i rëndë është ajo që keni bërë, përpara se të vendosni asgjë.

Nëse punëdhënësi ju ka kërkuar të kopjoni ose të përdorni të dhëna, mos supozoni se përgjegjësia është vetëm e tij: një punonjës që kryen një veprim përgjigjet edhe për veten. Prandaj shkruani çfarë ju është kërkuar, nga kush dhe kur, përpara se ta harroni.

Kush vjen te kjo faqe dhe pse

Njerëzit që e lexojnë këtë faqe hyjnë zakonisht në një nga këto situata, dhe shpesh nuk e dinë ende se kanë ndonjë lidhje me një vepër penale.

Disa janë punonjës që kanë marrë një telefonatë nga e njëjta kompani ku punonin. Kanë kopjuar një listë kontaktesh ose një fotografi të një dokumenti për të punuar më lehtë, ose kanë hyrë në një sistem me fjalëkalimin e një koleg, dhe tani dikush pyet pse. Në disa raste nuk janë ata që e kanë kërkuar veprimin: ua ka kërkuar përgjegjësi i tyre.

Të tjerë janë persona që kanë ndarë një ndarje. Një mesazh, një foto ose një dokument i partnerit të mëparshëm ka mbërritur te dikush që nuk duhej, dhe tani njëri ka bërë ankesë. Shpesh nuk ka qenë qëllimi të dëmtohej askush; kanë ndarë gjëra të përbashkëta, por ligji i sheh si të dhëna të një personi të vetëm.

Të tjerë janë pronarë dyqanesh, lokalesh ose firmash të vogla që kanë vënë kamera, regjistra klientësh ose lista për punonjësit. Kanë menduar se po mbrojnë biznesin dhe nuk kanë pyetur kujt i takon ajo imazhi.

Në fund janë ata që kanë mësuar se të dhënat e tyre janë përdorur nga të tjerë dhe duan të dinë çfarë mund të bëjnë. Për ta, faqja shpjegon të njëjtën rrugë nga ana tjetër. Në disa raste i njëjti person është në të gjitha anët në kohë të ndryshme.

Çfarë ndryshon në punë, në banesë dhe në jetën me të tjerët

Nga jashtë, një çështje për të dhënat duket teknike. Në jetën e përditshme është e kundërta: vjen nga marrëdhënie dhe e prish ato. Punonjësi që akuzohet për kopjimin e një liste e humb zakonisht vendin e punës shumë përpara se të ketë ndonjë vendim, sepse punëdhënësi nuk pret fjalën e fundit për ta çuar atë jashtë.

Disa pasoja praktike që përsëriten:

• Pajisjet: telefoni, kompjuteri ose disku ku ndodhen të dhënat mund të merren për ekspertizë. Pa to humbasin kontaktet, punët, fotografitë e familjes dhe aksesi në llogaritë bankare. Bëni kopje të gjithçkaje që është vetëm e juaja, sa jeni në kohë.
• Marrëdhënia me punëdhënësin: një profil i ri në një kompani tjetër mund të kërkojë dëshmi të marrëdhënies së mëparshme; çka është ndodhur duhet shpjeguar me kujdes, jo me fshehje.
• Banesa dhe bashkëjetesa: në raste ndarjeje, çdo skedar që qëndron në një pajisje të përbashkët bëhet material për ankesën; ndani pajisjet përpara se të prishet çdo besim.
• Rrjetet sociale: një faqe e hapur me emrin tuaj ose një postim i vjetër mund të përdoren si provë; mos i ndryshoni pa pyetur, por mos shtoni të reja.
• Qëndrimi: një procedim i hapur mund të dalë kur kërkohen certifikata për rinovime; pyesni çfarë dokumentesh do t'ju duhen.

Në çdo rast, mos supozoni se askush nuk e di: shumë lajme dalin nga kolegët.

Gabimet që bëhen kur thuhet «e fshij dhe mbaroi»

Instinkti i menjëhershëm, kur kuptoni se ka një problem, është të fshini. Është gabimi më i shpeshtë dhe më i kushtueshëm në këtë materie.

• Mos fshini skedarët, mesazhet ose historikun e shfletimit. Gjurmët e fshirjes mbeten, dhe fshirja pas një kërkese zyrtare mund të lexohet si përpjekje për të fshehur provën.
• Mos u shkruani kolegëve ose miqve «mos thuaj gjë»: mesazhi vetë bëhet dëshmi se kishit diçka për të fshehur.
• Mos i përgjigjni vetë një kërkese të autoritetit që mbikëqyr të dhënat, pa e lexuar me avokatin; përgjigja e shpejtë është përgjigja që hyn në dosje dhe zakonisht e vetmja që lexohet.
• Mos e vazhdoni sjelljen «ngadalë» për ta mbyllur: nëse po përdorni ende të dhënat, çdo kohë e kaluar shton një episod të ri.
• Mos u kërkoni të tjerëve të heqin postimet që ju prekin pa kuptuar çfarë ka ndodhur; kërkesa e papjekur mund të duket presion.
• Mos bëni deklarata në rrjete sociale. Çdo fjalë atje mund të përfundojë në dosje.
• Mos pranoni të nënshkruani deklarata të punëdhënësit që thonë se keni vepruar «me iniciativë të vetën» nëse nuk është e vërtetë.

Këto rregulla vlejnë edhe për ata që mendojnë se kanë vepruar me qëllim të mirë. Një fshirje e bërë «për të pastruar» nuk dallohet nga një fshirje e bërë për të fshehur, dhe vlerësimi nuk bëhet nga ju. Nëse mendoni se pajisja juaj do të merret, mos e ndryshoni dhe mos e rivendosni nga fabrika; ruajeni siç është dhe thjesht mos e përdorni për punët që lidhen me çështjen.

Çfarë të keni gati përpara se të flisni me avokatin

Çështjet me të dhënat zgjidhen shpesh me dokumente të vogla që askush nuk mendon t'i ruajë. Mblidhini sot.

• Kontrata e punës, përshkrimi i detyrave dhe çdo email që tregon se kush ju kërkoi të përdorni ose të kopjoni të dhënat, sepse përcakton kush vendosi.
• Rregullat e brendshme që keni firmosur ose marrë: udhëzime për sigurinë, për fjalëkalimet, për përdorimin e pajisjeve.
• Listën e saktë të të dhënave që janë prekur: çfarë, nga cili sistem, në ç'datë, në cilën pajisje. Një përmbledhje e ndershme ka më shumë vlerë se një përpjekje për ta zvogëluar.
• Kopjet e njoftimeve nga autoriteti që mbikëqyr të dhënat, nga policia ose nga ankuesi, me të gjitha faqet.
• Prova se sa kohë i keni mbajtur të dhënat dhe nëse i keni dhënë dikujt tjetër; emrat e personave që mund t'i kenë marrë.
• Nëse të dhënat tuaja janë përdorur nga të tjerë: pamje ekrani me adresën e faqes, datën dhe orën, si dhe çdo kërkesë që keni bërë për fshirje.
• Pajisjet që përmbajnë materialin, të papërditësuara dhe të pa riinstaluara, për të mos humbur gjurmë.
• Çdo gjë që tregon kush ka pasur akses në sistem ose në skedar: fjalëkalime të përbashkëta, llogari të përdorura nga disa persona, orare të hyrjes. Shpesh pyetja nuk është kush e ka bërë, por kush mund ta kishte bërë.
• Një shënim me datat kryesore: kur filluat punën, kur ndryshoi sistemi, kur u kopjua ose u dërgua materiali, kur mbërriti kërkesa. Rendi kohor e shpjegon çështjen më mirë se çdo rrëfim.

Rendisni të gjitha sipas datës në një dosje të vetme.

Kur të dhënat kalojnë kufirin

Të dhënat nuk njohin kufij, por ligjet po. Një listë klientësh që ndodhet në një server jashtë Italisë, një grup mesazhesh me njerëz në Shqipëri, një dokument që dërgohet te një i afërm: të gjitha këto ngrenë pyetjen se cilit vend i takon çështja dhe kush mund t'ju kërkojë llogari.

Në praktikë, nëse ju punoni në Itali dhe të dhënat janë të klientëve italianë, çështja trajtohet këtu, edhe kur skedari ruhet diku tjetër. Nëse ju keni dërguar një dokument të një personi në Shqipëri, dhe ai person banon atje, mund të ketë më shumë se një vend të interesuar dhe më shumë se një zyrë që pyet. Për këtë arsye, mos supozoni se «e kam në Shqipëri, prandaj nuk numëron».

Kur dëshmitë janë në shqip, bisedat dhe mesazhet duhen përkthyer me kujdes; një ironi, një shprehje popullore ose një grup i mbyllur mund të kuptohen gabim në italisht. Përkthimi i vulosur shpesh është i nevojshëm, dhe duhet kërkuar herët.

Nëse kërkoni fshirjen e të dhënave tuaja nga një faqe që ndodhet jashtë Italisë, kërkesa i drejtohet fillimisht atij që i ka publikuar, dhe përgjigja mund të vonojë. Ruani çdo shkresë të dërguar dhe datën; po aq të vlefshme janë kopjet e kërkesave të pa përgjigjura.

Për koordinimin me një përfaqësues në Shqipëri, mjafton një prokurë e thjeshtë, por duhet të përgatitet siç duhet.

Si hapet çështja me të dhënat personale

Shkruani te avvmassimoromano@gmail.com ose telefononi në numrin e shënuar në faqe. Në mesazhin fillestar mjafton të thoni kush jeni, qytetin, çfarë keni marrë dhe cilat të dhëna janë në lojë. Mos dërgoni vetë skedarët me të dhënat e të tjerëve në një mesazh fillestar; shpjegoni vetëm natyrën e tyre, dhe do t'ju themi si t'i dërgoni.

Në telefonatë, avokati pyet si i keni marrë ose përdorur të dhënat, kush ju ka kërkuar ta bëni, nëse ka pasur rregulla të shkruara dhe çfarë keni bërë që nga momenti kur kuptuat problemin. Pastaj bëhet një listë e asaj që duhet ruajtur dhe e asaj që nuk duhet prekur. Prej këtij momenti, mos bëni asgjë në pajisje pa u kujdesur.

Punohet në shqip dhe në italisht. Aktet që merrni, edhe ato teknike, ju shpjegohen në gjuhën tuaj dhe në fjalë të thjeshta, pa përkthim të përafërt. Studio ka zyra në Romë, Milano dhe Napoli, takimet mund të bëhen edhe në distancë, dhe nëse një person ose një server ndodhet në Shqipëri, kontaktohet një kolegu atje për ta koordinuar gjithçka në radhë.

Honorari dhe mënyra e pagesës bisedohen që në fillim, para çdo veprimi; nuk bëhet asnjë premtim për rezultatin.

Nëse kërkesa nga autoriteti ka një datë përgjigjeje, na e tregoni që në mesazhin e shkurtër dhe dërgoni foton e shkresës. Datat nuk presin, edhe kur çështja ju duket e vogël, dhe nuk ia vlen të humbet kohë me hamendje.

Pyetje që nuk bëhen shpesh

Pyetjet më të vlefshme janë ato që nuk ju vijnë në mendje deri sa të jenë të vonë.

• A jam unë ai që ka vendosur për përdorimin e të dhënave, apo kam vepruar sipas një urdhri; dhe çfarë dokumenti e provon këtë?
• A ka rëndësi nëse kam përfituar vetë nga ajo që kam bërë, apo vetëm se kam shkaktuar dëm?
• A duhet të përgjigjem kërkesës së autoritetit që mbikëqyr të dhënat, dhe kush e shkruan përgjigjen?
• Çfarë mund të fshij dhe çfarë duhet të ruaj, pa rrezik që fshirja të lexohet si fshehje?
• Pajisja ime mund të merret për ekspertizë; çfarë bëj me të dhënat e mia private që nuk lidhen me çështjen?
• Nëse punëdhënësi më ka kërkuar veprimin, a ndahet përgjegjësia, dhe si e provoj kërkesën?
• Nëse të dhënat e mia janë përdorur nga të tjerë, cilën rrugë ndjekim fillimisht: kërkesën për fshirje, ankesën apo të gjitha rrugët?
• A ndikon procedimi në punën time aktuale, në lejen e qëndrimit ose në certifikatat që më duhen?
• Nëse kam kopjuar të dhëna për të punuar nga shtëpia, a numëron kjo si trajtim i paligjshëm, apo varet nga rregullat e punëdhënësit?
• A mund ta kërkoj vetë fshirjen e të dhënave të mia nga një faqe, apo ka rrezik që kërkesa të përdoret kundër meje?
• Cili është dallimi mes një ankese për të dhënat dhe një denoncimi penal, dhe cila prej tyre është më e rëndë për mua?

Pyetjet e fundit shpesh vendosin nëse çështja mbetet administrative apo hyn në rrugën penale, prandaj mos i anashkaloni.

Fjalë nga formularët dhe njoftimet

Pjesa më e madhe e shkresave që lidhen me të dhënat nuk shkruhen në gjuhën e njerëzve. Këto janë termat që do t'ju dalin dhe çfarë do të thonë realisht.

• Trajtim i të dhënave: çdo veprim me to, nga mbledhja dhe ruajtja te kopjimi, dërgimi, përhapja ose fshirja. Kjo përfshin edhe veprime që ju duken të vogla.
• Subjekt i të dhënave: personi të cilit i përkasin ato, pra ai që mund të pësojë dëm dhe që mund të bëjë kërkesa.
• Punëdhënës dhe punonjës: në akte do të shihni kush ka vendosur qëllimin e trajtimit dhe kush vetëm e ka kryer; ndarja e kësaj përgjegjësie është shpesh pika më e rëndësishme.
• Fshirje: kërkesa që të dhënat të hiqen kur nuk janë më të nevojshme ose janë trajtuar në mënyrë të paligjshme.
• Sanksion administrativ: gjobë ose masë që jep një zyrë, jo gjyqtari; është rruga normale për shumicën e shkeljeve.
• Njoftim i vendimit: shkresa që tregon çfarë është vendosur; data e mbërritjes numëron afatet.
• Dëm: dëmi që pretendohet; përcakton nëse çështja mbetet administrative apo bëhet penale.
• Autoriteti i mbikëqyrjes: organi që kontrollon trajtimin e të dhënave dhe që mund t'ju kërkojë dokumente; kërkesat e tij kanë afate dhe nuk lihen pa përgjigje.
• Ekspertizë e pajisjes: kopjimi dhe analiza e telefonit ose e kompjuterit nga një teknik i caktuar. Synon të gjejë çfarë është kopjuar, kur dhe nga kush.